Khơi thông dòng chảy dữ liệu, kiến tạo nền tảng quản trị số

Từ những cơ sở dữ liệu còn phân tán ở từng ngành, từng lĩnh vực, Nghệ An đang từng bước hình thành một dòng chảy dữ liệu dùng chung. Khi dữ liệu được chuẩn hóa, kết nối và khai thác đúng thẩm quyền, đây sẽ là nền tảng quan trọng để chuyển từ phương thức quản lý dựa nhiều vào tổng hợp thủ công sang quản trị dựa trên dữ liệu.

42 phút trước Gốc

Nội dung: Ngân Huyền - Thiết kế: Nam Phong

Từ những cơ sở dữ liệu còn phân tán ở từng ngành, từng lĩnh vực, Nghệ An đang từng bước hình thành một dòng chảy dữ liệu dùng chung. Khi dữ liệu được chuẩn hóa, kết nối và khai thác đúng thẩm quyền, đây sẽ là nền tảng quan trọng để chuyển từ phương thức quản lý dựa nhiều vào tổng hợp thủ công sang quản trị dựa trên dữ liệu.

Mỗi ngày, hàng triệu thông tin về dân cư, đất đai, y tế, giáo dục, kinh tế, hạ tầng… được tạo ra trên địa bàn tỉnh. Nhưng một con số nằm riêng trong từng hệ thống mới chỉ phản ánh một phần của thực tế. Giá trị của dữ liệu chỉ thực sự được phát huy khi các nguồn thông tin được chuẩn hóa, kết nối, đối chiếu và khai thác theo những quy định thống nhất. Đây cũng chính là bài toán đặt ra trong quá trình xây dựng chính quyền số: Không chỉ tạo lập thêm dữ liệu, mà phải làm cho dữ liệu đã có trở thành nguồn tài nguyên có thể sử dụng hiệu quả cho quản lý, điều hành và cung cấp dịch vụ.

Thực tế khảo sát tại Nghệ An cho thấy nguồn dữ liệu của các ngành khá phong phú. Ngành Giáo dục có 935.778 học sinh, tương ứng khoảng 1 triệu bản ghi; 9/10 nhóm dữ liệu đã có cấu trúc hoàn chỉnh. Ngành Y tế phát sinh khoảng 2 triệu hồ sơ khám, chữa bệnh mỗi năm, trong đó 4/12 nhóm dữ liệu đã sẵn sàng tích hợp. Trong lĩnh vực tài nguyên và tư pháp, đến ngày 14/6/2026, cơ sở dữ liệu đất đai đã cập nhật 1.312.146 thửa; dữ liệu công chứng, chứng thực có khoảng 1,6 triệu bản ghi. Ở lĩnh vực khoa học và công nghệ có gần 71.000 bản ghi cùng hơn 50.000 điểm hạ tầng viễn thông trên bản đồ số. Công thương, văn hóa và du lịch có gần 20.000 điểm dữ liệu GIS được chuẩn hóa. Riêng lĩnh vực văn hóa, thể thao và du lịch có 13/14 nhóm dữ liệu đã được cấu trúc.

Minh họa: GPT

Thực tế khảo sát tại Nghệ An cho thấy ngành Giáo dục có 935.778 học sinh, tương ứng khoảng 1 triệu bản ghi. Ảnh: P.V

Trên nền tảng điều hành thời gian thực, 9/9 trục dữ liệu phục vụ các chỉ số trọng tâm đã được thu thập, kết nối. Những con số này cho thấy Nghệ An không thiếu nguồn dữ liệu. Vấn đề nằm ở chỗ các nguồn dữ liệu ấy đang được hình thành trong những hệ thống, biểu mẫu và quy trình khác nhau; cấu trúc và nhịp cập nhật chưa đồng đều; một số nguồn chưa thể kết nối, chia sẻ trực tiếp. Và khi dữ liệu chưa thông suốt, việc tổng hợp vẫn phải qua những bước xử lý trung gian. Người quản lý có thể có rất nhiều thông tin, nhưng để nhìn thấy một bức tranh đầy đủ, thống nhất và cập nhật vẫn cần thêm thời gian. Đó chính là khoảng trống mà việc xây dựng kho dữ liệu dùng chung hướng tới.

Trường phổ thông nội trú Tiểu học và THCS xã Anh Sơn được đầu tư khang trang, hiện đại. Ảnh: Phạm Bằng

Phát triển dữ liệu không thể là câu chuyện riêng của một hệ thống hay một ngành. Đây là một cấu phần quan trọng của quá trình xây dựng chính quyền số. Nghị quyết số 57-NQ/TW của Bộ Chính trị xác định khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số là động lực quan trọng cho phát triển. Cùng với đó, các nhiệm vụ về tạo lập, quản trị, kết nối và khai thác dữ liệu tiếp tục được Chính phủ cụ thể hóa.

Ở cấp quốc gia, Quyết định số 2439/QĐ-TTg ban hành khung kiến trúc dữ liệu quốc gia, khung quản trị, quản lý dữ liệu quốc gia và từ điển dữ liệu dùng chung. Đây là cơ sở để các bộ, ngành, địa phương xây dựng và phát triển dữ liệu theo một kiến trúc thống nhất. Tiếp đó, Quyết định số 1308/QĐ-TTg ngày 18/7/2026 phê duyệt Chiến lược dữ liệu quốc gia giai đoạn 2026-2030, tầm nhìn đến năm 2045, đặt dữ liệu trong một hệ sinh thái liên thông, thống nhất.

Trong dòng chảy đó, Nghệ An không xây dựng kho dữ liệu như một nơi tập trung đơn thuần các bản ghi. Điều quan trọng hơn là hình thành một hệ sinh thái, trong đó dữ liệu được tạo lập từ các sở, ngành, địa phương; được chuẩn hóa, phân loại, quản trị và kết nối thông qua các nền tảng chia sẻ; sau đó cung cấp cho kho dữ liệu dùng chung, nền tảng điều hành, các bảng chỉ số, iNgheAn và những kênh chia sẻ dữ liệu phù hợp.

Có thể hình dung dòng chảy này theo một logic xuyên suốt: Dữ liệu từ các ngành, địa phương → chuẩn hóa và quản trị → kết nối, chia sẻ → kho dữ liệu dùng chung → phân tích, điều hành và cung cấp các dịch vụ số.

Minh họa: GPT

Trong đó, kết nối với các cơ sở dữ liệu quốc gia và cơ sở dữ liệu chuyên ngành sẽ được thực hiện từng bước, theo kiến trúc, quy định và thẩm quyền. Cách tiếp cận này cũng cho thấy một nguyên tắc quan trọng: Dữ liệu dùng chung không đồng nghĩa với việc mọi dữ liệu đều được mở cho mọi đối tượng. Mỗi loại dữ liệu phải được xác định rõ nguồn gốc, chủ quản, phạm vi chia sẻ, quyền truy cập và trách nhiệm cập nhật.

Ông Thái Văn Thành - Phó Chủ tịch UBND tỉnh cho rằng: "Dữ liệu giữ vai trò nền tảng cốt lõi quan trọng cho công tác chuyển đổi số. Vì vậy, Thường trực Tỉnh ủy, UBND tỉnh đã chỉ đạo quyết liệt, nhanh chóng phải hình thành, xây dựng trung tâm dữ liệu của tỉnh. Việc khơi thông dữ liệu của tỉnh để phục vụ tốt cho công tác quản trị điều hành cũng như ban hành các quyết sách hay những quyết định nhằm hỗ trợ hiệu quả cho người dân và doanh nghiệp. Điều này có ý nghĩa rất quan trọng để tiến tới gia tăng giá trị dữ liệu, phát triển kinh tế dữ liệu của tỉnh, đưa Nghệ An có vị thế trên bản đồ kinh tế số của Việt Nam".

Đồng chí Nguyễn Khắc Thận - Ủy viên Trung ương Đảng, Bí thư Tỉnh ủy, Trưởng Đoàn ĐBQH tỉnh chủ trì phiên họp Ban Chỉ đạo về phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số tỉnh. Ảnh: Phạm Bằng

Trên cơ sở định hướng của tỉnh và sự phối hợp với Sở Khoa học và Công nghệ, MobiFone Nghệ An cùng SunTechX đang đồng hành triển khai thử nghiệm nền tảng kho dữ liệu. Công việc không bắt đầu bằng việc tập hợp cơ học dữ liệu vào một hệ thống mới, mà từ việc khảo sát các nguồn dữ liệu hiện có, thiết kế cấu trúc, xây dựng danh mục, chuẩn hóa và xác định các kịch bản khai thác phục vụ điều hành.

Đến nay, 8/10 lĩnh vực đã hình thành kho dữ liệu đơn vị với 148 tập dữ liệu. Ở cấp tỉnh, kho dữ liệu dùng chung đã ghi nhận 93 tập dữ liệu thuộc 21 danh mục. Đây mới là kết quả của giai đoạn triển khai thử nghiệm. Nhưng từ những con số ban đầu này, một cấu trúc quản trị dữ liệu đang dần được định hình. Kho dữ liệu cũng đã có kết nối thử nghiệm với dữ liệu ngành tài chính thông qua nền tảng chia sẻ. Đối với người dùng được phân quyền, dữ liệu có thể được theo dõi, tra cứu theo nhu cầu thay vì phải thực hiện lại toàn bộ quá trình tổng hợp từ nhiều nguồn riêng biệt.

Song song với xây dựng nền tảng, cán bộ kỹ thuật tại các sở, ngành được hướng dẫn quản trị kho dữ liệu đơn vị, chuẩn bị và cập nhật dữ liệu theo quy trình. Bởi nếu chỉ có một nền tảng công nghệ mà không có nguồn dữ liệu được cập nhật thường xuyên, đúng cấu trúc và xác định rõ trách nhiệm, kho dữ liệu khó có thể tạo ra giá trị lâu dài. Nói cách khác, bài toán khó nhất không chỉ là xây dựng một “kho” mới, mà là hình thành được kỷ luật dữ liệu trong toàn bộ hệ thống.

Một kho dữ liệu dù lớn đến đâu cũng không có nhiều ý nghĩa nếu chỉ dừng lại ở việc lưu trữ. Giá trị của dữ liệu phải được thể hiện ở khả năng giúp cơ quan quản lý theo dõi nhiệm vụ, nhận diện biến động, đối chiếu thông tin và có thêm căn cứ khi đưa ra quyết định. Đây là lý do trong giai đoạn thử nghiệm, Nghệ An đặt kho dữ liệu dùng chung cùng iNgheAn, nền tảng điều hành thời gian thực và cổng dữ liệu mở trong một chỉnh thể. Mỗi cấu phần có một chức năng khác nhau, nhưng cùng hướng đến một mục tiêu: Đưa dữ liệu từ trạng thái phân tán trở thành nguồn lực phục vụ quản trị.

Với người dân và doanh nghiệp, hiệu quả cuối cùng cũng không nằm ở việc có thêm bao nhiêu hệ thống phía sau màn hình. Điều quan trọng là dữ liệu được sử dụng để tạo ra những dịch vụ thuận tiện hơn, giảm yêu cầu cung cấp lại thông tin, mở rộng khả năng tiếp cận dữ liệu công khai và tạo điều kiện phát triển những dịch vụ số mới. Tuy nhiên, để làm được điều đó, dữ liệu phải chính xác, có nguồn gốc rõ ràng, được khai thác đúng quy định và đúng thẩm quyền.

Ngày 30/9/2026 được xác định là mốc công bố vận hành thử nghiệm Hệ thống Kho dữ liệu dùng chung. Vận hành thử nghiệm không phải là điểm kết thúc. Ngược lại, đây là giai đoạn để kiểm chứng khả năng kết nối, chất lượng dữ liệu, cơ chế cập nhật, phân quyền khai thác và những tình huống sử dụng thực tế.

Phía trước còn nhiều việc phải làm: Tiếp tục chuẩn hóa dữ liệu; thống nhất phương thức kết nối; xác định rõ trách nhiệm của từng đơn vị trong việc cập nhật và bảo đảm chất lượng dữ liệu; từng bước khai thác các cơ sở dữ liệu quốc gia và cơ sở dữ liệu chuyên ngành theo quy định. Điều quan trọng hơn cả là hình thành một cách làm thống nhất: Mỗi đơn vị chịu trách nhiệm về nguồn dữ liệu mình tạo lập; dữ liệu đủ điều kiện được chia sẻ theo đúng thẩm quyền; các cơ quan khai thác dữ liệu phục vụ những bài toán quản trị cụ thể. Khi dòng dữ liệu được khơi thông, những con số từng nằm rời rạc trong các hệ thống không còn dừng lại ở vai trò là những bản ghi đơn lẻ. Dữ liệu khi được kết nối, chuẩn hóa và khai thác đúng cách sẽ trở thành căn cứ quan trọng để nhận diện thực trạng chính xác hơn, phát hiện sớm những biến động, hỗ trợ phối hợp xử lý công việc hiệu quả và nâng cao chất lượng phục vụ người dân, doanh nghiệp.

Với Nghệ An, đây không chỉ là một bước tiến về hạ tầng số, mà còn là sự chuyển biến trong phương thức quản trị: Từ có dữ liệu sang quản trị bằng dữ liệu; từ dữ liệu phân tán sang dữ liệu được kết nối, quản lý và khai thác có mục đích. Trên nền tảng đó, kho dữ liệu dùng chung sẽ từng bước trở thành nguồn lực quan trọng, phục vụ điều hành, thúc đẩy đổi mới sáng tạo và đóng góp thiết thực vào quá trình phát triển chính quyền số, kinh tế số, xã hội số của tỉnh.

Theo kế hoạch Tỉnh ủy đề ra, trước ngày 15/9/2026, các tổ chức Đảng hoàn thành việc số hóa đối với đảng viên là cán bộ thuộc diện cấp ủy các cấp quản lý. Trước ngày 31/12/2026 sẽ hoàn thành toàn bộ công tác số hóa hồ sơ đảng viên trên địa bàn tỉnh. Ảnh: Thương Thương