Khơi thông nguồn lực để công nghệ và đổi mới sáng tạo đóng góp cho nền kinh tế

Phiên đối thoại chính sách cấp cao “Từ ý tưởng đến triển khai - cơ chế nào để nguồn lực tài chính đi vào đổi mới sáng tạo”. (Ảnh: MST)

Cần một hệ sinh thái đủ mạnh  

Diễn đàn quy tụ đại diện cơ quan quản lý, cơ sở đào tạo, doanh nghiệp công nghệ, tổ chức tín dụng, chuyên gia và nhà khoa học, cùng trao đổi về những điều kiện cần thiết để khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số đi vào thực tiễn, tạo ra sản phẩm, dịch vụ và giá trị mới cho nền kinh tế.

Phát biểu khai mạc và định hướng Diễn đàn, Phó Thống đốc Ngân hàng Nhà nước Việt Nam Phạm Tiến Dũng nhấn mạnh, Nghị quyết số 57-NQ/TW của Bộ Chính trị và Luật Khoa học, Công nghệ và Đổi mới sáng tạo năm 2025 đã tạo cơ sở quan trọng để huy động nguồn lực cho đổi mới sáng tạo.

Theo đó, yêu cầu đặt ra không chỉ là tăng nguồn lực mà còn phải đổi mới tư duy quản lý, chấp nhận rủi ro và độ trễ trong nghiên cứu; lấy doanh nghiệp làm trung tâm, thúc đẩy kết quả nghiên cứu và công nghệ đi vào ứng dụng, thương mại hóa.

Theo Phó Thống đốc Phạm Tiến Dũng, khơi thông nguồn lực trước hết phải gắn với việc xác định rõ đổi mới sáng tạo nhằm giải quyết bài toán nào, tạo ra sản phẩm gì và mang lại giá trị gì cho phát triển kinh tế - xã hội.

Phó Thống đốc Ngân hàng Nhà nước Việt Nam Phạm Tiến Dũng phát biểu khai mạc Diễn đàn. (Ảnh: MST)

Kết quả nghiên cứu và công nghệ nếu chỉ dừng ở phòng thí nghiệm sẽ chưa thể trở thành động lực tăng trưởng. Điều quan trọng là phải đưa được những kết quả này vào ứng dụng, thương mại hóa, qua đó nâng cao năng suất lao động, tiết kiệm chi phí, thời gian và tạo ra các sản phẩm, dịch vụ mới phục vụ người dân, doanh nghiệp.

Thực tiễn triển khai cho thấy AI, dữ liệu lớn, tự động hóa và các nền tảng số đang làm thay đổi rõ nét phương thức quản trị, vận hành và cung cấp dịch vụ trong lĩnh vực tài chính, ngân hàng. Công nghệ cũng mở ra khả năng giải quyết những bài toán phức tạp như nhận diện gian lận, truy vết dòng tiền, cảnh báo rủi ro và bảo vệ người sử dụng.

Tuy nhiên, tốc độ phát triển nhanh của công nghệ, đặc biệt là AI, đồng thời đặt ra những yêu cầu mới trong quản lý rủi ro và tổ chức hoạt động đổi mới sáng tạo.

Một công nghệ hoặc hệ thống vừa được đầu tư có thể nhanh chóng bị thay thế bởi thế hệ mới. Trong bối cảnh đó, nếu chỉ áp dụng cách tiếp cận quản lý theo hướng hạn chế rủi ro tuyệt đối, đổi mới sáng tạo có thể khó có đủ không gian để phát triển.

Phó Thống đốc Phạm Tiến Dũng cho rằng cần tạo không gian cho thử nghiệm, chấp nhận những trường hợp chưa thành công và coi việc chia sẻ kinh nghiệm là một phần của quá trình tích lũy năng lực đổi mới sáng tạo.

Đây cũng là yêu cầu quan trọng đối với lĩnh vực tài chính, ngân hàng - nơi công nghệ phải được thử nghiệm trong môi trường có yêu cầu cao về an toàn, bảo mật, quản trị rủi ro và bảo vệ quyền lợi của người sử dụng.

Gỡ điểm nghẽn định giá tài sản trí tuệ cho doanh nghiệp

Một vấn đề khác được Phó Thống đốc Ngân hàng Nhà nước Phạm Tiến Dũng đặt ra là khai thác tài sản trí tuệ như một nguồn lực cho phát triển.

Trong nền kinh tế số, giá trị của doanh nghiệp ngày càng không chỉ nằm ở tài sản hữu hình. Sáng chế, dữ liệu, kết quả nghiên cứu, phần mềm và nhiều dạng tài sản vô hình khác có thể trở thành yếu tố quyết định năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp.

Trong khi đó, vòng đời công nghệ ngày càng ngắn khiến bài toán định giá tài sản trí tuệ, dữ liệu và kết quả nghiên cứu trở nên phức tạp hơn. Nếu chưa có cơ chế định giá phù hợp, những tài sản này khó có thể được sử dụng đầy đủ để tiếp cận các nguồn lực tài chính.

Do đó, việc tiếp tục nghiên cứu, hoàn thiện cơ chế định giá tài sản vô hình được xem là một trong những điều kiện để doanh nghiệp công nghệ và các dự án đổi mới sáng tạo có thể tiếp cận nguồn lực phù hợp.

Từ góc độ chính sách, Phó Thống đốc đề nghị các cơ quan, chuyên gia và doanh nghiệp tập trung đưa ra những kiến nghị cụ thể, khả thi; xác định rõ nội dung có thể triển khai ngay, nội dung cần phối hợp liên ngành và những vấn đề cần tiếp tục hoàn thiện.

Theo đó, quá trình xây dựng chính sách cần xuất phát từ thực tiễn, nhận diện đúng điểm nghẽn và tạo không gian cho những mô hình mới phát triển, thay vì chỉ tập trung vào việc kiểm soát các mô hình đã có.

Từ dữ liệu, AI đến Open API

Tại Diễn đàn, các tham luận tập trung phân tích những điều kiện then chốt để đưa đổi mới sáng tạo từ ý tưởng đến ứng dụng và thị trường.

Các ý kiến cho thấy nguồn lực cho đổi mới sáng tạo cần được nhìn nhận theo hướng rộng hơn vốn đầu tư. Công nghệ, dữ liệu, nhân lực, tài sản trí tuệ, môi trường thử nghiệm và khả năng kết nối giữa các chủ thể đều có vai trò quan trọng trong quá trình hình thành sản phẩm mới.

Nhiều vấn đề được đặt ra như cơ chế đối với doanh nghiệp có tài sản chủ yếu là dữ liệu và sở hữu trí tuệ; ứng dụng AI và trợ lý số; phát triển Open API, nền tảng dữ liệu, tự động hóa và các mô hình đổi mới sáng tạo mở.

Trong đó, dữ liệu ngày càng trở thành một nguồn lực quan trọng đối với hoạt động đổi mới sáng tạo. Khi được chuẩn hóa, kết nối và khai thác phù hợp, dữ liệu không chỉ phục vụ quản trị mà còn tạo điều kiện để doanh nghiệp phát triển sản phẩm, dịch vụ mới và nâng cao khả năng dự báo, nhận diện rủi ro.

Open API cũng được nhìn nhận là một trong những công cụ thúc đẩy kết nối giữa các hệ thống, qua đó tạo điều kiện để doanh nghiệp công nghệ, tổ chức tài chính và các chủ thể khác cùng tham gia phát triển dịch vụ trên nền tảng số.

Tuy nhiên, để nguồn lực dữ liệu thực sự phát huy giá trị, việc chia sẻ phải đi cùng các yêu cầu về tiêu chuẩn kết nối, an toàn thông tin, bảo vệ dữ liệu và trách nhiệm của các bên tham gia.

Cùng với đó, nguồn nhân lực được xác định là yếu tố không thể thiếu. Công nghệ có thể tạo ra những công cụ mới, nhưng việc biến công nghệ thành sản phẩm và giá trị kinh tế vẫn phụ thuộc vào năng lực của đội ngũ nghiên cứu, doanh nghiệp và những người trực tiếp triển khai.

Các đại biểu cũng nhấn mạnh yêu cầu tăng cường liên kết giữa cơ quan quản lý, viện nghiên cứu, trường đại học và doanh nghiệp. Đây là mắt xích quan trọng để kết quả nghiên cứu có thể được thử nghiệm, kiểm chứng, hoàn thiện trước khi đưa ra thị trường.

Các đại biểu tham dự Diễn đàn. (Ảnh: MST)

Cần cơ chế để dòng vốn đi vào đổi mới sáng tạo

Một trong những nội dung trọng tâm của Diễn đàn là phiên đối thoại chính sách cấp cao với chủ đề “Từ ý tưởng đến triển khai - cơ chế nào để nguồn lực tài chính đi vào đổi mới sáng tạo”.

Tại phiên đối thoại, các đại biểu tập trung nhận diện những điểm nghẽn đang khiến nguồn lực tài chính chưa được chuyển hóa hiệu quả thành các dự án, sản phẩm công nghệ và mô hình kinh doanh mới.

Trong đó, định giá tài sản vô hình là một vấn đề đáng chú ý. Khi doanh nghiệp công nghệ sở hữu phần lớn giá trị dưới dạng dữ liệu, sáng chế, phần mềm hoặc kết quả nghiên cứu, việc đánh giá năng lực và giá trị tài sản của doanh nghiệp theo những phương thức truyền thống có thể không phản ánh đầy đủ tiềm năng.

Bên cạnh đó, dữ liệu phục vụ đánh giá doanh nghiệp công nghệ còn thiếu; dữ liệu ở nhiều lĩnh vực vẫn phân tán; cơ chế kết nối và chia sẻ dữ liệu chưa đồng bộ. Đây là những yếu tố ảnh hưởng trực tiếp tới khả năng đánh giá rủi ro, ra quyết định đầu tư cũng như triển khai các mô hình tài chính mới.

Các đại biểu đề xuất tiếp tục hoàn thiện khuôn khổ pháp lý, nâng cao năng lực định giá tài sản vô hình và xây dựng cơ sở dữ liệu dùng chung. Cùng với đó là chuẩn hóa Open API, tiêu chuẩn kết nối, tăng cường chia sẻ dữ liệu có kiểm soát và bảo đảm an toàn thông tin.

Việc phát triển nguồn nhân lực cũng cần được đặt song song với đầu tư công nghệ. Đặc biệt, lĩnh vực tài chính, ngân hàng đang cần đội ngũ vừa hiểu nghiệp vụ, vừa có năng lực về dữ liệu, AI và công nghệ số để có thể đánh giá, triển khai và quản trị các giải pháp mới.

Như vậy, bài toán lớn của đổi mới sáng tạo không còn chỉ là làm thế nào để có thêm công nghệ, mà là làm thế nào để công nghệ được thử nghiệm, được đánh giá, được đầu tư và cuối cùng tạo ra sản phẩm có khả năng đi vào thị trường.

Khi vốn, dữ liệu, tài sản trí tuệ, nhân lực và môi trường thử nghiệm được kết nối trong một hệ sinh thái phù hợp, những ý tưởng công nghệ mới có cơ hội vượt qua “khoảng trống” giữa nghiên cứu và thị trường.

Đây cũng là điều kiện để đổi mới sáng tạo không dừng ở khẩu hiệu hay những mô hình thử nghiệm đơn lẻ, mà thực sự trở thành động lực nâng cao năng suất, tạo ra sản phẩm mới và đóng góp ngày càng rõ nét vào tăng trưởng của nền kinh tế.