Khoai mỡ trắng Mộng Linh vào sân chơi quốc gia

Nhóm nghiên cứu chuẩn bị cho cuộc thi cấp quốc gia. Ảnh: BẢO HÂN

Dự án do Trần Đăng Khoa - học sinh lớp 10 lý và Nguyễn Huy Hoàng - học sinh lớp 11 tin, Trường Trung học phổ thông chuyên Huỳnh Mẫn Đạt, phường Rạch Giá thực hiện, dưới sự hướng dẫn của thầy Nguyễn Danh Ngôn - giáo viên Toán của trường. Ý tưởng hình thành từ một câu chuyện rất đời thường. Em Khoa chia sẻ, gia đình em từng được người thân ở U Minh Thượng biếu một củ khoai mỡ trắng Mộng Linh rất lớn. Khoai ngon nhưng không sử dụng hết, gây lãng phí, Khoa trăn trở làm sao khai thác triệt để giá trị kinh tế của loại nông sản này bằng cách chế biến thành nhiều sản phẩm khác nhau.

Khoa và Hoàng đã thành lập nhóm nghiên cứu, triển khai dự án theo hướng kết hợp nghiên cứu khoa học với khởi nghiệp đổi mới sáng tạo. Mục tiêu là đánh giá tiềm năng sinh học và giá trị kinh tế của giống khoai mỡ trắng Mộng Linh tại vùng U Minh Thượng; xây dựng quy trình chế biến theo hướng không phát thải, ứng dụng công nghệ sạch, thân thiện môi trường trong toàn bộ chuỗi sản xuất từ thu hoạch, bảo quản, sơ chế đến đóng gói; góp phần cải thiện sinh kế cho người dân địa phương.

Kết quả nghiên cứu cho thấy, khoai mỡ trắng Mộng Linh có nguồn dinh dưỡng giàu tinh bột, protein và khoáng chất, có tiềm năng phát triển trong lĩnh vực thực phẩm chức năng và dược liệu. Giống khoai trồng tại vùng đệm U Minh Thượng có hàm lượng tinh bột, giá trị dinh dưỡng, kích cỡ và năng suất vượt trội so với nhiều khu vực khác. Tuy nhiên, người trồng khoai đang đối mặt với nhiều khó khăn như thị trường tiêu thụ hạn chế, giá cả biến động, khó bảo quản và vận chuyển, cùng với tình trạng ô nhiễm từ phụ phẩm, phế phẩm và tổn thất sau thu hoạch.

Từ thực tế đó, dự án tập trung nghiên cứu giải pháp công nghệ hiện đại, thân thiện môi trường nhằm tạo ra sản phẩm có giá trị thương mại cao. Quy trình sản xuất được thiết kế theo hướng không phát thải, tiết kiệm năng lượng, kéo dài thời gian bảo quản và mở rộng khả năng ứng dụng sản phẩm, góp phần thúc đẩy kinh tế tuần hoàn và tăng khả năng thích ứng với biến đổi khí hậu. Từ nguyên liệu khoai mỡ trắng Mộng Linh U Minh Thượng, nhóm nghiên cứu định hướng phát triển nhiều dòng sản phẩm: Tinh bột phục vụ chế biến thực phẩm; bột dinh dưỡng, bột ngũ cốc, bún, phở, miến, snack… kết hợp cùng đặc sản địa phương. Đồng thời, tận dụng phụ phẩm để sản xuất phân bón hữu cơ từ vỏ và bã xơ, than sinh học từ vỏ khoai, vật liệu sinh học từ lá, cuống, dây khoai. Mô hình còn hướng đến phục vụ hoạt động trải nghiệm sáng tạo cho học sinh, sinh viên tại An Giang và các tỉnh vùng đồng bằng sông Cửu Long.

Thầy Nguyễn Danh Ngôn cho biết: “Cơ sở vật chất của trường chưa đáp ứng được một số thí nghiệm chuyên sâu. Tôi đã chủ động kết nối với các trường đại học để hỗ trợ học sinh thực hiện nghiên cứu. Qua dự án, tôi mong học sinh nắm vững phương pháp, quy trình nghiên cứu khoa học, hình thành ý thức làm việc nghiêm túc, bền bỉ và quyết tâm vượt khó để đạt mục tiêu đề ra”. Trong quá trình thực hiện, nhóm gặp không ít trở ngại khi phải cân bằng giữa việc học và nghiên cứu. Em Khoa chia sẻ: “Chúng em thường xuyên đến các trường đại học để làm thí nghiệm. Có nhiều lần thất bại, kết quả không như mong muốn, nhưng chúng em luôn động viên nhau cố gắng theo đuổi đến cùng”.

Bằng việc kết hợp các công nghệ như sấy lạnh, lên men vi sinh, nhóm đã nâng cao giá trị sử dụng của toàn bộ củ khoai. Từ vỏ đến phần thịt vụn đều được tái sử dụng để sản xuất phân hữu cơ vi sinh hoặc vật liệu mới. Mô hình kinh tế tuần hoàn này không chỉ gia tăng giá trị sản phẩm, giảm thiểu tác động môi trường mà còn mở ra hướng phát triển bền vững cho nông sản địa phương, phù hợp định hướng phát triển nông nghiệp xanh, bảo vệ đa dạng sinh học vùng đồng bằng sông Cửu Long. Sắp tới, nhóm tiếp tục hoàn thiện dự án theo góp ý của ban giám khảo cấp tỉnh, kỳ vọng đạt kết quả cao tại cuộc thi nghiên cứu khoa học, kỹ thuật dành cho học sinh trung học cấp quốc gia sắp tới.

BẢO HÂN