Không để hình thức giao khoán trở thành 'kẽ hở' trong bảo đảm an toàn lao động

Thảo luận về dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật An toàn, vệ sinh lao động tại Quốc hội sáng 9/11, các đại biểu đã đề xuất nhiều giải pháp nhằm nâng cao trách nhiệm của các chủ thể, bảo vệ quyền lợi người lao động và phòng ngừa tai nạn ngay từ nơi làm việc.

Đơn giản hóa thủ tục không đồng nghĩa với hạ thấp tiêu chuẩn năng lực

Đại biểu Nguyễn Vũ Trung (TP Hồ Chí Minh) đánh giá cao việc cơ quan soạn thảo đã tiếp thu nhiều ý kiến góp ý, đồng thời đề nghị tiếp tục hoàn thiện các quy định nhằm bảo vệ người lao động khi phát hiện, phản ánh nguy cơ mất an toàn.

Góp ý khoản 1a Điều 12 về cấm cản trở khai báo, cung cấp thông tin và xử lý tai nạn lao động, bệnh nghề nghiệp, đại biểu cho rằng cần bổ sung quy định cấm cả hành vi gây bất lợi cho người báo tin.

Đại biểu Nguyễn Vũ Trung nhấn mạnh việc đơn giản hóa thủ tục không đồng nghĩa với hạ thấp tiêu chuẩn năng lực.

Theo đó, người sử dụng lao động hoặc người quản lý không được đe dọa, gây sức ép, kỷ luật, hạ lương, điều chuyển công việc bất lợi hoặc sa thải người lao động chỉ vì họ báo tin về tai nạn, cung cấp thông tin hoặc làm chứng. Sự bảo vệ này cũng cần áp dụng đối với đại diện người lao động tham gia phản ánh và làm rõ vụ việc.

Đại biểu nhấn mạnh: “Có như vậy, người lao động mới dám lên tiếng khi xảy ra tai nạn hoặc phát hiện nguy cơ mất an toàn”. Đối với những nguy cơ trực tiếp đe dọa tính mạng, sức khỏe, người lao động phải được quyền báo ngay cho cơ quan có thẩm quyền, không phải chờ hoàn tất một vòng kiến nghị nội bộ với người sử dụng lao động.

Về vai trò của tổ chức công đoàn, đại biểu đề nghị làm rõ, công đoàn cấp nào tiếp nhận yêu cầu, thời hạn phản hồi, quyền tham gia điều tra và cơ chế đại diện người lao động tại những cơ sở chưa có công đoàn cơ sở. Các quy định cần thống nhất với Luật Công đoàn, tránh thu hẹp quyền đại diện đã được luật ghi nhận.

Đáng chú ý, về huấn luyện an toàn, vệ sinh lao động, đại biểu Nguyễn Vũ Trung cơ bản đồng tình với hướng sửa đổi theo hướng bỏ giấy phép hoạt động huấn luyện, tạo thuận lợi cho doanh nghiệp, nhưng nhấn mạnh việc đơn giản hóa thủ tục không đồng nghĩa với hạ thấp tiêu chuẩn năng lực.

Đại biểu đề nghị bổ sung quy định: “Người lao động chỉ được bố trí làm việc sau khi huấn luyện và kiểm tra đạt yêu cầu; phải huấn luyện bổ sung khi đổi máy móc, công nghệ, công việc hoặc sau tai nạn, sự cố; chi phí và thời gian huấn luyện do người sử dụng lao động bảo đảm”. Đồng thời, đại biểu đề nghị bỏ cụm từ “không gây khó khăn đến hoạt động sản xuất, kinh doanh” tại khoản 5 Điều 14, bởi cụm từ này có thể bị hiểu theo hướng giảm nội dung hoặc thời lượng huấn luyện để thuận tiện cho doanh nghiệp. “An toàn không thể bị coi là trở ngại cho sản xuất”, đại biểu Nguyễn Vũ Trung nhấn mạnh.

Xác định đúng trách nhiệm của từng chủ thể trong quan hệ lao động

Đại biểu Phạm Văn Sâm (đoàn Hà Tĩnh) cho rằng, việc sửa đổi Luật An toàn, vệ sinh lao động cần tiếp tục làm rõ trách nhiệm của người lao động trong mối quan hệ với trách nhiệm của người sử dụng lao động và các chủ thể tổ chức, điều hành công việc.

Theo đại biểu, người lao động có trách nhiệm chấp hành quy trình an toàn, sử dụng phương tiện bảo vệ cá nhân và chủ động phòng ngừa nguy cơ. Tuy nhiên, họ không phải là chủ thể kiểm soát toàn bộ điều kiện làm việc, phương tiện bảo hộ và các biện pháp kỹ thuật. Vì vậy, khi xác định trách nhiệm nếu xảy ra tai nạn, cần xem xét đầy đủ nghĩa vụ, hành vi lỗi, quyền hạn và khả năng kiểm soát nguy cơ của từng chủ thể. Không thể buộc người lao động gánh chịu những rủi ro mà họ không có quyền hạn hoặc điều kiện để kiểm soát.

Đại biểu Phạm Văn Sâm đặc biệt quan tâm đến trách nhiệm của các chủ thể tham gia tổ chức, thuê mướn và giao khoán lao động.

Một nội dung được đại biểu Phạm Văn Sâm đặc biệt quan tâm là trách nhiệm của các chủ thể tham gia tổ chức, thuê mướn và giao khoán lao động. Theo đại biểu, thực tiễn tổ chức lao động hiện nay đã đa dạng hơn nhiều so với quan hệ thuê mướn trực tiếp giữa người sử dụng lao động và người lao động.

Trong nhiều hoạt động sản xuất, xây dựng, sửa chữa công trình, người giao khoán có thể thông qua nhà thầu, người nhận khoán trung gian hoặc những người có vai trò tương tự để tổ chức lao động. Những chủ thể này trực tiếp tuyển dụng, phân công, bố trí công việc, điều hành và giám sát quá trình lao động.

Do đó, cần làm rõ trách nhiệm của người trực tiếp tuyển dụng, phân công, bố trí và điều hành công việc trong việc bảo đảm an toàn, vệ sinh lao động. Nếu chỉ căn cứ vào tên gọi hợp đồng hoặc hình thức giao khoán mà không xem xét quyền hạn và hoạt động thực tế thì có thể không xác định đúng chủ thể có khả năng phòng ngừa, kiểm soát nguy cơ tại nơi làm việc.

Đại biểu nhấn mạnh: “Việc giao khoán không làm bớt đi trách nhiệm bảo đảm an toàn, vệ sinh lao động của chủ thể có liên quan”. Tuy nhiên, trách nhiệm của mỗi bên phải được xem xét trên cơ sở nhiệm vụ pháp lý, phạm vi quản lý, quyền hạn và mức độ tham gia tổ chức, điều hành công việc thực tế, bảo đảm phù hợp với vai trò của từng chủ thể.

Từ đó, đại biểu đề nghị rà soát các quy định hiện hành để xác định đúng trách nhiệm của người giao khoán, người nhận khoán, người trực tiếp tổ chức công việc và người sử dụng lao động. Đồng thời, cần nghiên cứu đầy đủ vấn đề này trong quá trình sửa đổi toàn diện luật, quan tâm đến nhà thầu, người nhận khoán trung gian và những chủ thể thực tế có quyền tổ chức, điều hành lao động, tránh bỏ sót trách nhiệm nhưng cũng không tạo ra sự chồng chéo hoặc quy định vượt quá vai trò của từng bên.

Các đại biểu dự phiên họp.

Liên hệ từ thực tiễn thực hiện nhiệm vụ quân sự, quốc phòng, đại biểu Phạm Văn Sâm cho biết, trong hoạt động xây dựng, sửa chữa công trình phục vụ quốc phòng, bảo đảm kỹ thuật, quá trình tổ chức thi công có thể liên quan đến chủ đầu tư, nhà thầu, đơn vị nhận khoán và nhiều nhóm lao động khác nhau.

Nếu trách nhiệm an toàn không được xác định rõ ngay từ khâu giao việc, tổ chức thi công và kiểm soát hiện trường thì khi xảy ra sự cố, hậu quả không chỉ là thiệt hại về người mà còn ảnh hưởng đến tài sản, trang thiết bị, chất lượng công trình và tiến độ thực hiện nhiệm vụ quân sự, quốc phòng.

Đại biểu cũng đề nghị khi cụ thể hóa quy định về áp dụng quy định riêng của Chính phủ đối với công tác an toàn, vệ sinh lao động trong lực lượng vũ trang nhân dân, cần tính đến đặc thù quản lý, sử dụng công trình, trang thiết bị và trách nhiệm của các chủ thể tham gia thi công, sửa chữa, bảo dưỡng kỹ thuật.

Theo đại biểu, yêu cầu đặc thù quốc phòng không làm giảm yêu cầu an toàn mà ngược lại càng đòi hỏi phải xác định rõ trách nhiệm và kiểm soát chặt chẽ nguy cơ. “Hiệu quả của pháp luật về bảo đảm an toàn, vệ sinh lao động không chỉ nằm ở việc xử lý trách nhiệm sau tai nạn mà trước hết phải thể hiện ở khả năng ngăn ngừa tai nạn từ khi công việc chưa bắt đầu”, đại biểu Phạm Văn Sâm nhấn mạnh.

Điều tra tai nạn phải khách quan, bảo đảm quyền lợi người bị nạn

Cũng quan tâm đến trách nhiệm của các chủ thể trong bảo đảm an toàn lao động, đại biểu Nguyễn Thị Sửu (TP Huế) đề nghị hoàn thiện quy định về điều tra tai nạn lao động theo hướng bảo đảm tính độc lập, khách quan.

Góp ý quy định, đại biểu cho rằng, việc giao người sử dụng lao động thành lập đoàn điều tra cấp cơ sở đối với một số vụ tai nạn lao động có thể phát sinh xung đột lợi ích, bởi doanh nghiệp vừa chịu trách nhiệm bảo đảm an toàn, vừa trực tiếp tổ chức điều tra tai nạn xảy ra tại cơ sở. Đại biểu dẫn ví dụ tại công trường xây dựng, công nhân bị thương nặng do thiết bị nâng hạ vận hành không an toàn. Hồ sơ bảo dưỡng, phân công vận hành đều do doanh nghiệp quản lý. Nếu quá trình điều tra chỉ xem xét thao tác của công nhân mà bỏ qua trách nhiệm bảo dưỡng, huấn luyện và giám sát thì nguyên nhân gốc rễ của tai nạn có thể bị bỏ sót.

Đại biểu Nguyễn Thị Sửu đề nghị hoàn thiện quy định về điều tra tai nạn lao động theo hướng bảo đảm tính độc lập, khách quan.

Vì vậy, đại biểu đề nghị, đoàn điều tra phải bảo đảm tính khách quan, có đại diện công đoàn và người có chuyên môn phù hợp tham gia. Khi có khiếu nại, tố cáo hoặc căn cứ cho thấy việc điều tra thiếu khách quan, cơ quan chuyên môn cấp tỉnh phải kiểm tra và quyết định điều tra lại. Đối với lao động không theo hợp đồng lao động, đại biểu lưu ý biên bản do UBND cấp xã lập khi xảy ra tai nạn không thể thay thế kết luận xác minh nguyên nhân và trách nhiệm.

Chẳng hạn, một người thợ xây nhận việc bằng thỏa thuận miệng tại công trình tư nhân, bị thương nặng do giàn giáo mất ổn định. Nếu chính quyền cấp xã chỉ lập biên bản mà không xác minh người lắp dựng, quản lý giàn giáo và điều kiện làm việc thì người bị nạn sẽ gặp khó khăn khi yêu cầu bồi thường. Đại biểu đề nghị, cơ quan chuyên môn cấp tỉnh tiếp nhận, đánh giá hồ sơ, xác minh trên cơ sở chứng cứ và thông báo kết quả bằng văn bản.

Một vấn đề khác được đại biểu Nguyễn Thị Sửu đặt ra là phải bảo đảm quyền lợi của người bị tai nạn không bị gián đoạn khi vụ việc được chuyển sang xử lý hình sự. Theo đại biểu, việc chuyển hồ sơ khi có dấu hiệu tội phạm không đồng nghĩa với việc quyền lợi của người bị nạn được tạm dừng. Sau tai nạn nghiêm trọng, gia đình người bị nạn vừa phải lo điều trị, vừa cần hoàn thiện hồ sơ để hưởng các chế độ liên quan. Nếu cơ quan điều tra, cơ quan chuyên môn và cơ quan bảo hiểm xã hội không chia sẻ thông tin thì thân nhân có thể phải đi lại nhiều lần, nộp trùng tài liệu và chờ đợi kéo dài.

Do đó, đại biểu đề nghị, quy định rõ việc thông báo tiến độ, kết quả giải quyết cho người bị nạn và thân nhân; tăng cường chia sẻ hồ sơ giữa các cơ quan, đồng thời làm rõ việc giải quyết chế độ trong trường hợp vụ việc được khởi tố, không khởi tố hoặc đình chỉ.

Quản lý thiết bị nguy hiểm bằng dữ liệu, tăng cường kiểm tra theo rủi ro

Đối với quy định về khai báo máy móc, thiết bị, vật tư có yêu cầu nghiêm ngặt về an toàn, vệ sinh lao động tại Điều 30, đại biểu Phạm Văn Sâm thống nhất với phương án tiếp tục khai báo khi đưa thiết bị vào sử dụng và khi không còn sử dụng, đồng thời giới hạn đối tượng theo danh mục và loại trừ những trường hợp pháp luật chuyên ngành có quy định khác.

Tuy nhiên, đại biểu lưu ý khai báo phải được xác định là công cụ cung cấp thông tin để nhận diện, kiểm soát nguy cơ chứ không phải một thủ tục hành chính đơn thuần. Vì vậy, khi quy định chi tiết cần ưu tiên khai báo điện tử, sử dụng lại thông tin đã có và kết nối với hệ thống kiểm định, tình hình sử dụng thiết bị, tránh yêu cầu doanh nghiệp cung cấp thông tin trùng lặp.

Cùng quan tâm đến vấn đề này, đại biểu Nguyễn Vũ Trung đề nghị xây dựng cơ chế quản lý thiết bị bằng dữ liệu xuyên suốt vòng đời. Theo đại biểu, cần làm rõ khái niệm “nơi sử dụng” đối với máy móc di chuyển qua nhiều địa điểm; đồng thời quy định việc cập nhật thông tin khi thiết bị thay đổi chủ sở hữu, được sửa chữa lớn, di chuyển hoặc hết hạn kiểm định. Đại biểu cho rằng, quy định về xây dựng, kết nối và chia sẻ dữ liệu tại Điều 82 đã tạo cơ sở cho việc quản lý nhưng chưa xác định rõ nghĩa vụ cập nhật mã định danh và tình trạng kiểm định của từng thiết bị.

Các đại biểu dự phiên họp.

Từ đó, đại biểu đề nghị quy định nguyên tắc: “Một thiết bị, một hồ sơ điện tử, cập nhật suốt vòng đời”; thông tin đã cung cấp hợp lệ phải được sử dụng lại, không yêu cầu khai báo nhiều lần. Đồng thời, cần xác định rõ cơ quan chịu trách nhiệm chính đối với máy móc thuộc nhiều ngành hoặc những loại thiết bị mới phát sinh, tránh bỏ trống trách nhiệm quản lý.

Về công tác thanh tra, kiểm tra, đại biểu Nguyễn Thị Sửu đề nghị chuyển mạnh sang phương thức kiểm tra dựa trên rủi ro, ưu tiên những cơ sở có nguy cơ cao, vi phạm nhiều lần; huy động chuyên gia đánh giá thiết bị và nguy cơ tại hiện trường, thay vì chỉ kiểm tra hồ sơ. Kết luận kiểm tra cần nêu rõ biện pháp khắc phục, thời hạn thực hiện và cơ quan chịu trách nhiệm theo dõi, cập nhật kết quả. Những nguy cơ đe dọa tính mạng người lao động phải được xử lý kịp thời, có thể áp dụng biện pháp dừng máy, dừng việc theo thẩm quyền.