Vì sao nhiều ngân hàng vẫn hụt hơi lợi nhuận?

Kết quả kinh doanh 9 tháng năm 2026 ghi nhận nhiều ngân hàng đạt lợi nhuận hàng chục nghìn tỷ đồng, chủ yếu diễn ra ở các ngân hàng có quy mô lớn và vừa. Tuy nhiên, sự phân hóa khá rõ khi một số ngân hàng quy mô nhỏ giảm mạnh lợi nhuận so với cùng kỳ.

Nhiều nhà băng sụt giảm lợi nhuận

Số liệu từ báo cáo tài chính quý III/2026 cho thấy đà suy giảm lợi nhuận đang diễn ra cục bộ tại nhiều ngân hàng thương mại, thể hiện ở kết quả 9 tháng hoặc riêng trong quý III.

Tại Sacombank, mặc dù quy mô tổng tài sản vượt 1,057 triệu tỷ đồng và dư nợ cho vay tăng hơn 11,8%, nhưng lợi nhuận trước thuế hợp nhất lũy kế 9 tháng chỉ đạt gần 5.900 tỷ đồng. Con số này giảm 46% so với mức 10.988 tỷ đồng của cùng kỳ năm trước, tương đương đạt gần 54% cùng kỳ.

Lợi nhuận ngân hàng phân hóa rõ nét.

Sự sụt giảm cũng diễn ra mạnh mẽ tại Eximbank. Lợi nhuận trước thuế hợp nhất 9 tháng đầu năm của ngân hàng chỉ đạt 864 tỷ đồng, giảm tới 58% so với mức 2.049 tỷ đồng của cùng kỳ năm ngoái.

Ở nhóm quy mô nhỏ hơn, Saigonbank ghi nhận lợi nhuận trước thuế quý III đạt 17,8 tỷ đồng, giảm gần 80% so với cùng kỳ. Lũy kế 9 tháng, ngân hàng chỉ đạt gần 66 tỷ đồng lợi nhuận trước thuế, giảm gần 75%.

Tại BaovietBank, lợi nhuận trước thuế quý III giảm 41% xuống 17 tỷ đồng, kéo lợi nhuận 9 tháng giảm 14,2% còn 50 tỷ đồng. Tương tự, SeABank ghi nhận lợi nhuận trước thuế 9 tháng đạt 3.940 tỷ đồng, giảm 41,5% dù riêng quý III có sự cải thiện đạt 1.315 tỷ đồng.

Bên cạnh đó, một số nhà băng dù có kết quả lũy kế 9 tháng tăng trưởng tốt nhưng riêng quý III/2026 lại ghi nhận lợi nhuận đi lùi. Cụ thể, BVBank có lợi nhuận trước thuế quý III đạt gần 278 tỷ đồng, giảm gần 19% và lợi nhuận sau thuế đạt 222 tỷ đồng, giảm 19%, dù lũy kế 9 tháng vẫn tăng gần 90% đạt gần 825 tỷ đồng.

KienlongBank ghi nhận lợi nhuận trước thuế quý III đạt 537 tỷ đồng, giảm từ 12,7% đến 13% so với cùng kỳ và giảm 18% so với quý liền trước. Lợi nhuận sau thuế giảm gần 13% còn 429 tỷ đồng, dù 9 tháng vẫn đạt 1.713 tỷ đồng.

Tương tự, PGBank ghi nhận lợi nhuận trước thuế quý III đạt 190,1 tỷ đồng, giảm 10,5% so với cùng kỳ, dù kết quả 9 tháng vẫn tăng gần 27% lên 629,9 tỷ đồng.

Áp lực bào mòn lợi nhuận đến từ đâu?

Lý do hàng đầu khiến các ngân hàng trên sụt giảm lợi nhuận là bài toán thu hẹp biên lãi thuần (NIM) khi chi phí vốn đầu vào tăng nhanh hơn đầu ra. Phát biểu tại Quốc hội ngày 31/10, Thống đốc Ngân hàng Nhà nước Phạm Đức Ấn cho biết, tăng trưởng tín dụng toàn hệ thống đạt khoảng 12,27%. Về lãi suất, lãi suất huy động tăng khoảng 1,42%, vượt xa mức tăng 0,99% của lãi suất cho vay.

Số liệu từ SSI Research chỉ ra đến tháng 9, lãi suất huy động tại nhóm ngân hàng thương mại nhà nước lên khoảng 8,3%/năm, nhóm cổ phần hàng đầu ở mức 8,8 - 9,4%/năm, còn các nhà băng nhỏ lên tới 9,8 - 10%/năm. Áp lực giữ chân người gửi tiền bằng các chương trình cộng lãi suất, quà tặng, chứng chỉ tiền gửi hay thỏa thuận riêng khiến chi phí huy động thực tế rất khó hạ.

Trước đó, Chủ tịch Hội đồng quản trị Vietcombank Nguyễn Thanh Tùng nhận định khó khăn lớn nhất hiện nay là giảm lãi suất huy động. Dù các ngân hàng sẵn sàng giảm lợi nhuận để hỗ trợ doanh nghiệp, việc cân đối vẫn rất phức tạp trong bối cảnh CPI tháng 9 tăng 5,08%, lạm phát và giá dầu cao, cùng áp lực tỷ giá từ quốc tế.

Để hỗ trợ sản xuất kinh doanh, các nhà băng đã chủ động hạ biên lợi nhuận. Đơn cử Sacombank giảm biên lợi nhuận từ 2,79% xuống 0,79% để giảm 2% lãi suất cho vay doanh nghiệp xuất nhập khẩu, giảm 1,5 - 2%/năm cho các ngành chủ lực, khiến thu nhập lãi thuần 9 tháng giảm 17,8%.

Tương tự, KienlongBank cũng có NIM giảm xuống dưới 4% do thực hiện các gói tín dụng ưu đãi, làm thu nhập lãi thuần quý III giảm 10,6%.

SSI Research dự báo NIM toàn ngành có thể giảm nhẹ 2 điểm cơ bản xuống 3,11% vào năm 2027, trong đó nhóm cổ phần giảm tới 8 điểm cơ bản.

Nguyên nhân quan trọng thứ hai là việc chủ động tăng trích lập dự phòng và xử lý nợ. Các ngân hàng không hạ chuẩn cho vay mà tăng cường kiểm soát rủi ro, thẩm định tài sản bảo đảm. Eximbank chủ động nâng trích lập dự phòng lên 997 tỷ đồng, đồng thời thu hẹp các danh mục rủi ro cao để củng cố bộ đệm an toàn. Sacombank tăng bộ đệm dự phòng rủi ro lên mức 12.848 tỷ đồng. BVBank tăng chi phí dự phòng rủi ro tín dụng quý III gần 43% lên 142 tỷ đồng. KienlongBank có chi phí dự phòng phải thu khó đòi tăng 341 tỷ đồng, còn PGBank tăng dự phòng quý III thêm 12,9%.

Chứng khoán Thiên Việt nhận định chi phí dự phòng và rủi ro nợ xấu sau giai đoạn tín dụng tăng nhanh có thể sẽ còn thể hiện rõ hơn trong giai đoạn 2027 - 2028.

Nguyên nhân thứ ba là sự phình to của chi phí hoạt động và sự sụt giảm ở các nguồn thu ngoài lãi. Tại BVBank, chi phí hoạt động quý III tăng tới 44% trong khi tổng thu nhập hoạt động chỉ tăng 18,3%, đồng thời mảng kinh doanh ngoại hối giảm 19% và lãi thuần hoạt động khác giảm gần 68%. PGBank ghi nhận chi phí hoạt động quý III tăng 14,9%, bên cạnh việc hoạt động mua bán chứng khoán đầu tư chuyển từ mức lãi gần 80 tỷ đồng cùng kỳ sang lỗ 36 triệu đồng.

Tại Saigonbank, chi phí hoạt động tăng mạnh trong khi hoạt động dịch vụ và ngoại hối giảm sút, quy mô cho vay và tiền gửi đều giảm nhẹ so với cuối năm trước. Những tác động cộng hưởng này khiến nhóm ngân hàng phụ thuộc vào nguồn vốn chi phí cao và nguồn thu ngoài lãi co hẹp chịu sức ép suy giảm lợi nhuận rõ rệt.

Như vậy, có thể thấy áp lực chi phí vốn, biên lãi ròng và dự phòng rủi ro tín dụng vẫn tạo ra sự khác biệt về kết quả kinh doanh giữa các nhà băng.