Khơi thông nguồn vốn, nâng chuẩn doanh nghiệp Việt theo yêu cầu thị trường quốc tế

Nâng khả năng tiếp cận nguồn vốn, chia sẻ rủi ro đầu tư và hỗ trợ doanh nghiệp đáp ứng tiêu chuẩn quốc tế trở thành yêu cầu cấp thiết để doanh nghiệp Việt Nam tham gia sâu vào chuỗi cung ứng toàn cầu.

Quang cảnh diễn đàn. Ảnh: Xuân Anh - TTXVN

Quang cảnh diễn đàn. Ảnh: Xuân Anh - TTXVN

Đây là nhận định của các chuyên gia tại Diễn đàn Đầu tư tác động với chủ đề “Mở khóa thương mại và chuỗi cung ứng” do Trung tâm Xúc tiến Thương mại và Đầu tư TP. Hồ Chí Minh (ITPC) phối hợp Quỹ Đầu tư Tác động Impact Investment Exchange (IIX), Phòng Thương mại Canada tại Việt Nam (CanCham) tổ chức ngày 18/11.

Kết nối vốn với nhu cầu chuyển đổi của doanh nghiệp

Ông Nguyễn Lộc Hà, Phó Chủ tịch Thường trực UBND TP. Hồ Chí Minh cho biết, Thành phố đang tập trung nâng cao chất lượng tăng trưởng theo hướng phát triển kinh tế xanh, kinh tế số và kinh tế tuần hoàn. Trong định hướng này, đầu tư tác động được xác định là một kênh huy động nguồn lực bổ trợ hiệu quả, kết nối tài chính với những giá trị tích cực cho xã hội và môi trường. Tính đến tháng 11/2026, Dự án “Sẵn sàng cho Đầu tư Tác động tại Việt Nam” (IIRV) của IIX đã hỗ trợ khoảng 250 doanh nghiệp Việt Nam; trong đó, có 77 doanh nghiệp tại TP. Hồ Chí Minh, hoạt động trong các lĩnh vực nông nghiệp, công nghệ, công nghiệp nhẹ, giáo dục, y tế, du lịch và môi trường.

Theo ông Nguyễn Lộc Hà, trước yêu cầu ngày càng cao về giảm phát thải, truy xuất nguồn gốc và minh bạch thông tin, doanh nghiệp, đặc biệt là doanh nghiệp nhỏ và vừa, cần tiếp tục đổi mới công nghệ, cải tiến quy trình sản xuất và nâng cao năng lực quản trị. Quá trình chuyển đổi này đòi hỏi nguồn vốn phù hợp để doanh nghiệp có thể đầu tư, nâng cấp hoạt động sản xuất, nâng cao sức cạnh tranh và từng bước tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng quốc tế.

Đánh giá triển vọng hợp tác đầu tư giữa Việt Nam và Canada, ông Jim Nickel, Đại sứ Canada tại Việt Nam cho rằng, diễn đàn diễn ra trong bối cảnh quan hệ hai nước vừa được nâng cấp lên Đối tác Chiến lược, mở thêm động lực thúc đẩy hợp tác song phương về thương mại, đầu tư và đổi mới sáng tạo. Trong lĩnh vực đầu tư sản xuất, khoảng trống tài chính hằng năm của khu vực doanh nghiệp siêu nhỏ, nhỏ và vừa tại Việt Nam ước khoảng 24 tỷ USD. Đây là thách thức lớn, đồng thời đặt ra yêu cầu phát huy vai trò xúc tác của nguồn vốn hỗ trợ phát triển chính thức và đầu tư tác động để huy động thêm nguồn lực từ khu vực tư nhân.

"Hợp tác trong giai đoạn tới không nên chỉ dừng ở hỗ trợ từng doanh nghiệp nâng cao năng lực tiếp cận vốn mà cần hướng đến củng cố toàn bộ chuỗi giá trị, từ nhà sản xuất, nhà cung ứng đến đơn vị chế biến và xuất khẩu. Những lĩnh vực có tiềm năng hợp tác giữa hai nước gồm nông nghiệp, thực phẩm, chế biến gỗ, năng lượng, công nghệ sạch và dịch vụ tài chính", Đại sứ Jim Nickel chia sẻ.

Ông Jim Nickel, Đại sứ Canada tại Việt Nam phát biểu tại diễn đàn. Ảnh: Xuân Anh - TTXVN

Ông Jim Nickel, Đại sứ Canada tại Việt Nam phát biểu tại diễn đàn. Ảnh: Xuân Anh - TTXVN

Thông tin về môi trường đầu tư và định hướng hợp tác của Thành phố, ông Phạm Quang Nhật, Giám đốc ITPC cho biết, sau khi mở rộng không gian phát triển, TP. Hồ Chí Minh hình thành các khu vực có tính bổ trợ về kinh tế, gồm trung tâm tài chính – dịch vụ, khu vực công nghiệp phía Bắc và hệ thống cảng biển nước sâu, logistics phía Đông Nam. Đây là những lợi thế để Thành phố tăng cường kết nối với các trung tâm sản xuất, thương mại và mạng lưới cung ứng quốc tế. Trong 10 tháng năm 2026, TP. Hồ Chí Minh thu hút hơn 19 tỷ USD vốn đầu tư nước ngoài. Lũy kế đến tháng 11/2026, Thành phố có hơn 22.036 dự án FDI còn hiệu lực, với tổng vốn đăng ký hơn 157,4 tỷ USD.

Đối với quan hệ thương mại và đầu tư Việt Nam – Canada, ông Phạm Quang Nhật thông tin, kim ngạch thương mại song phương năm 2025 đạt khoảng 8,6 tỷ USD, tăng 18,8%; trong 8 tháng năm 2026 đạt khoảng 6,91 tỷ USD. Tính đến tháng 8/2026, Canada có 321 dự án đầu tư còn hiệu lực tại Việt Nam, với tổng vốn gần 4,93 tỷ USD, đứng thứ 14 trong số các quốc gia và vùng lãnh thổ đầu tư vào Việt Nam. Riêng tại TP. Hồ Chí Minh có khoảng 130 dự án, tổng vốn hơn 133 triệu USD.

Để khai thác hiệu quả các ưu đãi thuế quan từ Hiệp định Đối tác Toàn diện và Tiến bộ xuyên Thái Bình Dương (CPTPP), ông Phạm Quang Nhật đề xuất ba hướng hợp tác trọng tâm; trong đó, ưu tiên đầu tư nâng cao năng lực sản xuất và chất lượng sản phẩm trong các ngành nông sản, thực phẩm và gỗ; gắn kết nguồn vốn với việc xây dựng, duy trì quan hệ cung ứng theo đơn hàng; đồng thời hỗ trợ doanh nghiệp chuẩn hóa hồ sơ chứng nhận, quy tắc xuất xứ, truy xuất nguồn gốc và dữ liệu về môi trường, xã hội, quản trị (ESG).

Cải thiện năng lực tham gia chuỗi cung ứng

Phân tích thực trạng tham gia chuỗi cung ứng toàn cầu của doanh nghiệp Việt Nam, ông Robert Kraybill, Giám đốc Đầu tư Quỹ Đầu tư Tác động Impact Investment Exchange cho biết, dù kim ngạch xuất khẩu liên tục tăng, tỷ trọng đóng góp của khu vực doanh nghiệp trong nước có xu hướng giảm dần. Báo cáo của Ngân hàng Thế giới (tháng 11/2024) và Ngân hàng Phát triển châu Á (tháng 5/2026) cũng chỉ ra, có chưa tới 18% doanh nghiệp nội địa Việt Nam tham gia liên kết chuỗi giá trị toàn cầu. Chênh lệch năng suất giữa doanh nghiệp trong nước và khối doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài ở mức 70%; khả năng gia nhập chuỗi giá trị của doanh nghiệp nhỏ thấp hơn 25% so với doanh nghiệp lớn.

Một trong những nguyên nhân quan trọng là hạn chế về khả năng tiếp cận tài chính. Theo ông Robert Kraybill, khoảng 62% nhu cầu vốn của doanh nghiệp nhỏ và vừa chưa được đáp ứng. Báo cáo Kinh tế tư nhân Việt Nam năm 2025 của Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) cho thấy, 75,5% doanh nghiệp được khảo sát cho biết không thể tiếp cận vốn vay nếu thiếu tài sản bảo đảm. Khó khăn về vốn càng gia tăng khi doanh nghiệp phải đồng thời đáp ứng những yêu cầu mới từ các thị trường xuất khẩu lớn. Những biến động trong chính sách thuế của Hoa Kỳ, Cơ chế điều chỉnh biên giới carbon (CBAM) của Liên minh châu Âu (EU) và Quy định chống phá rừng (EUDR), dự kiến có hiệu lực từ ngày 30/12/2026, đang tạo thêm áp lực về chi phí tuân thủ, minh bạch dữ liệu và truy xuất nguồn gốc đối với nhà sản xuất, nhà cung ứng trong nước.

Ông Robert Kraybill đề xuất thiết kế các gói giải pháp tài chính kết hợp, thay vì chỉ tập trung vào các khoản vay truyền thống; trong đó, tài chính hỗn hợp (kết hợp vốn thương mại và vốn ưu đãi), bảo lãnh tín dụng chia sẻ rủi ro, tài trợ theo đơn đặt hàng cần được triển khai đồng thời với hỗ trợ kỹ thuật xuyên suốt quá trình phát triển doanh nghiệp, từ xây dựng năng lực đến mở rộng quy mô. Qua đó, giúp doanh nghiệp nâng cao khả năng tiếp nhận đầu tư, đồng thời tạo cơ sở để nhà đầu tư đánh giá hiệu quả tài chính cũng như tác động xã hội, môi trường.

Từ góc độ doanh nghiệp, ông Trịnh Công Qui, Nhà sáng lập kiêm Giám đốc điều hành Công ty Cổ phần Giải pháp BioWraps cho biết, nhiều doanh nghiệp tại Việt Nam đã làm chủ công nghệ sản xuất vật liệu thân thiện với môi trường và bước đầu tiếp cận thị trường xuất khẩu. Tuy nhiên, quá trình mở rộng sản xuất vẫn gặp ba trở ngại chính: thiếu nguồn vốn dài hạn để tăng công suất; hạn chế về quản trị tài chính, chuẩn hóa hồ sơ phục vụ thẩm định; và chi phí gia nhập thị trường quốc tế cao.

Đáng chú ý, thiếu hụt vốn lưu động đang ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng thực hiện đơn hàng. Doanh nghiệp phải ứng trước chi phí nguyên liệu, nhân công và kiểm nghiệm quốc tế, trong khi chu kỳ thanh toán đơn hàng xuất khẩu thường kéo dài từ 60–90 ngày. Điều này khiến áp lực dòng tiền gia tăng, nhất là đối với doanh nghiệp đang trong giai đoạn mở rộng quy mô.

Từ kinh nghiệm hoàn thiện mô hình tài chính và tiếp cận nhà đầu tư thông qua Dự án IIRV, ông Trịnh Công Qui kiến nghị các chương trình hỗ trợ cần gắn việc chuẩn bị năng lực gọi vốn với cam kết thu mua dài hạn và giải pháp tài trợ theo đơn đặt hàng. Theo đó, kết nối đầu tư cần đi liền với nhu cầu thực tế của nhà mua hàng, giúp doanh nghiệp chuyển hóa cơ hội tiếp xúc nhà đầu tư thành hợp đồng thương mại cụ thể.

Ở vai trò nhà mua hàng và quản trị chuỗi cung ứng, ông Jack Nguyễn, Tổng Giám đốc Công ty Ascentium Vietnam nhận định, tiêu chí lựa chọn đối tác của các thương hiệu quốc tế hiện đã vượt ra ngoài ba yếu tố truyền thống là giá cả, chất lượng và tiến độ giao hàng. Các nhà mua hàng ngày càng quan tâm đến bốn trụ cột: năng lực vận hành ổn định, hiệu quả; hệ thống dữ liệu minh bạch, đáp ứng yêu cầu kiểm tra, đánh giá; khả năng quản trị và đo lường tác động ESG; cùng tư duy hợp tác lâu dài, cùng phát triển.

Để thu hẹp khoảng cách với các tiêu chuẩn quốc tế, doanh nghiệp cần triển khai lộ trình chuyển đổi theo các giai đoạn cụ thể, trước hết cần rà soát việc tuân thủ và hoàn thiện hồ sơ, chứng từ cơ bản; tiếp đến tập trung theo đuổi các chứng nhận quốc tế, đo lường ESG và đầu tư hệ thống truy xuất nguồn gốc số; cuối cùng là thiết lập quan hệ đối tác, gắn kế hoạch đầu tư công suất với nhu cầu thực tế của nhà mua hàng để duy trì thế cân bằng và hiệu quả kinh doanh lâu dài.

Xuân Anh/vnanet.vn

Nguồn Bnews: https://bnews.vn/khoi-thong-nguon-von-nang-chuan-doanh-nghiep-viet-theo-yeu-cau-thi-truong-quoc-te/444853.html