Khơi thông nguồn lực gắn với kỷ cương pháp luật và hiệu quả thực chất

Phân định rõ thẩm quyền, bảo đảm thứ bậc pháp lý

Đối với quy định về nới lỏng điều kiện tiếp cận thị trường đối với nhà đầu tư nước ngoài tại khoản 3 Điều 1 của dự thảo, bổ sung khoản 3 Điều 8, đại biểu Nguyễn Hoàng Hà đồng tình với chủ trương mở rộng khả năng tiếp cận thị trường nhằm đáp ứng yêu cầu thực tiễn, nâng cao sức hấp dẫn của môi trường đầu tư.

ĐBQH Nguyễn Hoàng Hà (Ninh Bình) phát biểu

Tuy nhiên, đại biểu cho rằng việc nới lỏng điều kiện đầu tư cần đi đôi với yêu cầu bảo đảm đúng thẩm quyền và thứ bậc pháp lý. Những điều kiện đã được quy định trong luật không nên được thay đổi thông qua cơ chế điều hành, chỉ đạo. Vấn đề này cần phải phân định rõ.

Từ đó, đại biểu đề nghị Chính phủ chỉ quyết định trong phạm vi thẩm quyền đối với các điều kiện do Chính phủ quy định. Đối với các điều kiện đã quy định trong luật hoặc nghị quyết của Quốc hội, việc điều chỉnh phải được thực hiện đúng thẩm quyền và đúng trình tự, thủ tục sửa đổi văn bản quy phạm pháp luật.

Ưu đãi đầu tư phải hướng đến hiệu quả thực chất

Về chính sách ưu đãi và hỗ trợ đầu tư đặc biệt tại khoản 6 Điều 1 dự thảo sửa đổi Điều 17 của luật hiện hành, đại biểu Nguyễn Hoàng Hà cho rằng, việc mở rộng đối tượng hưởng ưu đãi và gắn ưu đãi với cam kết của nhà đầu tư là hướng tiếp cận cần thiết. Tuy nhiên, các quy định cần đủ chặt chẽ để bảo đảm nguồn lực hỗ trợ của Nhà nước được tập trung đúng đối tượng, mang lại hiệu quả kinh tế - xã hội thực chất.

Toàn cảnh phiên thảo luận tại Tổ 9

Theo đại biểu, điểm d khoản 2 Điều 17 quy định đối tượng hưởng ưu đãi gồm “dự án đầu tư khác thuộc ngành, nghề đặc biệt ưu đãi đầu tư”. Nếu thiếu tiêu chí cụ thể về quy mô, tác động lan tỏa, chuyển giao công nghệ và mức độ đóng góp cho nền kinh tế, phạm vi ưu đãi có thể bị mở rộng dàn trải, chưa chắc tập trung đúng đối tượng. Thực tiễn lập pháp trước đây cho thấy, việc mở rộng ngành nghề, đối tượng ưu đãi vượt quá khả năng cân đối đã dẫn đến bài học thiếu hụt nguồn lực để đáp ứng các cam kết ưu đãi.

Còn tại khoản 4 Điều 17 đặt ra nguyên tắc gắn ưu đãi với kết quả thực hiện cam kết. Tuy nhiên, thực tế đã xảy ra trường hợp cam kết chỉ mang tính hình thức ban đầu. Đại biểu bày tỏ băn khoăn, nếu nhà đầu tư không thực hiện được cam kết thì cơ chế thu hồi ưu đãi như thế nào? Trường hợp chỉ thực hiện được một phần cam kết thì xử lý ra sao. Vì vậy, đề nghị cần quy định rõ trong luật: Việc ưu đãi đầu tư phải gắn liền với kết quả thực chất nhằm bảo đảm hiệu quả sử dụng nguồn lực của Nhà nước.

Chính sách hỗ trợ phải phù hợp với khả năng cân đối ngân sách

Đối với cơ chế đặc thù thu hút đầu tư của các địa phương tại khoản 7 Điều 1, bổ sung Điều 17a, đại biểu Nguyễn Hoàng Hà đánh giá việc giao HĐND tỉnh quyết định tiêu chí, điều kiện và mức hỗ trợ từ ngân sách địa phương là cần thiết, góp phần phát huy tính chủ động, linh hoạt và khả năng khai thác lợi thế riêng của từng địa phương.

Các đại biểu dự thảo luận tại Tổ 9

Tuy nhiên, đại biểu cho rằng, nếu thiếu một khung giới hạn chung, các địa phương có thể cạnh tranh thu hút đầu tư bằng hỗ trợ ngân sách thay vì cạnh tranh bằng chất lượng hạ tầng, nguồn nhân lực hay môi trường kinh doanh. Khi đó, địa phương nào có nguồn lực ngân sách dồi dào sẽ kéo hết nhà đầu tư về phía mình, dẫn đến cạnh tranh không lành mạnh và mất cân bằng phát triển giữa các vùng, miền.

Do vậy, đề nghị luật cần quy định rõ nguyên tắc: chính sách hỗ trợ phải phù hợp với khả năng cân đối ngân sách, không ảnh hưởng đến nhiệm vụ chi thiết yếu, không vượt khung chính sách chung; đồng thời phải công khai minh bạch về đối tượng, mức hỗ trợ và kết quả thực hiện.

Đơn giản hóa thủ tục nhưng không buông lỏng quản lý tài nguyên

Góp ý về thủ tục đầu tư và giao khu vực biển, đại biểu Nguyễn Hoàng Hà đồng tình với chủ trương tinh giản thủ tục, rút ngắn thời gian triển khai dự án, tạo thuận lợi cho hoạt động đầu tư. Tuy nhiên, đại biểu nhấn mạnh cần phân biệt rõ giữa đơn giản hóa thủ tục hành chính với việc nới lỏng điều kiện lựa chọn nhà đầu tư và cấp quyền sử dụng tài nguyên công.

Theo quy định được đề xuất, dự thảo bổ sung các nội dung liên quan đến lựa chọn nhà đầu tư, chấp thuận chủ trương đầu tư đối với dự án có đề nghị Nhà nước giao khu vực biển, trong đó có trường hợp không thực hiện đấu thầu hoặc đấu giá. Đây là vấn đề cần được xem xét thận trọng bởi khu vực biển gắn trực tiếp với tài nguyên thiên nhiên, môi trường sinh thái, sinh kế của người dân, cũng như yêu cầu bảo đảm quốc phòng, an ninh.

Đại biểu cho rằng nếu điều kiện áp dụng cơ chế ngoại lệ không được quy định cụ thể, chặt chẽ, quá trình thực hiện có thể phát sinh cách hiểu khác nhau, làm giảm tính minh bạch và ảnh hưởng đến sự cạnh tranh công bằng giữa các nhà đầu tư.

Do đó, đại biểu dự thảo luật quy định cụ thể, chặt chẽ các trường hợp được áp dụng cơ chế không qua đấu giá, đấu thầu. Đồng thời, công khai quy trình lựa chọn và xác định rõ trách nhiệm của cơ quan ra quyết định. Việc cải cách thủ tục cần hướng đến mục tiêu rút ngắn quy trình, nâng cao hiệu quả quản lý, nhưng không làm suy giảm yêu cầu bảo vệ tài nguyên, môi trường và lợi ích công cộng.

Bảo đảm tính ổn định của pháp luật, bảo vệ quyền lợi hợp pháp của nhà đầu tư

Một nội dung khác được đại biểu Nguyễn Hoàng Hà đặc biệt quan tâm là tính ổn định của pháp luật và các điều khoản chuyển tiếp. Theo đại biểu, việc tiếp tục sửa đổi Luật Đầu tư là cần thiết để kịp thời tháo gỡ khó khăn, vướng mắc trong thực tiễn. Tuy nhiên, quá trình sửa đổi cũng cần bảo đảm tính ổn định và khả năng dự báo của chính sách, tránh làm gia tăng rủi ro pháp lý đối với doanh nghiệp và nhà đầu tư.

Đại biểu chỉ rõ, tại khoản 2 Điều 1 dự thảo (sửa đổi, bổ sung khoản 5 Điều 5 về chính sách đầu tư kinh doanh) vẫn chưa thể hiện rõ nguyên tắc chung: không áp dụng hồi tố theo hướng gây bất lợi cho doanh nghiệp.

Đối với Điều 3 về điều khoản chuyển tiếp, cần quy định rõ phương án xử lý đối với các hồ sơ đang giải quyết, các dự án đã được chấp thuận, dự án đang triển khai và dự án đang hưởng ưu đãi; tránh tạo ra khoảng trống pháp lý, không làm gián đoạn dự án và bảo đảm quyền, lợi ích hợp pháp, chính đáng của nhà đầu tư. Bên cạnh đó, đề nghị rà soát đồng bộ dự thảo với hệ thống pháp luật liên quan như: đất đai, ngân sách, thuế, đấu thầu, xây dựng và bảo vệ môi trường.