Không mặc áo phao khi đi tàu, thuyền: Hành khách sẽ bị xử phạt thế nào?

Trao đổi với PV Báo Sức khỏe và Đời sống, Thạc sĩ, Luật sư Hoàng Thị Hương Giang (Đoàn Luật sư TP Hà Nội) cho biết, theo quy định của pháp luật hiện hành, nghĩa vụ mặc áo phao hoặc sử dụng dụng cụ nổi cá nhân đối với hành khách đi tàu, thuyền được áp dụng tùy thuộc vào loại hình phương tiện, tuyến hoạt động (đường thủy nội địa hay tuyến biển) và thiết kế không gian của phương tiện.

Thứ nhất, đối với phương tiện vận tải hành khách trên đường thủy nội địa, cụ thể là phương tiện vận tải hành khách ngang sông, theo Điều 5 Thông tư số 15/2012/TT-BGTVT của Bộ Giao thông vận tải, mọi hành khách, thuyền viên và người lái phương tiện đều phải mặc áo phao hoặc cầm, đeo dụng cụ nổi cứu sinh cá nhân trong suốt hành trình, từ khi rời bến đến khi cập bến an toàn.

Thực tế nhiều hành khách không mặc áo phao khi đi tàu, thuyền. Ảnh: Quỳnh Mai.

Thứ hai, đối với trường hợp đi tàu biển, tàu du lịch biển hoặc tuyến vận tải hành khách từ bờ ra đảo. Hoạt động này chịu sự điều chỉnh của Bộ luật Hàng hải Việt Nam và Quy chuẩn kỹ thuật quốc gia về trang bị an toàn tàu biển (QCVN 42:2015/BGTVT) cùng các quy định pháp luật có liên quan.

Khác với đò ngang, các văn bản pháp luật hiện hành không có điều khoản bắt buộc hành khách phải mặc áo phao trong suốt hải trình, đặc biệt đối với các tàu khách biển hoặc tàu cao tốc có khoang kín (cabin kín). Tuy nhiên, pháp luật quy định chủ tàu bắt buộc phải trang bị đủ áo phao cứu sinh đạt chuẩn cho số người trên tàu (được bố trí tại vị trí thuận tiện, dễ lấy) và phải tổ chức hướng dẫn an toàn cho hành khách trước khi xuất bến.

Riêng đối với các phương tiện nhỏ, ca nô cao tốc mui hở không có cabin hoạt động trên biển hoặc vùng nước hở, để bảo đảm an toàn, nội quy của cảng vụ và các quy tắc an toàn hàng hải vẫn bắt buộc hành khách phải mặc áo phao ngay từ khi lên tàu và giữ nguyên trong suốt chuyến đi.

"Do đó, quan niệm cho rằng chỉ cần mang theo áo phao là đủ là chưa chính xác. Đối với trường hợp pháp luật quy định bắt buộc, như phương tiện vận tải hành khách ngang sông, hành khách phải trực tiếp mặc áo phao hoặc cầm (đeo) dụng cụ nổi cá nhân trong suốt hành trình. Còn đối với các loại tàu, thuyền khác, mặc dù không có quy định bắt buộc phải mặc áo phao trong mọi chuyến đi, việc chủ động sử dụng áo phao theo hướng dẫn của thuyền viên vẫn là biện pháp cần thiết để giảm thiểu rủi ro khi xảy ra sự cố", Luật sư Hoàng Thị Hương Giang cho hay.

Cần chủ động mặc áo phao ngay từ đầu

Theo Luật sư Hoàng Thị Hương Giang, việc hành khách không mặc áo phao ngay từ khi tàu, thuyền bắt đầu hành trình tiềm ẩn nguy cơ rất lớn đối với tính mạng nếu xảy ra sự cố. Thực tế cho thấy, các tai nạn đường thủy như va chạm, lật tàu, chìm tàu hoặc phương tiện gặp thời tiết cực đoan thường diễn ra trong thời gian rất ngắn và hầu như không có dấu hiệu báo trước. Khi đó, hành khách dễ rơi vào trạng thái hoảng loạn, mất phương hướng hoặc bị hất văng khỏi vị trí ngồi, khiến việc tìm kiếm, lấy và mặc áo phao gần như không còn khả thi.

Trên thực tế, khoảng thời gian từ khi xảy ra sự cố đến khi phương tiện mất ổn định hoặc chìm hoàn toàn thường chỉ tính bằng vài chục giây đến vài phút, tùy thuộc vào tính chất của vụ tai nạn. Đây là khoảng thời gian quá ngắn để một người bình tĩnh lấy áo phao, mặc đúng cách và cài chắc các khóa an toàn, đặc biệt trong điều kiện tàu nghiêng, cabin tối, nước tràn vào hoặc nhiều người cùng lúc tìm cách thoát thân.

"Tại Việt Nam, pháp luật hiện hành cũng thể hiện rõ quan điểm ưu tiên phòng ngừa. Đối với phương tiện vận tải hành khách ngang sông, Điều 5 Thông tư số 15/2012/TT-BGTVT quy định mọi hành khách, thuyền viên và người lái phương tiện phải mặc áo phao hoặc cầm (đeo) dụng cụ nổi cá nhân trong suốt hành trình, từ khi phương tiện rời bến đến khi cập bến an toàn.

Đối với tàu biển, tàu du lịch biển hoặc tuyến vận tải hành khách từ bờ ra đảo, mặc dù pháp luật chưa quy định bắt buộc hành khách phải mặc áo phao trong mọi chuyến đi, nhưng phương tiện vẫn phải được trang bị đầy đủ áo phao và các phương tiện cứu sinh theo quy định về an toàn kỹ thuật. Trong điều kiện thời tiết xấu, biển động hoặc khi thuyền trưởng, người điều khiển phương tiện đưa ra cảnh báo về nguy cơ mất an toàn, hành khách nên chủ động mặc áo phao ngay từ đầu thay vì chờ đến khi xảy ra sự cố. Đây không chỉ là biện pháp bảo vệ bản thân mà còn góp phần nâng cao hiệu quả công tác cứu hộ, cứu nạn nếu tai nạn xảy ra", Luật sư Hoàng Thị Hương Giang cho biết.

Chế tài xử phạt ra sao?

Luật sư Hoàng Thị Hương Giang cũng cho hay, đối với hành vi không mặc áo phao hoặc không sử dụng dụng cụ nổi cứu sinh trong trường hợp pháp luật quy định bắt buộc, người vi phạm có thể bị xử phạt vi phạm hành chính theo Nghị định số 139/2021/NĐ-CP của Chính phủ về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực giao thông đường thủy nội địa.

Cụ thể, khoản 3 Điều 34 Nghị định số 139/2021/NĐ-CP quy định phạt tiền từ 1.000.000 đồng đến 2.000.000 đồng đối với hành khách không mặc áo phao cứu sinh hoặc không mang dụng cụ nổi cứu sinh cá nhân khi tham gia giao thông trên các phương tiện thuộc trường hợp pháp luật quy định bắt buộc, như phương tiện chở khách ngang sông (đò, phà) và một số loại phương tiện có sức chở nhỏ theo quy định.

Thạc sĩ, Luật sư Hoàng Thị Hương Giang (Đoàn luật sư TP Hà Nội). Ảnh: NVCC.

"Bên cạnh trách nhiệm của hành khách, pháp luật cũng quy định rất rõ trách nhiệm của chủ phương tiện và người điều khiển phương tiện.

Theo Điều 7 Thông tư số 15/2012/TT-BGTVT và Quy chuẩn kỹ thuật quốc gia về trang bị an toàn tàu biển (QCVN 42:2015/BGTVT), chủ phương tiện có trách nhiệm trang bị đầy đủ áo phao, dụng cụ nổi cứu sinh cá nhân theo đúng số lượng người được phép chở; người lái phương tiện và thuyền viên phải phát áo phao hoặc dụng cụ nổi cho hành khách, hướng dẫn hành khách sử dụng đúng quy cách và có quyền từ chối vận chuyển đối với hành khách không chấp hành quy định về mặc áo phao hoặc sử dụng dụng cụ nổi cá nhân", Luật sư Hoàng Thị Hương Giang cho biết.

Ngoài ra, luật sư cho hay, trường hợp chủ phương tiện không trang bị hoặc trang bị không đủ áo phao, dụng cụ nổi cứu sinh theo quy định thì sẽ bị xử phạt theo Điều 16 Nghị định số 139/2021/NĐ-CP. Mức phạt được áp dụng tùy theo loại phương tiện và tính chất, mức độ vi phạm.

Cụ thể, mức phạt có thể từ 500.000 đồng đến 1.000.000 đồng đối với hành vi không trang bị hoặc trang bị không đủ áo phao hoặc dụng cụ nổi cứu sinh cá nhân theo quy định. Mức phạt được tính trên mỗi áo phao hoặc dụng cụ nổi cứu sinh cá nhân còn thiếu. Đồng thời, chủ phương tiện buộc phải thực hiện biện pháp khắc phục hậu quả là trang bị đầy đủ áo phao hoặc dụng cụ nổi cứu sinh cá nhân, cũng như trang bị đầy đủ số lượng, chủng loại thiết bị, dụng cụ an toàn, dụng cụ cứu đắm, phòng cháy, chữa cháy, phòng ngừa ô nhiễm môi trường, dụng cụ neo đậu và dụng cụ liên kết phương tiện theo quy định đối với từng hành vi vi phạm cụ thể.

Luật sư Hoàng Thị Hương Giang cho biết thêm, ngoài trách nhiệm hành chính, nếu việc không chấp hành các quy định về trang bị, hướng dẫn sử dụng hoặc sử dụng áo phao là nguyên nhân dẫn đến tai nạn gây thiệt hại về tính mạng, sức khỏe hoặc tài sản thì tùy tính chất, mức độ vi phạm, chủ phương tiện, người điều khiển phương tiện hoặc các cá nhân có liên quan còn có thể phải bồi thường thiệt hại theo quy định của Bộ luật Dân sự và bị truy cứu trách nhiệm hình sự nếu đủ yếu tố cấu thành tội phạm theo Bộ luật Hình sự.