Khoảng trống tín dụng phía sau 914.000 doanh nghiệp SME

Khoảng trống tín dụng của doanh nghiệp SME Việt Nam.

Khoảng cách tín dụng gần 5,4 lần

Doanh nghiệp nhỏ và vừa, thường được gọi là SME, đang chiếm phần lớn số lượng doanh nghiệp tại Việt Nam nhưng khả năng tiếp cận vốn vay vẫn thấp. Theo báo cáo “Doanh nghiệp SME Việt Nam: Mức độ trưởng thành và Tiếp cận tín dụng” do FiinGroup công bố, chỉ khoảng 8,8% doanh nghiệp thuộc nhóm này tiếp cận được vốn vay.

Tỷ lệ trên giảm 0,5 điểm phần trăm so với năm 2025 và thấp xa mức 47,1% của nhóm doanh nghiệp lớn. Như vậy, tỷ lệ doanh nghiệp lớn tiếp cận vốn vay cao gấp gần 5,4 lần doanh nghiệp nhỏ và vừa.

Tính đến tháng 7/2026, FiinGroup thống kê Việt Nam có khoảng 914.000 doanh nghiệp nhỏ và vừa, chiếm khoảng 94% tổng số doanh nghiệp cả nước. Tuy chiếm ưu thế về số lượng, khu vực này đóng góp dưới 20% tổng doanh thu và khoảng 8% tổng kim ngạch xuất nhập khẩu.

Cụ thể, doanh nghiệp nhỏ và vừa đóng góp khoảng 6,7% kim ngạch xuất khẩu, 9% kim ngạch nhập khẩu và sử dụng khoảng 38,6% tổng số lao động. Những con số này cho thấy khu vực SME tạo ra nhiều việc làm nhưng năng lực tạo doanh thu, tham gia thương mại quốc tế và mở rộng quy mô còn hạn chế. Nguồn: FiinGroup và số liệu được công bố lại trên VnBusiness

Trong năm 2026, gần 43.000 doanh nghiệp đã nâng quy mô, tăng so với năm 2025. Phần lớn sự dịch chuyển đến từ nhóm doanh nghiệp siêu nhỏ chuyển lên doanh nghiệp nhỏ và vừa, với tỷ lệ tăng từ 7,5% lên khoảng 9%.

Tuy nhiên, tỷ lệ doanh nghiệp siêu nhỏ, nhỏ và vừa phát triển thành doanh nghiệp lớn chỉ dao động từ 0,7% đến 0,9% qua các năm. Điều này phản ánh quá trình trưởng thành của doanh nghiệp vẫn diễn ra chậm. Thiếu vốn có thể là một trong các điểm nghẽn, bên cạnh năng lực quản trị, công nghệ, thị trường và chất lượng lao động.

Gần 90% doanh nghiệp chưa ghi nhận nợ vay

Báo cáo của FiinGroup cho thấy gần 90% doanh nghiệp nhỏ và vừa trong mẫu phân tích chưa ghi nhận nợ vay. Con số này cần được nhìn nhận thận trọng, bởi không phải doanh nghiệp nào không vay vốn cũng đồng nghĩa với việc bị ngân hàng từ chối.

Một bộ phận doanh nghiệp có thể đang sử dụng vốn tự có, vốn từ người thân, tín dụng thương mại hoặc chưa phát sinh nhu cầu vay lớn. Tuy nhiên, dữ liệu cũng cho thấy có nhiều doanh nghiệp đã hoạt động ổn định, có mức rủi ro tương đối thấp nhưng vẫn đứng ngoài thị trường tín dụng.

Trong nhóm doanh nghiệp đã vay vốn, gần 85% có thời gian hoạt động từ 5 năm trở lên. Các ngân hàng và tổ chức tài chính có xu hướng ưu tiên doanh nghiệp có lịch sử hoạt động đủ dài, hồ sơ tài chính rõ ràng và khả năng trả nợ có thể kiểm chứng.

Dù vậy, khoảng 45% doanh nghiệp hoạt động trên 5 năm, thuộc nhóm rủi ro trung bình và thấp vẫn chưa tiếp cận vốn vay. Đây là khoảng trống lớn bởi thời gian hoạt động và mức độ rủi ro của nhóm doanh nghiệp này có thể đáp ứng bước sàng lọc ban đầu của tổ chức tín dụng.

So với nhóm đã vay, doanh nghiệp chưa có nợ vay có tổng tài sản và doanh thu trung vị thấp hơn. Tỷ lệ doanh nghiệp tạo ra dòng tiền dương từ hoạt động kinh doanh đạt 47,8%, thấp hơn mức 56,4% của nhóm đang có nợ vay.

Ngược lại, nhóm chưa vay ghi nhận tăng trưởng doanh thu trung vị 15,6%, cao hơn mức 9,8% của nhóm đã vay. Biên lợi nhuận ròng, tỷ suất sinh lời trên tổng tài sản, thường gọi là ROA, và khả năng thanh khoản của nhóm này cũng tích cực hơn.

Các chỉ tiêu trên cho thấy nhóm chưa có nợ vay không đồng nhất về sức khỏe tài chính. Bên cạnh những doanh nghiệp có dòng tiền yếu hoặc quy mô quá nhỏ, vẫn tồn tại một nhóm kinh doanh hiệu quả, tăng trưởng nhanh và có khả năng tự tài trợ.

FiinGroup nhận diện khoảng 67.000 doanh nghiệp vừa có dòng tiền từ hoạt động kinh doanh dương, vừa duy trì tăng trưởng doanh thu dương. Đây có thể là nhóm khách hàng tiềm năng để ngân hàng tiếp cận, đánh giá nhu cầu vốn và thiết kế sản phẩm phù hợp. Nguồn: FiinGroup

Không thể xem SME là một nhóm rủi ro đồng nhất

Cơ cấu rủi ro của doanh nghiệp Việt Nam đã có dấu hiệu cải thiện. Giai đoạn 2022–2024, tỷ trọng doanh nghiệp thuộc nhóm rủi ro cao trở lên tăng và đạt 62,2% vào cuối năm 2024. Tại kỳ cập nhật gần nhất năm 2026, tỷ lệ này giảm xuống khoảng 39%, trong khi nhóm rủi ro thấp và rất thấp tăng lên 37,2%.

Dù vậy, sức ép sàng lọc thị trường vẫn lớn. Năm 2025, tỷ lệ đóng cửa của doanh nghiệp siêu nhỏ đạt khoảng 22,7%, doanh nghiệp nhỏ và vừa đạt 12,7%, trong khi tỷ lệ của doanh nghiệp lớn là 4,9%. Xét theo ngành, bất động sản và lưu trú, ăn uống có tỷ lệ đóng cửa lần lượt là 24% và 23,5%.

Các con số trên lý giải vì sao tổ chức tín dụng thận trọng khi cho vay SME. Doanh nghiệp quy mô nhỏ thường có khả năng chống chịu hạn chế, dòng tiền dễ biến động và chi phí thẩm định tương đối cao so với quy mô khoản vay.

Tuy nhiên, việc đánh giá toàn bộ khu vực SME như một nhóm rủi ro đồng nhất có thể khiến ngân hàng bỏ sót những khách hàng có chất lượng. Khoảng 67.000 doanh nghiệp có dòng tiền kinh doanh dương và doanh thu tăng là ví dụ cho thấy dữ liệu tài chính có thể giúp phân loại chính xác hơn.

FiinGroup cho rằng thông tin doanh nghiệp còn phân tán, thiếu minh bạch và chi phí thẩm định theo phương thức truyền thống vẫn cao. Việc chuẩn hóa dữ liệu, chấm điểm rủi ro và số hóa quy trình tín dụng có thể giúp ngân hàng tiếp cận doanh nghiệp nhỏ với chi phí hợp lý hơn.

Khoảng trống tín dụng đối với SME vì thế không thể giải quyết bằng cách hạ chuẩn cho vay. Hướng phù hợp hơn là nâng chất lượng dữ liệu, phân nhóm doanh nghiệp theo dòng tiền và mức độ rủi ro, đồng thời phát triển các hình thức như tài trợ chuỗi cung ứng, cho thuê tài chính và khoản vay dựa trên dòng tiền.

Khi ngân hàng nhận diện đúng doanh nghiệp có khả năng trả nợ nhưng chưa được phục vụ, tín dụng có thể mở rộng mà không làm suy giảm chất lượng tài sản. Về phía doanh nghiệp, minh bạch báo cáo tài chính, tách bạch dòng tiền và xây dựng lịch sử tín dụng sẽ là điều kiện quan trọng để nguồn vốn ngân hàng thực sự trở thành lực đẩy cho quá trình mở rộng quy mô.