'Không ai xuống Hạ Long học để về Hà Nội làm việc' và bài toán giữ chân nhân lực

Đừng để ngày tốt nghiệp mở đầu hành trình chật vật tìm việc

“Không ai xuống Hạ Long học để về Hà Nội làm việc” - Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo Hoàng Minh Sơn nhấn mạnh tại buổi làm việc với lãnh đạo thành phố Quảng Ninh chiều 12/10, khi đề cập yêu cầu gắn đào tạo với tốc độ phát triển kinh tế - xã hội.

Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo Hoàng Minh Sơn và Bí thư Thành ủy Quản Minh Cường tại buổi làm việc ngày 12/10.

Trước đó, tại cuộc gặp gỡ cán bộ, giảng viên và sinh viên Trường Đại học Hạ Long ngày 10/10, Bí thư Thành ủy Quản Minh Cường đã lắng nghe những băn khoăn về cơ hội việc làm, điều kiện sống và khả năng gắn bó lâu dài với địa phương.

Hai cuộc làm việc đặt ra một câu hỏi lớn hơn việc đào tạo được bao nhiêu sinh viên: Làm thế nào để người trẻ tìm thấy cơ hội lập nghiệp ngay tại nơi mình học tập?

Bí thư Thành ủy Quản Minh Cường thăm trường quay ảo tại Đại học Hạ Long và trò chuyện với sinh viên.

Hãy hình dung Nhi, một cô gái 20 tuổi vừa nhận tấm bằng đại học. Sau buổi lễ tốt nghiệp với những lời chúc mừng, Nhi phải đối diện câu hỏi thực tế: Làm việc ở đâu, có tìm được việc đúng chuyên môn, thu nhập đủ sống và cơ hội phát triển hay không?

Từ ngày nhận bằng, cánh cửa thị trường lao động mở ra, nhưng cũng có thể là khởi đầu của hành trình tìm việc kéo dài, làm trái ngành hoặc học thêm kỹ năng để đáp ứng yêu cầu tuyển dụng.

Vì thế, hiệu quả đào tạo không thể chỉ đo bằng số sinh viên tốt nghiệp, mà còn phải nhìn vào khả năng tìm việc và phát triển nghề nghiệp sau giảng đường.

Từ tấm bằng đến cơ hội lập nghiệp

Trường Đại học Hạ Long hiện có hơn 12.000 người học, với 26 chương trình đào tạo trình độ đại học và 3 chương trình thạc sĩ. Trong nhóm sinh viên tốt nghiệp giai đoạn 2022-2026, tỷ lệ đạt loại Khá trở lên là 88,8%; tỷ lệ tốt nghiệp loại Giỏi và Xuất sắc đạt trên 23,1%.

Bí thư Thành ủy Quản Minh Cường gặp mặt, giao lưu với cán bộ, giảng viên và sinh viên trường Đại học Hạ Long.

Những con số này phản ánh kết quả học tập, nhưng chưa đủ để trả lời sinh viên ra trường có tìm được việc làm đúng chuyên môn, có thu nhập đáp ứng nhu cầu sống và có cơ hội phát triển nghề nghiệp tại Quảng Ninh hay không. Đây cũng là những chỉ số cần được theo dõi nếu muốn đánh giá hiệu quả đào tạo từ góc nhìn của thị trường lao động.

Tại cuộc gặp với trường Đại học Hạ Long, Bí thư Thành ủy Quản Minh Cường yêu cầu nhà trường cập nhật chương trình đào tạo theo nhu cầu thực tiễn và định hướng phát triển của địa phương. Để yêu cầu này đi vào thực chất, sự kết nối giữa trường đại học và doanh nghiệp cần bắt đầu từ trước khi sinh viên tốt nghiệp, thay vì chỉ diễn ra ở khâu tuyển dụng.

Thiết nghĩ, Quảng Ninh có thể nghiên cứu thí điểm mô hình đào tạo gắn với tuyển dụng tại một số ngành có nhu cầu nhân lực rõ ràng. Nhà trường và doanh nghiệp cùng xác định kỹ năng cần có, tổ chức thực hành tại nơi làm việc, tạo cơ hội để sinh viên tiếp cận công việc thực tế và đánh giá khả năng đáp ứng yêu cầu nghề nghiệp. Kinh nghiệm từ các chương trình Work-Study tại Singapore có thể là nguồn tham khảo, nhưng cách làm cần phù hợp với cơ cấu ngành nghề và nhu cầu tuyển dụng tại địa phương.

Thí điểm có thể bắt đầu với 3-5 ngành được lựa chọn trên cơ sở khảo sát doanh nghiệp. Ngay từ đầu khóa học, sinh viên cần được cung cấp thông tin về vị trí việc làm, yêu cầu tuyển dụng và những năng lực phải chuẩn bị. Sau khi triển khai, cần đánh giá tỷ lệ có việc làm sau 6 tháng và 12 tháng, mức độ phù hợp giữa công việc với chuyên ngành được đào tạo và tỷ lệ người học lựa chọn làm việc tại Quảng Ninh. Khi có dữ liệu, địa phương và nhà trường mới có cơ sở điều chỉnh chương trình thay vì chỉ dựa vào chỉ tiêu tuyển sinh.

Thực tiễn thay đổi từng giờ, người học không thể đứng yên

Tuy nhiên, không chương trình đào tạo nào có thể theo kịp mọi biến động nếu người học chỉ chờ kiến thức được truyền đạt sẵn. Thực tiễn thay đổi từng giờ, từng ngày; yêu cầu nghề nghiệp cũng liên tục dịch chuyển. Vì vậy, tư duy học tập cần thay đổi từ việc học để ghi nhớ lý thuyết, hoàn thành kỳ thi sang học để hiểu vấn đề, biết vận dụng kiến thức và tìm cách giải quyết những tình huống thực tế.

Bộ trưởng Hoàng Minh Sơn trò chuyện với học sinh trường THPT Chuyên Hạ Long, Quảng Ninh.

Người học cần giữ sự hứng thú, say mê với những điều mình đã biết, đồng thời không ngừng đặt câu hỏi về những điều chưa biết. Mỗi học kỳ nên bắt đầu bằng một câu hỏi dành cho chính mình: Mình sẽ làm gì để hiểu biết nhiều hơn sau kỳ học này?

Sự chủ động ấy đặc biệt quan trọng khi một tấm bằng không thể bảo đảm người học đã sẵn sàng cho mọi yêu cầu của công việc. Sinh viên cần tự chịu trách nhiệm với quá trình phát triển năng lực của mình, thay vì chỉ chờ nhà trường đổi mới chương trình, doanh nghiệp mở vị trí tuyển dụng hay chính sách tạo thêm cơ hội.

Nhưng điều đó không có nghĩa người học phải tự xoay xở một mình: nhà trường phải bảo đảm chất lượng đào tạo, doanh nghiệp cần tham gia phát triển kỹ năng và tạo cơ hội nghề nghiệp, còn địa phương phải kết nối nhu cầu nhân lực với chiến lược phát triển kinh tế.

Giữ chân người trẻ vì thế không thể chỉ dựa vào lời kêu gọi gắn bó với quê hương hay mở rộng quy mô đào tạo. Người trẻ cần nhìn thấy công việc phù hợp, mức thu nhập đáp ứng cuộc sống và con đường phát triển lâu dài. Khi chương trình học gắn với thực tế, doanh nghiệp tham gia đào tạo và người học chủ động làm giàu tri thức, cơ hội lập nghiệp tại địa phương mới trở nên rõ ràng hơn.