Khởi tố vụ án đầu tiên liên quan dùng Windows lậu: Bài học tuân thủ quy định về bản quyền

Khách hàng sửa chữa máy tính tại một cửa hàng máy tính ở Hà Nội. Ảnh: HÀ NGUYỄN

Chuyển biến về sử dụng phần mềm bản quyền

Những năm 2000-2015, cùng với sự phổ biến của máy tính cá nhân, dịch vụ cài đặt hệ điều hành và phần mềm phát triển mạnh. Anh N.N.L. từng là nhân viên IT tại TPHCM cho biết, khi internet chưa phát triển, việc tải các bộ cài dung lượng lớn còn khó khăn, trong khi phần mềm bản quyền chưa phổ biến và chi phí khá cao so với thu nhập của nhiều người dùng. Vì vậy, những đĩa CD, DVD chứa Windows XP, Windows 7, hay Microsoft Office được sử dụng rộng rãi. “Một máy cài Windows, Office cùng các phần mềm thông dụng có thể thu từ 100.000-300.000 đồng”, anh N.N.L. kể. Tuy nhiên, cùng với sự phát triển của công nghệ, các cơ chế quản lý bản quyền điện tử, hệ thống kích hoạt trực tuyến và việc tăng cường thực thi quyền sở hữu trí tuệ, nhận thức về bản quyền phần mềm đã có nhiều thay đổi.

Theo ghi nhận tại một số cửa hàng máy tính ở TPHCM và Hà Nội, việc cài đặt phần mềm không bản quyền đang dần thu hẹp khi các quy định về sở hữu trí tuệ được thực thi chặt chẽ hơn. Anh Nguyễn Văn Vững, nhân viên cửa hàng Lapplus.vn (Hà Nội), cho biết, hiện nay các cơ sở kinh doanh buộc phải tuân thủ quy định pháp luật và chỉ tư vấn, cài đặt các phần mềm có bản quyền. Tương tự, tại hệ thống Sửa chữa Laptop 24h (Hà Nội), các nhân viên đều tư vấn khách hàng sử dụng phần mềm hợp pháp và đa số khách hàng chấp nhận.

Đối với doanh nghiệp, việc sử dụng phần mềm có bản quyền không chỉ nhằm tuân thủ pháp luật mà còn mang lại lợi ích trong quản lý tài chính và xây dựng hình ảnh. Anh Nguyễn Viết Cảnh, Giám đốc Công ty TNHH Agenon (Hà Nội), cho biết các khoản chi cho phần mềm chính hãng được hạch toán hợp lệ, đồng thời giúp doanh nghiệp tránh các rủi ro pháp lý và an ninh mạng có thể phát sinh từ phần mềm không rõ nguồn gốc.

Lựa chọn nào để tối ưu chi phí?

Theo anh Nguyễn Xuân Linh, nhân viên IT của một đơn vị tại phường Bà Rịa (TPHCM), người dùng hiện có thể mua Windows trực tiếp từ Microsoft hoặc thông qua các đại lý ủy quyền chính hãng tại Việt Nam. Đối với người dùng cá nhân, Windows hiện phổ biến với hai loại giấy phép là OEM và Retail (FPP). Bản OEM được cài sẵn trên các sản phẩm. Trong khi đó, bản Retail có chi phí cao hơn nhưng cho phép chuyển sang thiết bị khác khi thay đổi máy tính. “Với người dùng cá nhân, khi mua sắm nên lựa chọn các sản phẩm có phần mềm bản quyền đi kèm, không chỉ hệ điều hành mà còn là các phần mềm phổ biến, để tính toán chi phí hợp lý ngay từ đầu”, anh Linh khuyên.

Theo đại diện FPT Shop, phần lớn laptop chính hãng bán trên thị trường hiện nay đều đã được cài sẵn Windows bản quyền, chi phí thấp hơn khoảng 40%-50% so với việc mua bản quyền riêng (key) sau này. Đối với các máy tính đang sử dụng Windows chưa có bản quyền, doanh nghiệp có thể lựa chọn gói GGWA (Get Genuine Windows Agreement) để không phải cài đặt lại từ đầu mà vẫn tuân thủ bản quyền phần mềm.

Về hệ điều hành, bên cạnh Windows, người dùng còn có thể lựa chọn các hệ điều hành có bản quyền khác như macOS, được tích hợp sẵn trên các thiết bị MacBook của Apple. Đối với các ứng dụng phục vụ công việc văn phòng, Microsoft Office hiện được cung cấp chủ yếu dưới dạng thuê bao Microsoft 365. Gói Microsoft 365 Personal có chi phí khoảng 1,3 triệu đồng mỗi năm, trong khi gói Family cho phép tối đa 6 người cùng sử dụng, giúp giảm đáng kể chi phí bình quân cho mỗi thành viên. Bên cạnh đó, Google Workspace cũng cung cấp bộ công cụ làm việc trực tuyến gồm xử lý văn bản, bảng tính và trình chiếu với nhiều lựa chọn dành cho cá nhân và doanh nghiệp.

Sự phát triển của các nền tảng điện toán đám mây và mô hình thuê bao đang giúp người dùng tiếp cận phần mềm hợp pháp dễ dàng hơn trước. Thay vì tìm kiếm các phần mềm không rõ nguồn gốc, người dùng hiện có nhiều lựa chọn phù hợp với nhu cầu và khả năng tài chính, đồng thời tránh được các rủi ro về bảo mật và pháp lý.