Khoảng trống doanh nghiệp FDI trên thị trường niêm yết

IPO phục hồi, doanh nghiệp FDI vẫn đứng ngoài

Gần một năm kể từ khi Nghị định số 245/2025/NĐ-CP sửa đổi, bổ sung một số điều của Nghị định số 155/2020/NĐ-CP hướng dẫn Luật Chứng khoán được ban hành. Một trong những nội dung đáng chú ý của nghị định là tiếp tục đơn giản hóa thủ tục chào bán, niêm yết, đồng thời rút ngắn khoảng thời gian từ khi doanh nghiệp hoàn tất chào bán cổ phần lần đầu ra công chúng (IPO) đến khi cổ phiếu chính thức được đưa vào giao dịch.

Đối với doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài, thủ tục cũng được điều chỉnh theo hướng Ủy ban Chứng khoán Nhà nước không xem xét việc đăng ký niêm yết chứng khoán của tổ chức phát hành nước ngoài, doanh nghiệp chỉ cần thực hiện đăng ký niêm yết tại Sở giao dịch chứng khoán.

Hãng chăn ga gối đệm Everpia nằm trong số ít doanh nghiệp FDI niêm yết trên sàn. Ảnh tư liệu

Những thay đổi này được kỳ vọng sẽ tạo thuận lợi hơn cho doanh nghiệp trong quá trình tiếp cận thị trường vốn. Thực tế, hoạt động IPO đã xuất hiện dấu hiệu phục hồi từ quý IV/2025 với nhiều doanh nghiệp trong nước hoàn tất chào bán và thực hiện đăng ký giao dịch hoặc niêm yết. Tuy nhiên, sự khởi sắc đó vẫn chưa lan tới khối doanh nghiệp FDI.

Chia sẻ tại Hội thảo “Lộ trình niêm yết cho doanh nghiệp FDI tại Việt Nam” do Công ty cổ phần Chứng khoán SSI phối hợp với Daiwa Securities Group tổ chức ngày 28/7, ông Hoàng Văn Thu - Phó Chủ tịch Ủy ban Chứng khoán Nhà nước cho biết, từ khi thị trường chứng khoán Việt Nam đi vào hoạt động, mới chỉ có 11 doanh nghiệp FDI từng niêm yết hoặc đăng ký giao dịch. Hiện tại, chỉ còn 10 doanh nghiệp FDI hiện diện trên tổng số gần 1.600 doanh nghiệp niêm yết, đăng ký giao dịch trên toàn thị trường. Ngoài ra, từ năm 2017 đến nay, có thêm 4 doanh nghiệp FDI chuyển đổi và thực hiện đăng ký công ty đại chúng, nhưng không phát sinh trường hợp niêm yết hoặc đăng ký giao dịch mới. Tính đến cuối năm 2025, nhóm doanh nghiệp FDI trên sàn có tổng vốn điều lệ khoảng 12.629 tỷ đồng và tổng tài sản gần 44.700 tỷ đồng, lần lượt chỉ tương đương 0,15% và 0,48% quy mô toàn thị trường.

Khoảng trống này càng trở nên đáng chú ý khi đặt cạnh vai trò của khu vực FDI trong nền kinh tế. Khối doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài đang chiếm tỷ trọng lớn trong nền kinh tế nhưng cơ cấu “hàng hóa” trên thị trường chứng khoán lại chưa phản ánh đầy đủ năng lực sản xuất và cấu trúc doanh nghiệp của nền kinh tế.

Theo ông Thomas Nguyễn - Giám đốc Thị trường nước ngoài, Công ty cổ phần Chứng khoán SSI, thị trường IPO đã xuất hiện dấu hiệu phục hồi, nhưng chất lượng tổng thể của nguồn hàng mới chưa đồng đều. Các thương vụ này giúp bổ sung nguồn cung cổ phiếu, nhưng không đồng nghĩa mở rộng đáng kể tính đại diện theo ngành hay tạo thêm những cơ hội đầu tư thực sự khác biệt.

Bởi vậy, theo ông Thomas Nguyễn, việc một doanh nghiệp FDI quy mô lớn thực hiện niêm yết sẽ là một dấu mốc đặc biệt quan trọng đối với thị trường, giúp bổ sung các lĩnh vực sản xuất, công nghiệp và dịch vụ còn ít đại diện trên sàn.

Gỡ “nút thắt” liên quan đến hoạt động đầu tư

Việt Nam đã mở đường cho doanh nghiệp FDI tham gia thị trường chứng khoán từ khá sớm. Năm 2003, Chính phủ ban hành Nghị định số 38/2003/NĐ-CP, cho phép một số doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài đủ điều kiện chuyển đổi từ công ty trách nhiệm hữu hạn sang công ty cổ phần và niêm yết trên thị trường chứng khoán.

Qua các lần sửa đổi, đặc biệt từ năm 2015 đến nay, Luật Doanh nghiệp và Luật Đầu tư không còn phân biệt giữa doanh nghiệp trong nước và doanh nghiệp FDI về loại hình tổ chức cũng như quyền tiếp cận thị trường chứng khoán.

Đồng nghĩa, không phân biệt đối xử giữa doanh nghiệp trong nước và doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài.

Doanh nghiệp FDI có năng lực tài chính tốt, hoạt động hiệu quả, quản trị minh bạch hoàn toàn có thể thực hiện IPO, đăng ký công ty đại chúng và niêm yết như các doanh nghiệp khác nếu đáp ứng đầy đủ điều kiện. Nút thắt chủ yếu nằm ở những nghĩa vụ phát sinh từ quá trình cấp phép đầu tư, đặc thù của dự án và mức độ hoàn thiện hồ sơ của từng doanh nghiệp.

Theo bà Trần Kim Dung - Phó Trưởng ban Quản lý Chào bán, Ủy ban Chứng khoán Nhà nước, các vướng mắc thực tế thường nằm trong giấy chứng nhận đăng ký đầu tư hoặc cam kết giữa doanh nghiệp với địa phương. Chẳng hạn, doanh nghiệp có thể cam kết xây dựng hạ tầng, công viên, đường giao thông, duy trì hoạt động dự án hoặc không chuyển nhượng vốn trong một khoảng thời gian nhất định.

Trước khi nộp hồ sơ, doanh nghiệp FDI phải rà soát toàn bộ cam kết trong giấy chứng nhận đầu tư, giấy đăng ký doanh nghiệp và các thỏa thuận với địa phương, đặc biệt là nghĩa vụ về thuế, môi trường, đất đai, tiến độ dự án và hạ tầng. Doanh nghiệp cần làm việc với cơ quan chuyên ngành để xác nhận mức độ hoàn thành, đồng thời công bố đầy đủ các nội dung này trong hồ sơ và bản cáo bạch.

Khi tiếp nhận, UBCKNN sẽ xác minh, lấy ý kiến của các đơn vị chức năng trong Bộ Tài chính để đối chiếu và thống nhất xem các cam kết đó thực sự đã hoàn thành hay chưa. Việc chấp thuận chỉ được thực hiện khi các vướng mắc trọng yếu đã được làm rõ, không còn ảnh hưởng đến quyền lợi nhà đầu tư.

Theo ông Trịnh Hồng Sơn - Quyền Chủ tịch Hội đồng quản trị HOSE, tiềm năng của khối doanh nghiệp FDI trên thị trường chứng khoán còn rất lớn. Việc niêm yết có thể bổ sung hàng hóa chất lượng trong các lĩnh vực sản xuất, công nghiệp và dịch vụ, đồng thời tăng tính đa dạng, nâng cao chuẩn mực quản trị doanh nghiệp và thu hút thêm dòng vốn quốc tế.

Tuy nhiên, việc lên sàn phụ thuộc vào nhu cầu vốn và quyết định của doanh nghiệp trong việc chấp nhận trở thành công ty đại chúng với các chuẩn mực công bố thông tin và quản trị cao hơn.