Không kiểm tra đầu vào lớp 1: Giảm áp lực cho trẻ, tăng trách nhiệm của nhà trường

Học sinh lớp 1 tại lễ khai giảng năm học mới. Ảnh: TTXVN.

Chuyển từ tuyển sinh sang tiếp nhận học sinh

Theo dự thảo Thông tư ban hành Quy chế tiếp nhận học sinh đầu cấp giáo dục phổ thông được Bộ GDĐT công bố ngày 23/10/2026 để lấy ý kiến, các cơ sở giáo dục không thực hiện kiểm tra, đánh giá, phân loại hoặc tuyển chọn trẻ em dưới bất kỳ hình thức nào để làm căn cứ tiếp nhận vào lớp 1.

Theo định hướng của Bộ GDĐT, việc đổi mới quy chế nhằm bảo đảm công bằng trong giáo dục, bảo đảm cơ hội học tập của người học, đồng thời tạo căn cứ để địa phương chủ động dự báo nhu cầu, hoạch định mạng lưới trường lớp, đội ngũ giáo viên và cơ sở vật chất.

Cách tiếp cận được đặt ra là chuyển từ tư duy “tuyển sinh” sang “tiếp nhận học sinh đầu cấp”. Theo đó, việc tiếp nhận không chỉ là thủ tục đầu năm học mà còn là một nội dung trong quản trị hệ thống giáo dục, gắn với nhu cầu học tập, quy mô dân cư, mạng lưới trường lớp và khả năng tiếp nhận thực tế của từng địa bàn.

Thực tế, dù không tổ chức thi tuyển vào lớp 1 theo nghĩa truyền thống, việc khảo sát, đánh giá năng lực trẻ dưới nhiều hình thức vẫn là vấn đề được quan tâm, nhất là tại những trường có nhu cầu đầu vào lớn. Năm học 2026-2027, Trường Tiểu học Đô thị Sài Đồng (Hà Nội) tuyển 240 học sinh cho 8 lớp 1 bằng hình thức đánh giá năng lực đầu vào trực tiếp, với 499 học sinh dự tuyển. Số lượng đăng ký cao hơn gấp đôi chỉ tiêu cho thấy sức hút của một số cơ sở giáo dục và áp lực lựa chọn học sinh khi nhu cầu vượt khả năng tiếp nhận.

Tình trạng này không chỉ xuất hiện ở Hà Nội mà còn được phản ánh tại TPHCM, nơi một số trường tiểu học chất lượng cao, trường theo mô hình tiên tiến, hội nhập quốc tế có phạm vi tuyển sinh rộng và nhận được lượng hồ sơ lớn, thậm chí có nơi lượng hồ sơ gấp 3-4 lần chỉ tiêu tuyển sinh.

Những con số này cho thấy tại một số trường, cung và cầu chưa tương xứng. Nếu việc đánh giá đầu vào trở thành một cách lựa chọn học sinh, trẻ có thể phải chuẩn bị kiến thức trước khi vào lớp 1, còn phụ huynh chịu thêm áp lực tìm lớp luyện tập hoặc lựa chọn các chương trình tiền tiểu học.

Trường quá tải, công bằng được bảo đảm thế nào?

TS Nguyễn Tùng Lâm - Chủ tịch Hội Tâm lý giáo dục Hà Nội, cho rằng mong muốn con được học trong môi trường tốt, có giáo viên giỏi, tận tâm là nhu cầu chính đáng của phụ huynh. Tuy nhiên, việc chạy trường, chạy lớp, chọn giáo viên bằng mọi cách có thể gây lãng phí tiền bạc và phát sinh những tiêu cực trong giáo dục.

Đề xuất không kiểm tra, đánh giá hay tuyển chọn trẻ vào lớp 1 được kỳ vọng giảm áp lực cạnh tranh đầu cấp. Tuy nhiên, để thực hiện hiệu quả, cần bảo đảm phân tuyến, phân bổ chỗ học công bằng, minh bạch và nâng cao chất lượng giáo dục giữa các trường.

Bài toán khó đặt ra là tại những địa bàn đông dân cư, nơi có các trường được nhiều phụ huynh lựa chọn, việc tiếp nhận học sinh sẽ được thực hiện ra sao khi số lượng đăng ký vượt khả năng tiếp nhận?

Tại Hà Nội và TPHCM, một số trường tiểu học chất lượng cao có sức hút lớn nhờ chương trình giáo dục, cơ sở vật chất và đội ngũ giáo viên. Khi nhu cầu tập trung vào một số trường, việc chỉ dừng ở yêu cầu không kiểm tra đầu vào sẽ chưa đủ giải quyết tình trạng chênh lệch. Nếu thiếu cơ chế điều phối phù hợp, áp lực có thể chuyển từ kiểm tra năng lực sang xét hồ sơ hoặc xác định tiêu chí ưu tiên.

Dự thảo quy chế đề cập việc phân bổ, điều phối học sinh khi số lượng đăng ký vượt khả năng tiếp nhận. Với trường có nhiều phân hiệu, điểm trường, việc phân bổ căn cứ vào địa bàn cư trú, cơ sở vật chất, đội ngũ giáo viên, khoảng cách và mức độ an toàn khi đi lại. Nếu không thể bố trí đủ chỗ học trong cùng cơ sở, cơ quan quản lý giáo dục có trách nhiệm rà soát khả năng tiếp nhận của các trường trên địa bàn để điều phối. Dự thảo cũng nêu rõ việc phân bổ không được dựa trên tiêu chí tuyển chọn hoặc loại những học sinh đã đáp ứng điều kiện tiếp nhận.

Quy định này đặt ra yêu cầu lớn hơn đối với chính quyền địa phương và ngành giáo dục. Các địa phương cần chủ động dự báo số trẻ trong độ tuổi đến trường, rà soát năng lực tiếp nhận của từng cơ sở, xây dựng phương án phân tuyến và điều phối từ sớm. Việc bố trí phòng học, giáo viên và thiết bị dạy học cũng cần phù hợp với nhu cầu thực tế, nhất là tại các đô thị đông dân cư.

Đối với nhà trường, công khai địa bàn tiếp nhận, chỉ tiêu và phương thức phân bổ là điều cần thiết để phụ huynh nắm rõ thông tin. Quan trọng hơn, cần hạn chế những tiêu chí không rõ ràng khiến gia đình tiếp tục phải cạnh tranh để tìm chỗ học cho con.