Không gian phát triển mới cho văn hóa, con người Việt Nam Bài cuối: Triển khai thống nhất, đồng bộ, quyết liệt

Tạo hiệu ứng mạnh mẽ, tích cực

Kế hoạch của Chính phủ triển khai đồng bộ các hệ giá trị, chuẩn mực con người Việt Nam đã xác định các giải pháp cụ thể, “6 rõ”: rõ người, rõ việc, rõ thời gian, rõ trách nhiệm, rõ sản phẩm và rõ thẩm quyền. Theo PGS. TS. Lê Hữu Ái, Trường Đại học Kinh tế, Đại học Đà Nẵng, triển khai đồng bộ, hài hòa các hệ giá trị và chuẩn mực sẽ tạo ra hiệu ứng tích cực cho các giá trị truyền thống được lan tỏa. Không chỉ vậy, lực tương tác này có thể tạo ra giá trị mới, tiến bộ, nhằm bồi đắp cho giá trị truyền thống dân tộc, tiếp thu các tinh hoa văn hóa của nhân loại.

Đặt trong mối quan hệ biện chứng, triển khai đồng bộ các hệ giá trị còn là quá trình “xây” đi đôi với “chống”. Chỉ ra như vậy, TS. Nguyễn Huy Phòng, Hội đồng Lý luận Trung ương lưu ý, để tự chủ chiến lược, tự cường, tự tin, tiến mạnh trong kỷ nguyên mới, bên cạnh phát huy giá trị tốt đẹp cần khắc phục, đẩy lùi những hạn chế, bất cập. Triển khai đồng bộ các hệ giá trị phải gắn với xây dựng môi trường văn hóa lành mạnh, “lấy cái đẹp dẹp cái xấu”, song song với xử lý, răn đe, cảnh báo những hành vi phạm chuẩn mực, đi ngược lại giá trị, lợi ích quốc gia, dân tộc...

Cùng với triển khai bề rộng, cần khơi dậy các hệ giá trị và chuẩn mực con người mới trong tầng sâu văn hóa Việt Nam. Ảnh: TH

Để các giá trị thực sự trở thành hơi thở của đời sống, nhận thức đóng vai trò tiên quyết. Theo PGS. TS. Lương Đình Hải, nguyên Viện trưởng Viện Nghiên cứu con người, Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam, khơi dậy các hệ giá trị, chuẩn mực để các thành viên xã hội định hướng suy nghĩ, hành vi, hoạt động, niềm tin rất quan trọng. Yêu cầu, mục tiêu, bối cảnh, nội dung các hệ giá trị, chuẩn mực con người Việt Nam đã rõ; quan trọng là định hướng, tạo đồng thuận xã hội về việc khai thác, phát huy.

Đặc biệt, cần gắn phát triển kinh tế - xã hội, phát triển con người, phát triển nhân lực tại từng ngành nghề, lĩnh vực, địa bàn, địa phương với khai thác, phát huy các hệ giá trị, chuẩn mực con người Việt Nam. “Nói cách khác, các hệ giá trị, chuẩn mực con người Việt Nam phải thực sự được sử dụng như nguồn động lực để phát triển con người, kinh tế, xã hội rộng khắp vùng miền, địa phương”, PGS. TS. Lương Đình Hải nhấn mạnh.

Củng cố sức mạnh nội sinh trong thời đại số

Trí tuệ nhân tạo, dữ liệu lớn, tự động hóa và công nghệ số không chỉ làm thay đổi cấu trúc kinh tế và thị trường lao động, mà tác động đến phương thức sống, học tập, giao tiếp, hệ giá trị và cấu trúc xã hội. Thách thức về bất bình đẳng số, tụt hậu về kỹ năng, khủng hoảng sức khỏe tinh thần, rủi ro về an ninh dữ liệu và an ninh mạng đang trở nên nghiêm trọng hơn. Chưa kể, quá trình già hóa dân số, biến đổi khí hậu, di cư lao động và biến đổi cấu trúc gia đình cũng tạo ra nhiều vấn đề mới đáng quan ngại.

Chủ tịch Hội đồng Lý luận Trung ương, GS. TS. Nguyễn Xuân Thắng cho rằng, nếu không nhận thức, dự báo đầy đủ vấn đề này, phát triển đất nước, con người mới sẽ đối mặt với rất nhiều khó khăn khó dự liệu. Trên cơ sở các hệ giá trị, chuẩn mực con người Việt Nam, cần chuyển từ tư duy quản lý hành chính sang tư duy phát triển con người. Qua đó, kiến tạo môi trường để con người phát triển toàn diện, phát huy đầy đủ vai trò chủ thể, mở rộng không gian đưa các hệ giá trị, chuẩn mực thẩm thấu vào mọi mặt đời sống.

Tại Phiên họp thứ hai Ban Chỉ đạo Trung ương về phát triển văn hóa Việt Nam, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm chỉ ra 4 nhiệm vụ trọng tâm để tạo nền tảng phát triển văn hóa. Trong đó, đổi mới phương thức truyền thông, nhất là trên các nền tảng số, để đưa hệ giá trị quốc gia, hệ giá trị văn hóa, hệ giá trị gia đình và chuẩn mực con người Việt Nam đến gần hơn với nhân dân, đặc biệt là thế hệ trẻ.

Quyết định số 1189/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ cũng xác định ứng dụng khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số là công cụ đắc lực triển khai đồng bộ các hệ giá trị. Các giải pháp như xây dựng chương trình truyền thông gia đình Việt, chương trình an ninh văn hóa không gian mạng giai đoạn 2026 - 2035 hay ứng dụng trí tuệ nhân tạo tạo ra môi trường văn hóa số văn minh, lành mạnh... là hướng đi cần thiết.

Từ đây, toàn bộ hệ thống chính trị phải vào cuộc, cụ thể hóa các chương trình, dự án trong lĩnh vực mình phụ trách; coi trọng vai trò của nhà trường, lực lượng thanh niên để lan tỏa hệ giá trị trong xã hội. Riêng giới văn học nghệ thuật phải chuyển mình mạnh mẽ, phát huy vai trò bảo vệ những giá trị tốt đẹp, đấu tranh với cái xấu, tiêu cực, góp phần hiện thực hóa hệ giá trị, chuẩn mực con người Việt Nam...

Cùng với triển khai bề rộng, cần khơi dậy mạnh mẽ các hệ giá trị và chuẩn mực con người trong tầng sâu văn hóa Việt Nam. PGS. TS. Đặng Quang Định, Viện trưởng Viện Triết học, Học viện Chính trị Quốc gia Hồ Chí Minh phân tích, trong tầng sâu văn hóa, con người có vai trò quyết định. Bên cạnh thấm nhuần các hệ giá trị, phải làm cho mỗi người, với khả năng của mình, biết kết hợp giá trị, chuẩn mực đó với các nguồn lực khác để góp sức phát triển xã hội. Khi trí tuệ, tinh thần của mỗi người được coi trọng, phát huy, được vật chất hóa đúng cách sẽ chuyển hóa thành nguồn lực to lớn.

“Việt Nam với những hệ giá trị và người Việt Nam với những phẩm chất của mình đang cho thấy tương lai phát triển mạnh mẽ. Với sự định hướng đúng đắn, quyết tâm cao của Đảng, Nhà nước và trên hết là một thể chế chính trị có vai trò định hướng, dẫn dắt và quản trị tốt, chúng ta hoàn toàn có thể đạt được những bước tiến mới mạnh mẽ trong tương lai, vì một Việt Nam thịnh vượng”, PGS. TS. Đặng Quang Định tin tưởng.