Doanh nghiệp cần cơ chế thông thoáng để đi đường dài

Để hiện thực hóa mục tiêu vươn ra thị trường quốc tế hiệu quả và tiến nhanh hơn trong quá trình tham gia chuỗi giá trị toàn cầu, doanh nghiệp không chỉ cần khát vọng mà còn cần cơ chế đủ thông thoáng, công cụ hỗ trợ hiệu quả và cơ hội hợp tác cụ thể...

Doanh nghiệp không chỉ cần khát vọng

Tại diễn đàn “Đầu tư và Kinh doanh quốc tế” sáng 18/11 tại Hà Nội, Phó Tổng Giám đốc Đài Tiếng nói Việt Nam Phạm Mạnh Hùng cho rằng, cột mốc kim ngạch xuất nhập khẩu vượt 1.000 tỷ USD là dấu ấn quan trọng trong lịch sử phát triển kinh tế đất nước, đồng thời cho thấy doanh nghiệp Việt Nam cần hướng tới những mục tiêu cao hơn trong tiến trình hội nhập.

Sau nhiều thập kỷ hội nhập, Việt Nam đã trở thành một mắt xích quan trọng trong mạng lưới thương mại và chuỗi cung ứng toàn cầu. Chỉ trong 10 tháng đầu năm 2026, tổng kim ngạch xuất nhập khẩu hàng hóa đạt 1.010,55 tỷ USD, tăng 32,3% so với cùng kỳ năm trước, lần đầu tiên vượt mốc 1.000 tỷ USD. Quy mô thương mại dự kiến tiếp tục tăng khi kết thúc năm.

Tuy nhiên, phía sau dấu mốc về quy mô là yêu cầu mới đối với năng lực cạnh tranh và vị thế của doanh nghiệp Việt Nam. Thay vì chủ yếu tập trung xuất khẩu sản phẩm, doanh nghiệp cần chú trọng xây dựng thương hiệu, nâng cao giá trị và tham gia sâu hơn vào những khâu có giá trị gia tăng cao trong chuỗi sản xuất, kinh doanh toàn cầu.

Phó Tổng Giám đốc Đài Tiếng nói Việt Nam Phạm Mạnh Hùng.

Phó Tổng Giám đốc Đài Tiếng nói Việt Nam Phạm Mạnh Hùng.

“Đã đến lúc các doanh nghiệp Việt Nam cần chuyển mạnh từ tư duy xuất khẩu sản phẩm sang xây dựng thương hiệu, từ tham gia chuỗi cung ứng sang nâng cao vị thế trong chuỗi giá trị, từ tìm kiếm thị trường sang chủ động kiến tạo những không gian phát triển mới”, ông Hùng nhấn mạnh.

Để thúc đẩy định hướng này, ngày 6/4/2026, Thủ tướng Chính phủ ban hành Quyết định số 626/QĐ-TTg phê duyệt Chương trình vươn ra thị trường quốc tế giai đoạn 2026-2030 (Go Global). Chương trình đặt mục tiêu đến năm 2030 có ít nhất 1.000 doanh nghiệp thực hiện đầu tư ra nước ngoài và 100 doanh nghiệp xây dựng được thương hiệu quốc tế.

Theo ông Phạm Mạnh Hùng, để hiện thực hóa những mục tiêu trên, doanh nghiệp không chỉ cần khát vọng mà còn cần cơ chế đủ thông thoáng, công cụ hỗ trợ hiệu quả và cơ hội hợp tác cụ thể.

Phân tích định hướng Go Global, TS Võ Trí Thành - Viện trưởng Viện Nghiên cứu chiến lược thương hiệu và cạnh tranh đánh gián, đây là bước phát triển mới trong tiến trình hội nhập của Việt Nam sau 30-40 năm đổi mới. Nếu trước đây, thương mại và thu hút đầu tư nước ngoài là những con đường quan trọng để kết nối với kinh tế thế giới, thì giai đoạn tới cần chú trọng hơn đến việc doanh nghiệp Việt Nam chủ động đầu tư, mở rộng hoạt động ở nước ngoài, trong đó có các thương vụ mua bán và sáp nhập (M&A), cũng như huy động nguồn tài chính quốc tế.

Theo chuyên gia, Go Global không đơn thuần là mở rộng sự hiện diện ở nước ngoài để khẳng định vị thế. Quan trọng hơn, quá trình này phải giúp doanh nghiệp học hỏi, tiếp cận công nghệ, nguồn vốn, kỹ năng và nâng cao năng lực cạnh tranh. Đây cũng là cách để doanh nghiệp tiến nhanh hơn trong quá trình tham gia chuỗi giá trị toàn cầu.

Từ góc độ lựa chọn thị trường, TS Nguyễn Văn Hội - Viện trưởng Viện Nghiên cứu Chiến lược, Chính sách Công Thương cho rằng, doanh nghiệp không thể cùng lúc dàn trải nguồn lực cho tất cả địa bàn. Việc xác định thị trường phù hợp giúp tập trung nguồn lực đầu tư, phát triển kinh doanh, dự báo rủi ro và điều chỉnh sản phẩm theo nhu cầu của từng nhóm khách hàng.

Các diễn giả tham sự kiện.

Các diễn giả tham sự kiện.

Theo ông Hội, dù kim ngạch xuất nhập khẩu 10 tháng đầu năm 2026 đã vượt mốc 1.000 tỷ USD, Việt Nam vẫn nhập siêu khoảng 12 tỷ USD. Đặc biệt, khu vực kinh tế trong nước xuất khẩu hơn 93 tỷ USD, chiếm 18,8% tổng kim ngạch, trong khi khu vực có vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) chiếm 81,2%.

Cơ cấu này cho thấy nội lực của doanh nghiệp trong nước vẫn cần được củng cố. Doanh nghiệp Việt Nam khi bước ra thị trường quốc tế cần giữ gìn bản sắc văn hóa, con người Việt Nam, nhưng quan trọng hơn là phải chứng minh năng lực bằng hiệu quả thực chất, thể hiện qua kết quả xuất khẩu, đầu tư và hoạt động kinh doanh.

Để lựa chọn thị trường, doanh nghiệp cần thực hiện sàng lọc theo hai bước. Trước hết là xác định những điều kiện bắt buộc phải đáp ứng, từ quy định pháp luật đến các hàng rào kỹ thuật. Chẳng hạn, khi kinh doanh tại thị trường châu Âu, doanh nghiệp phải tuân thủ các quy định của Liên minh châu Âu (EU), trong đó có Cơ chế điều chỉnh biên giới carbon (CBAM), quy định về chống mất rừng và những yêu cầu liên quan.

Sau đó, doanh nghiệp cần đánh giá tính khả thi dựa trên năng lực sản xuất, tài chính, khoa học công nghệ, quản trị và nhu cầu thị trường để xác định địa bàn ưu tiên. Đa dạng hóa thị trường là cần thiết, nhưng phạm vi và tốc độ mở rộng phải phù hợp với nguồn lực thực tế, tránh đầu tư dàn trải.

Bên cạnh đó, chuyển đổi số đang tạo thêm cơ hội để doanh nghiệp nhỏ và vừa tiếp cận thị trường quốc tế. Thương mại điện tử xuyên biên giới, hợp đồng điện tử và thanh toán điện tử giúp giảm bớt một số rào cản về giao dịch, kết nối khách hàng và tổ chức hoạt động kinh doanh. Tuy nhiên, doanh nghiệp vẫn cần lựa chọn phương thức gia nhập phù hợp với năng lực và đặc điểm của từng thị trường.

Quản trị rủi ro trong từng bước mở rộng

Bên cạnh lựa chọn thị trường, đáp ứng các tiêu chuẩn kỹ thuật là điều kiện quan trọng để doanh nghiệp gia nhập và duy trì hoạt động tại thị trường quốc tế. Theo TS Nguyễn Văn Hội, các tiêu chí về môi trường, xã hội và quản trị (ESG) ngày càng trở thành nội dung doanh nghiệp cần quan tâm.

Về chiến lược gia nhập thị trường, doanh nghiệp cần xác định rõ mặt hàng, phân khúc khách hàng, kênh bán hàng và ngân sách. Các phương thức có thể lựa chọn gồm xuất khẩu trực tiếp, xuất khẩu gián tiếp, nhượng quyền thương mại, đầu tư trực tiếp ra nước ngoài hoặc thành lập văn phòng đại diện. Việc lựa chọn cần căn cứ vào nguồn lực, giai đoạn phát triển và đặc điểm của từng thị trường.

Đặc biệt, quản trị rủi ro phải được đặt song hành với toàn bộ quá trình mở rộng hoạt động quốc tế. Doanh nghiệp cần tính toán những biến động về tỷ giá, lạm phát, dòng vốn, chính sách và điều kiện kinh tế tại nước sở tại. Với hoạt động đầu tư, khả năng huy động vốn quốc tế cũng phụ thuộc đáng kể vào tính khả thi và triển vọng của dự án.

TS Nguyễn Văn Hội khuyến nghị doanh nghiệp áp dụng nguyên tắc “dò đá qua sông”, “vừa chạy vừa xếp hàng” khi triển khai hoạt động ở nước ngoài. Theo đó, doanh nghiệp cần nghiên cứu, kiểm chứng và thử nghiệm trước khi mở rộng quy mô; thường xuyên tổng kết, đánh giá để kịp thời điều chỉnh chiến lược, kể cả khi dự án hoặc lô hàng ban đầu đạt kết quả tích cực.

Bên cạnh sự chủ động của doanh nghiệp, vai trò hỗ trợ của Nhà nước cũng cần được đổi mới. Các chương trình xúc tiến thương mại quốc gia và thương hiệu quốc gia cần gắn kết chặt chẽ hơn với xúc tiến đầu tư, chuyển giao công nghệ và hỗ trợ hoạt động sản xuất, kinh doanh quốc tế.

Hoạt động xúc tiến không nhất thiết chỉ dựa vào hội chợ quy mô lớn hay các sự kiện tập trung. Doanh nghiệp có thể tận dụng nền tảng số và công nghệ mới để giới thiệu sản phẩm, tiếp cận khách hàng, tìm kiếm đối tác thường xuyên và linh hoạt hơn. Chương trình thương hiệu quốc gia cũng cần chú trọng chất lượng, hiệu quả thực chất, góp phần nâng cao sức cạnh tranh của hàng hóa và doanh nghiệp Việt Nam ở nước ngoài.

Thu An

Nguồn Doanh Nghiệp: https://doanhnghiepvn.vn/kinh-te/doanh-nghiep-can-co-che-thong-thoang-de-di-duong-dai/20261118013951683