Khơi mở nguồn lực văn hóa từ di sản Dinh Độc Lập

Ngày Văn hoá Việt Nam

Hướng tới Ngày Di sản văn hóa Việt Nam (23/11) và Ngày Văn hóa Việt Nam lần thứ nhất (24/11/2026), ngày 11/11, tại Dinh Độc Lập (TP HCM), Hội trường Thống Nhất phối hợp với Viện Nghiên cứu Phát triển Kinh tế và Du lịch tổ chức tọa đàm khoa học “Ký ức - Di sản - Sáng tạo đương đại”.

Tọa đàm quy tụ các nhà quản lý, nhà khoa học và chuyên gia trong lĩnh vực quy hoạch, kiến trúc, lịch sử, văn hóa, bảo tàng, kinh tế du lịch và quản trị di sản, nhằm trao đổi các giải pháp bảo tồn, phát huy giá trị di sản, gắn với phát triển văn hóa, du lịch và kinh tế đô thị.

Công trình Dinh Độc Lập cao 26m, có diện tích xây dựng 4500m2; diện tích sử dụng khoảng 20.000m2, với khoảng 100 phòng được trang trí nội thất khác nhau. Ảnh: dinhdoclap.gov.vn

Một trong những vấn đề được đặt ra là làm thế nào để Dinh Độc Lập vừa bảo tồn được những giá trị lịch sử, kiến trúc và văn hóa, vừa phát huy vai trò như một nguồn lực văn hóa, góp phần khơi mở tri thức, nuôi dưỡng sáng tạo và thúc đẩy phát triển bền vững.

Ông Bùi Hữu Toàn, Giám đốc Hội trường Thống Nhất cho biết, Dinh Độc Lập là công trình có giá trị đặc biệt. Vì vậy, việc bảo tồn cần đi đôi với đổi mới cách giới thiệu, giúp những giá trị của di tích đến gần hơn với công chúng.

Theo ông Toàn, tính nguyên gốc, sự xác thực và tôn nghiêm của di tích phải được bảo đảm, song phương thức giới thiệu, tổ chức tham quan và truyền tải thông tin có thể đổi mới để phù hợp với nhu cầu tiếp nhận của công chúng. Việc ứng dụng công nghệ, kết hợp nghệ thuật và các hình thức sáng tạo đương đại cần được tính toán thận trọng, không làm ảnh hưởng đến kiến trúc, cảnh quan và tính toàn vẹn của di tích.

Từ góc độ quy hoạch đô thị, tiến sĩ, kiến trúc sư Ngô Viết Nam Sơn, Phó Chủ tịch Hội Cảnh quan văn hóa châu Á đề xuất cách tiếp cận bảo tồn di sản đô thị theo hướng tổng thể, xem xét mối liên hệ giữa di tích, cảnh quan và không gian đô thị xung quanh, thay vì bảo tồn riêng lẻ từng công trình.

Ông đề xuất mô hình bảo tồn đô thị gồm 5 cấp độ, lấy Dinh Độc Lập làm hạt nhân. Trong đó, cấp độ thứ nhất là bảo tồn tuyệt đối, giữ nguyên trạng công trình và khuôn viên di tích; cấp độ thứ hai tập trung bảo tồn ngoại thất, kiến trúc mặt đứng và kết cấu chính của các công trình lịch sử phụ cận; cấp độ thứ ba là bảo tồn thích ứng, cho phép chuyển đổi công năng phù hợp để phục vụ hoạt động văn hóa, thương mại và du lịch. Cấp độ thứ tư chú trọng bảo tồn cảnh quan, kiểm soát chiều cao, khoảng lùi và tầm nhìn công trình; cấp độ thứ năm cho phép chỉnh trang, xây dựng mới tại những khu vực không có công trình cần bảo tồn nhưng phải bảo đảm hài hòa với tổng thể kiến trúc đô thị.

Theo ông Sơn, việc hài hòa giữa phát triển đô thị với bảo tồn không gian di sản, đồng thời thúc đẩy mô hình kinh tế di sản và công nghiệp văn hóa tại khu vực trung tâm lịch sử sẽ góp phần bảo vệ bản sắc đô thị, tạo động lực tăng trưởng và thu hút du lịch.

Ở phương diện khai thác tài nguyên di sản gắn với kinh tế du lịch, TS Dương Đức Minh, Phó Viện trưởng Viện Nghiên cứu Phát triển Kinh tế và Du lịch TP HCM gợi ý một số giải pháp như số hóa gần 9.000 hiện vật, chế tác quà lưu niệm từ phụ phẩm trong quá trình chăm sóc cây xanh và thiết kế các tuyến trải nghiệm ban đêm hướng đến mục tiêu Net-Zero.

Ông Minh cũng lưu ý đặc điểm khí hậu nhiệt đới, độ ẩm cao và sự thay đổi nhiệt độ giữa mùa mưa, mùa nắng có thể ảnh hưởng đến tuổi thọ công trình. Do đó, công tác bảo trì, bảo tồn dự phòng và trùng tu cần được tính toán dài hạn, bảo đảm không ảnh hưởng đến công năng và tính nguyên gốc.

Du khách tham quan tầng hầm của Dinh Độc Lập - nơi lưu giữ những tài liệu mật của chế độ Việt Nam Cộng hòa. Ảnh: dinhdoclap.gov.vn

Bên cạnh đó, việc tổ chức hoạt động tham quan hợp lý, kết nối các di tích, bảo tàng thành những tuyến tham quan cũng sẽ giúp đa dạng hóa trải nghiệm và mang đến cho du khách cái nhìn đầy đủ hơn về lịch sử, văn hóa thành phố.

Các ý kiến tại tọa đàm cho thấy yêu cầu đặt ra là phải kết hợp hài hòa giữa bảo tồn tính nguyên gốc, toàn vẹn và sự tôn nghiêm của di tích với đổi mới phương thức nghiên cứu, diễn giải và trải nghiệm. Qua đó, Dinh Độc Lập không chỉ được gìn giữ như một chứng tích lịch sử mà còn có thể trở thành nguồn lực văn hóa, đóng góp cho phát triển công nghiệp văn hóa, du lịch và kinh tế đô thị.