Không nhận ra Huế, Đà Nẵng 30 năm trước

Nhiếp ảnh gia Doi Kuro (76 tuổi, Nhật Bản) bắt đầu hành trình khám phá và ghi lại cuộc sống tại nhiều nước Đông Nam Á từ trước năm 1980. Ông đến Việt Nam cuối năm 1989, sau đó trở lại lần 2 vào năm 1990 và ở lại trong vòng 3 tháng. Điểm đến miền Trung đầu tiên của ông là Huế. Thời điểm này, đường phố ở khu vực trung tâm thưa vắng, những công trình kiến trúc và nhịp sinh hoạt chậm rãi tạo nên nét trầm mặc đặc trưng của Cố đô.

Ông Kuro đến Huế đúng mùa mưa, ngắm vẻ đẹp khác biệt so với ngày nắng. Buổi chiều, mưa giăng trên mái ngói, thành quách. Nước sông Hương cũng đục hơn, người chèo đò phải mạnh tay điều khiển mái chèo để lướt qua dòng chảy mạnh. Đối với người dân Huế, sông Hương gắn liền với lịch sử, cảnh quan và đời sống văn hóa. Dòng sông này chảy qua trung tâm thành phố, chia Huế thành 2 bờ Bắc - Nam.

Quầy bún bò, bánh bèo, bánh lọc trong chợ Đông Ba (nay thuộc phường Phú Xuân, Huế) đông đúc người đến ăn sáng mỗi ngày. Ở đây, người ăn thường ngồi vây quanh nơi chế biến, cạnh nồi nước dùng bốc khói. Khu chợ xây dựng năm năm 1899, nằm bên bờ sông Hương. Điểm nhận diện là lầu chuông nằm ở trung tâm. Hiện nhịp buôn bán tại chợ Đông Ba vẫn bắt đầu từ rất sớm, với những quầy hàng bày bán đủ rau củ, cá tôm, mắm ruốc...

Cùng chuyến đi, nhiếp ảnh gia Nhật Bản ghé thăm Đà Nẵng. Khác với sự phồn thịnh của hiện tại, thành phố này vào năm 1990 mang dáng vẻ bình dị trong giai đoạn chuyển mình, chưa có nhiều cao ốc. Gánh hàng rong, quán xá nhỏ của người dân hiện diện ở từng góc đường. Lượng khách du lịch còn thưa thớt. Mỗi năm, toàn thành phố chỉ đón khoảng 100.000 lượt khách. Hiện du lịch Đà Nẵng đã phát triển vượt bậc, trung bình mỗi năm đón khoảng 16-17 triệu lượt khách, trong đó khách quốc tế dao động 6-7 triệu lượt.

Trên đường từ Đà Nẵng về lại TP.HCM, ông quyết định dành vài ngày ở Nha Trang (Khánh Hòa). Dù sở hữu bãi biển đẹp, vịnh kín gió và cảnh quan tự nhiên nổi bật, hoạt động du lịch thời điểm này còn khá sơ khai. Dọc bờ biển chưa có nhiều cơ sở lưu trú, khách sạn hiện đại nhất chỉ cao 7 tầng. Bãi cát chủ yếu là không gian sinh hoạt, vui chơi của người dân địa phương. Đến năm 1993, Nha Trang mới bắt đầu đón làn sóng khách quốc tế đến nghỉ dưỡng.

Để tìm hiểu sâu hơn về đời sống người dân, giai đoạn 1996-1999, nhiếp ảnh gia Kuro đã nhiều lần quay lại Việt Nam, tiếp tục thực hiện những chuyến đi ngắn ngày tại miền Trung. Năm 1998, ông đến biển Mũi Né (Lâm Đồng), nơi hàng chục chiếc thuyền đánh cá neo đậu lúc bình minh.

Thời điểm này, mạng xã hội chưa bùng nổ, sau những giờ học, trẻ em địa phương thường nô đùa trên những triền cát rộng, xen kẽ khách du lịch. Hiện Đồi Cát Bay và Bàu Trắng đã trở thành biểu tượng du lịch của Mũi Né, nhờ địa hình, màu sắc liên tục thay đổi theo gió thổi và thời điểm trong ngày.

Cách Mũi Né khoảng 20-25 km, Phan Thiết (Lâm Đồng) cũng toát lên vẻ mộc mạc. Hình ảnh gắn liền với nơi đây là những quầy ăn nhỏ với chiếc bàn thấp kê sát đường đi, ghế nhựa và tủ kính bày biện thức ăn. Không gian không quá rộng rãi, đôi khi chỉ tận dụng hiên nhà để buôn bán. Theo nhiếp ảnh gia, người dân Việt Nam có nhiều tính cách khác nhau, phụ thuộc vào mỗi vùng miền. Ở miền Trung, người dân thẳng tính, nhưng ông cảm nhận được sự chân thành và nét chịu thương chịu khó của họ.

Một buổi chiều muộn, hoàng hôn còn rực rỡ chân trời ở Phan Rang (Ninh Thuận cũ, nay là Khánh Hòa). So với Nha Trang, nhịp sống nơi đây từ tốn hơn, đời sống người dân đi đôi với nông nghiệp, chăn nuôi và nghề biển. Phan Rang cũng nổi tiếng với khí hậu khô nóng, nắng nhiều, lượng mưa thấp. Hiện tại, cảnh quan ở Phan Rang vẫn còn giữ nhiều nét hoang sơ.

Năm 1999, ông đến Hội An (Đà Nẵng) lần thứ 2 và ở lại lâu hơn, trải nghiệm ngồi đò qua sông Thu Bồn và dạo phố cổ. Thời điểm này, nét thành thị và nông thôn cùng tồn tại song song ở đây. Vẻ đẹp của phố cổ tạo nên từ những nếp nhà kết cấu gỗ, có chiều sâu, mái ngói âm dương, mặt tiền hướng ra phố. Một số cửa hàng đồ lưu niệm đã xuất hiện, bán cho khách du lịch. Ở góc đường, người dân mỗi ngày đều tụ họp ở những gánh chè thủ công.

Hiệu ảnh Vĩnh Tân lâu đời và nổi tiếng nhất Hội An năm 1999, do nhiếp ảnh gia Thái Thiệt Cổ mở vào khoảng năm 1920, sau đó được con trai Thái Tế Thông (thường gọi là Vĩnh Tân) tiếp nối. Nơi đây đã lưu giữ một kho tàng tư liệu vô giá về con người và cảnh sắc phố cổ giai đoạn 1930-1950. Dù hơn 20 năm chưa trở lại Việt Nam, nhưng khoảng thời gian đi khắp miền Trung vẫn đáng nhớ với nhiếp ảnh gia Nhật Bản.