Khoa học dữ liệu và an ninh thông tin: Yêu cầu cấp thiết trong chuyển đổi số

Sự kiện quy tụ gần 200 đại biểu là lãnh đạo các cơ sở đào tạo, viện nghiên cứu, chuyên gia, nhà khoa học, giảng viên, học viên, sinh viên và đại diện các cơ quan, đơn vị trong lĩnh vực công nghệ, an ninh, giáo dục - đào tạo

Trong bối cảnh chuyển đổi số đang diễn ra sâu rộng, dữ liệu không chỉ là sản phẩm của quá trình số hóa mà đã trở thành một nguồn lực chiến lược của nền kinh tế số, xã hội số. Từ quản lý nhà nước, giáo dục - đào tạo, năng lượng, hạ tầng kỹ thuật đến bảo đảm an ninh, trật tự, khoa học dữ liệu đang mở ra khả năng mới trong phân tích, dự báo, hỗ trợ ra quyết định và tối ưu hóa vận hành.

Toàn cảnh Hội thảo khoa học quốc gia “Khoa học dữ liệu và một số vấn đề an ninh thông tin trong giai đoạn mơítại Trường Đại học Điện lực".

Tuy nhiên, cùng với những cơ hội phát triển, quá trình kết nối, khai thác và chia sẻ dữ liệu cũng làm gia tăng nhiều nguy cơ về bảo mật thông tin, bảo vệ quyền riêng tư, tội phạm công nghệ cao, tấn công mạng có sự hỗ trợ của trí tuệ nhân tạo và các rủi ro đối với hạ tầng số trọng yếu. Chính từ yêu cầu thực tiễn đó, hội thảo được tổ chức như một diễn đàn khoa học liên ngành nhằm nhận diện vấn đề, trao đổi kết quả nghiên cứu và đề xuất các giải pháp có tính ứng dụng trong giai đoạn mới.

Khai thác dữ liệu phải đi cùng bảo vệ dữ liệu

Phát biểu khai mạc hội thảo, NGƯT PGS.TS Vũ Đình Ngọ, Bí thư Đảng ủy, Phó Hiệu trưởng Trường Đại học Điện lực nhấn mạnh, khoa học dữ liệu đang tạo ra nhiều cơ hội mới cho phát triển kinh tế - xã hội, đổi mới quản trị, nâng cao chất lượng đào tạo, nghiên cứu khoa học và ứng dụng công nghệ trong nhiều lĩnh vực. Song song với đó, các vấn đề về an toàn dữ liệu, bảo mật thông tin, phòng chống tội phạm công nghệ cao và bảo vệ hạ tầng số cũng đặt ra yêu cầu ngày càng cấp thiết.

NGƯT PGS.TS Vũ Đình Ngọ, Bí thư Đảng ủy, Phó Hiệu trưởng Trường Đại học Điện lực phát biểu khai mạc hội thảo.

Trình bày báo cáo đề dẫn tại hội thảo, Đại tá PGS.TS Nguyễn Đăng Sáu, Phó Giám đốc Học viện Cảnh sát nhân dân nhấn mạnh, hội thảo được tổ chức trong bối cảnh khoa học dữ liệu, trí tuệ nhân tạo, chuyển đổi số và an ninh thông tin đang trở thành những lĩnh vực có ý nghĩa chiến lược, tác động sâu rộng đến phát triển kinh tế - xã hội, quản lý nhà nước, giáo dục - đào tạo, quốc phòng, an ninh và bảo vệ chủ quyền số quốc gia.

Theo Đại tá PGS.TS Nguyễn Đăng Sáu, dữ liệu đã trở thành nguồn lực đầu vào quan trọng cho dự báo, hoạch định chính sách, tối ưu hóa vận hành, đổi mới sáng tạo và hỗ trợ ra quyết định. Tuy nhiên, quá trình số hóa và kết nối dữ liệu cũng làm gia tăng nhiều nguy cơ mới, từ việc dữ liệu có thể bị thu thập, sử dụng, chia sẻ hoặc phân tích sai mục đích đến nguy cơ hệ thống thông tin bị tấn công, xâm nhập, chiếm quyền điều khiển hoặc làm gián đoạn. Đặc biệt, các mô hình trí tuệ nhân tạo có thể bị thao túng bởi dữ liệu độc, tấn công đối kháng, lệnh điều khiển độc hại hoặc các kỹ thuật khai thác điểm yếu của mô hình.

Đại tá PGS.TS Nguyễn Đăng Sáu, Phó Giám đốc Học viện Cảnh sát nhân dân trình bày báo cáo đề dẫn tại hội thảo.

Từ thực tiễn đó, báo cáo đề dẫn đặt ra nhiều câu hỏi có ý nghĩa chiến lược: Làm thế nào để dữ liệu được khai thác đúng mục đích, đúng thẩm quyền, có chất lượng, có khả năng kiểm chứng và được bảo vệ trong toàn bộ vòng đời? Làm thế nào để trí tuệ nhân tạo được ứng dụng hiệu quả nhưng không làm suy giảm quyền riêng tư, an toàn xã hội, trách nhiệm giải trình và quyền kiểm soát của con người? Làm thế nào để các hệ thống số có đủ khả năng chống chịu trước những nguy cơ ngày càng phức tạp, đặc biệt là các cuộc tấn công có sự hỗ trợ của trí tuệ nhân tạo?

Đại diện Trường Đại học Điện lực và Học viện Cảnh sát nhân dân chủ trì hội thảo.

Điểm đáng chú ý của hội thảo là sự kết nối giữa hai nhóm năng lực bổ trợ cho nhau. Trường Đại học Điện lực có thế mạnh về công nghệ, khoa học dữ liệu, trí tuệ nhân tạo, hệ thống thông tin, năng lượng và hạ tầng kỹ thuật. Học viện Cảnh sát nhân dân có thế mạnh về nghiệp vụ, pháp luật, quản lý nhà nước về an ninh, trật tự, phòng chống tội phạm và ứng dụng khoa học - công nghệ trong thực tiễn công tác Công an. Sự phối hợp này cho thấy một yêu cầu ngày càng rõ trong chuyển đổi số: phát triển công nghệ phải đi cùng bảo vệ hệ thống; khai thác dữ liệu phải gắn với bảo đảm an ninh dữ liệu; đổi mới sáng tạo phải được đặt trong khuôn khổ quản trị rủi ro có trách nhiệm.

Từ các vấn đề đó, hội thảo thống nhất nhận định: khoa học dữ liệu tạo ra năng lực phát triển, còn an ninh dữ liệu và an ninh thông tin tạo ra năng lực bảo vệ và niềm tin số. Hai lĩnh vực này không thể tách rời mà ngày càng gắn bó chặt chẽ, bổ sung và chi phối lẫn nhau.

Từ nghiên cứu liên ngành đến giải pháp ứng dụng thực tiễn

Theo Ban Tổ chức, hội thảo nhận được 115 công trình nghiên cứu từ 28 đơn vị, gồm các học viện trong lực lượng vũ trang, các trường đại học, viện nghiên cứu và cơ sở đào tạo trong cả nước. Sau quá trình biên tập, phản biện và chọn lọc, 83 bài viết được lựa chọn đăng trong kỷ yếu hội thảo, đạt tỷ lệ khoảng 72%.

Các công trình trong kỷ yếu được triển khai theo nhiều hướng tiếp cận, từ nghiên cứu chính sách, pháp luật, quản trị dữ liệu đến xây dựng mô hình, thuật toán, nền tảng công nghệ và giải pháp ứng dụng. Nội dung hội thảo tập trung vào các nhóm vấn đề lớn như: quản trị, khai thác và bảo vệ dữ liệu; ứng dụng khoa học dữ liệu và trí tuệ nhân tạo trong bảo đảm an ninh, trật tự; nhận diện và ứng phó với các nguy cơ an ninh mới từ trí tuệ nhân tạo; bảo vệ hạ tầng thông tin trọng yếu và hệ thống công nghiệp; an ninh đối với AI Agent, hệ thống RAG tác tử; phát triển nguồn nhân lực và đổi mới giáo dục - đào tạo.

TS. Nguyễn Văn Căn - Phó Giám đốc Học viện Kỹ thuật và công nghệ an ninh trình bày tham luận về quản trị rủi ro dữ liệu trong kỷ nguyên số.

Tại phiên tham luận, các đại biểu, nhà khoa học và chuyên gia tập trung trao đổi nhiều vấn đề đang đặt ra trong thực tiễn chuyển đổi số, từ quản trị dữ liệu, bảo vệ dữ liệu cá nhân, an ninh hệ thống AI đến phòng, chống tội phạm công nghệ cao và bảo vệ hạ tầng thông tin trọng yếu. Nhiều ý kiến nhấn mạnh yêu cầu gắn nghiên cứu khoa học với các bài toán thực tiễn; trong đó, khoa học dữ liệu không chỉ phục vụ phân tích, dự báo và hỗ trợ ra quyết định, mà còn cần được đặt trong khuôn khổ pháp lý, đạo đức và kỹ thuật đủ tin cậy.

Đáng chú ý, nhóm nghiên cứu về an ninh mạng, bảo vệ hạ tầng số và khả năng chống chịu chiếm số lượng lớn nhất với 31 bài, tương đương khoảng 38%. Nhóm ứng dụng AI, học máy và khoa học dữ liệu trong thực tiễn có 28 bài, chiếm khoảng 34%. Các vấn đề về quản trị dữ liệu, bảo vệ dữ liệu cá nhân và hoàn thiện pháp luật; phát triển nguồn nhân lực, năng lực số và đổi mới giáo dục đều có 22 bài, chiếm khoảng 27%. Nhóm AI tạo sinh, AI Agent, RAG tác tử và an ninh hệ thống AI có 13 bài, chiếm khoảng 16%, tuy số lượng chưa nhiều nhưng được đánh giá là một trong những hướng phát triển mạnh hiện nay trên thế giới.

Đông đảo đại biểu, các chuyên gia, nhà khoa học tham gia Hội thảo

Phát biểu bế mạc hội thảo, đại diện Trường Đại học Điện lực khẳng định, hội thảo đã tạo ra diễn đàn kết nối giữa các cơ sở đào tạo, viện nghiên cứu, cơ quan quản lý, chuyên gia và các đơn vị chuyên môn. Những ý kiến trao đổi tại hội thảo là cơ sở quan trọng để tiếp tục thúc đẩy các hướng nghiên cứu liên ngành, tăng cường hợp tác đào tạo nguồn nhân lực, phát triển các mô hình ứng dụng dữ liệu và đề xuất giải pháp nâng cao năng lực bảo đảm an ninh thông tin trong giai đoạn mới.

Hội thảo khoa học quốc gia “Khoa học dữ liệu và một số vấn đề an ninh thông tin trong giai đoạn mới” khép lại nhưng mở ra nhiều hướng kết nối giữa nghiên cứu, đào tạo và thực tiễn. Trong kỷ nguyên dữ liệu, năng lực khai thác dữ liệu quyết định khả năng phát triển, còn năng lực bảo vệ dữ liệu quyết định niềm tin số. Khi hai năng lực này được kết nối trong một cách tiếp cận liên ngành, có trách nhiệm và hướng tới ứng dụng thực tiễn, khoa học dữ liệu và an ninh thông tin sẽ trở thành nền tảng quan trọng phục vụ chuyển đổi số quốc gia, bảo vệ hạ tầng số và thúc đẩy phát triển bền vững.