Không được xâm hại dữ liệu cá nhân của người khác

Việc sử dụng mạng máy tính, mạng xã hội xâm phạm dữ liệu cá nhân của chủ thể dữ liệu là vi phạm pháp luật. Ảnh minh họa: nguồn internet

Việc sử dụng dữ liệu cá nhân (DLCN) của người khác mà không được chủ sở hữu dữ liệu cho phép là hành vi vi phạm pháp luật và sẽ bị chế tài.

Phản đối thông tin "ảo” của người khác

Từ thông tin được đăng lên các nền tảng mạng xã hội của một người quen biết, chị N. (ngụ xã Thuận Lợi, tỉnh Đồng Nai) nhắn tin, bình luận chỉ ra điều sai trái từ những thông tin người này đăng tải. Mới đầu, giữa chị và đối phương nhắn tin nhẹ nhàng, về sau là những lời gay gắt, bôi nhọ nhau. Chị N. hỏi: Khi đôi bên sử dụng thông tin đời tư cá nhân của đối phương để công kích, chỉ ra cái sai, không đúng của nhau thì có được xem là sai trái, vi phạm pháp luật không?

Hình ảnh là thông tin cá nhân được Bộ luật Dân sự năm 2015, Luật Bảo vệ DLCN năm 2025 và nhiều luật khác bảo vệ. Tuy nhiên, hình ảnh cá nhân của bị cáo liên quan tới vụ án hình sự lại được sử dụng vô tội vạ trên nhiều nền tảng mạng xã hội. Chính vì vậy, ông Dương Văn Mạnh (ngụ phường Đồng Xoài) muốn biết: Khi bị pháp luật xử lý thì hình ảnh của bị cáo, người bị kết tội có được bảo vệ không?

Hay như bà Bùi Thị Ngọc (ngụ xã Phú Lâm, tỉnh Đồng Nai) thắc mắc: Khi cá nhân vi phạm pháp luật hoặc có dấu hiệu vi phạm pháp luật mạng xã hội, cơ quan truyền thông không đưa hình ảnh cá nhân vi phạm mà đưa hình ảnh cơ quan, nơi họ làm việc, công tác, hoặc địa chỉ nơi xảy ra vi phạm thuộc quyền sở hữu của chủ DLCN, tổ chức khác. Liệu như vậy có đúng luật không?

Luật sư Lê Văn Bá, Đoàn Luật sư tỉnh Đồng Nai cho biết: DLCN chỉ được phép thu thập và xử lý đúng mục đích, đúng phạm vi đã cam kết. Các cá nhân khi tiếp nhận thông tin đều không được tự ý chia sẻ, hay công khai thông tin nếu không có căn cứ pháp luật, hoặc sự đồng ý từ chính chủ thể dữ liệu.

Cũng theo luật sư Lê Duy Bá, hình ảnh của bị cáo hay người đã bị kết tội vẫn là thông tin cá nhân được pháp luật bảo vệ. Việc họ liên quan đến vụ án hình sự không đồng nghĩa với việc quyền về hình ảnh bị tước bỏ. Trong một số trường hợp, cơ quan tiến hành tố tụng hoặc cơ quan báo chí được phép sử dụng hình ảnh để phục vụ hoạt động tố tụng hoặc thông tin vì lợi ích công cộng, theo đúng phạm vi pháp luật cho phép. Chỉ được công khai DLCN khi có sự đồng ý của chủ thể DLCN; thực hiện theo quy định của pháp luật; để giải quyết tình trạng khẩn cấp…

Pháp luật bảo vệ dữ liệu cá nhân

Khoản 3, Điều 2 Luật Bảo vệ DLCN năm 2025 có quy định, DLCN nhạy cảm là DLCN gắn liền với quyền riêng tư của cá nhân, khi bị xâm phạm sẽ gây ảnh hưởng trực tiếp đến quyền, lợi ích hợp pháp của cá nhân.

Tại khoản 1, Điều 4 Nghị định 356/2025/NĐ-CP, ngày 31-12-2025 của Chính phủ quy định chi tiết một số điều và biện pháp thi hành Luật Bảo vệ DLCN năm 2025 (có hiệu lực từ ngày 1-1-2026), quy định rõ danh mục DLCN nhạy cảm như sau: dữ liệu tiết lộ nguồn gốc chủng tộc, nguồn gốc dân tộc; quan điểm về chính trị, tôn giáo, tín ngưỡng; thông tin về đời sống riêng tư, bí mật cá nhân, bí mật gia đình; thông tin tên đăng nhập và mật khẩu truy cập tài khoản định danh điện tử của cá nhân; hình ảnh thẻ căn cước, thẻ căn cước công dân, chứng minh nhân dân…

Luật sư Trần Văn Giáp, Đoàn Luật sư tỉnh Đồng Nai chia sẻ: Việc pháp luật quy định về DLCN nhạy cảm như vậy để cá nhân, cơ quan, tổ chức có cơ sở yêu cầu các bên kiểm soát và xử lý DLCN tuân thủ quy định về bảo vệ DLCN, đảm bảo quyền và lợi ích hợp pháp cho chủ thể DLCN và mục tiêu quản lý nhà nước, trật tự công cộng.

Còn đối với trường hợp chủ thể nhận thấy DLCN cơ bản, nhưng nếu công khai cho mọi người biết là rất nhạy cảm đối với họ, chẳng kém gì việc công khai các dữ liệu được luật quy định là nhạy cảm. Vấn đề này, theo luật sư Trần Văn Giáp, Điều 4 Luật Bảo vệ DLCN năm 2025 quy định rõ về quyền của chủ thể DLCN để cơ quan, tổ chức, cá nhân có thể chủ động áp dụng bảo vệ dữ liệu của mình. Chẳng hạn như: chủ thể DLCN đồng ý hoặc không đồng ý, yêu cầu rút lại sự đồng ý cho phép xử lý DLCN; yêu cầu cung cấp, xóa, hạn chế xử lý DLCN; gửi yêu cầu phản đối xử lý DLCN.

Luật sư Trần Văn Giáp lưu ý thêm: DLCN dù không phải là thông tin nhạy cảm, chỉ là những thông tin cơ bản như: họ tên, nhân thân hay quan hệ xã hội… vẫn được bảo vệ. Vì khi bị công khai hoặc kết hợp với các thông tin khác, chúng có thể xâm phạm đời sống riêng tư, danh dự và an toàn của cá nhân đó. Chính vì vậy, pháp luật hướng tới việc bảo vệ DLCN, nhất là DLCN nhạy cảm, nhằm đảm bảo quyền kiểm soát thông tin của mỗi người, ngăn ngừa việc lạm dụng, mạo danh, quấy rối hoặc gây tổn hại đến danh dự, nhân phẩm của người khác. Pháp luật không cấm công khai tuyệt đối DLCN nhạy cảm của cá nhân, mà chỉ cho phép công khai trong phạm vi cần thiết, đúng mục đích và có căn cứ pháp luật, để cân bằng giữa lợi ích xã hội và quyền con người.

Đoàn Phú