Khu Lưu niệm đồng chí Nguyễn Duy Trinh: Nơi lan tỏa giá trị từ một 'địa chỉ đỏ'

Di tích Khu lưu niệm đồng chí Nguyễn Duy Trinh, tại khối 8 Phúc Lộc, phường Vinh Lộc, tỉnh Nghệ An. Ảnh: Mai Hoa

Mảnh đất cách mạng nuôi dưỡng người con ưu tú

Phường Vinh Lộc được hình thành trên cơ sở sáp nhập 5 phường, xã: Hưng Lộc, Nghi Phong, Nghi Thái, Nghi Xuân và Phúc Thọ, thuộc thành phố Vinh và huyện Nghi Lộc trước đây là vùng đất có bề dày văn hóa, lịch sử và truyền thống cách mạng Lộc Đa - Đức Thịnh xưa. Mảnh đất này từng ghi dấu sự ra đời chi bộ Đảng đầu tiên của phủ Hưng Nguyên, đồng thời là nơi khởi nguồn nhiều phong trào đấu tranh trong cao trào Xô viết Nghệ Tĩnh 1930 - 1931.

Hiện nay, trên địa bàn phường có 15 di tích lịch sử, văn hóa và nhà lưu niệm các chí sĩ yêu nước, cách mạng; trong đó, có 10 di tích đã được xếp hạng cấp quốc gia và cấp tỉnh. Trong đó, Khu Lưu niệm đồng chí Nguyễn Duy Trinh vừa được UBND tỉnh Nghệ An xếp hạng Di tích lịch sử cấp tỉnh tại Quyết định số 688/QĐ-UBND, ngày 26/2/2026, tiếp tục khẳng định chiều sâu lịch sử và giá trị truyền thống của vùng đất giàu tinh thần yêu nước này.

Chân dung đồng chí Nguyễn Duy Trinh.

Đồng chí Nguyễn Duy Trinh, tên khai sinh Nguyễn Đình Biền, sinh ngày 15/7/1910, trong một gia đình giàu truyền thống hiếu học và yêu nước. Từ nhỏ, ông được tiếp cận cả Hán học và Tây học, từng học tại Trường Quốc học Vinh - cái nôi đào tạo nhiều trí thức yêu nước của xứ Nghệ.

Trong bối cảnh phong trào đấu tranh của học sinh, sinh viên cuối những năm 1920 dâng cao, người thanh niên Nguyễn Đình Biền sớm lựa chọn con đường cách mạng. Năm 1928, ông gia nhập Đảng Tân Việt, hoạt động tại Sài Gòn - Gia Định và chính thức mang tên Nguyễn Duy Trinh.

Đồng chí Nguyễn Duy Trinh ký Hiệp định Paris về Việt Nam ngày 27/01/1973.

Con đường cách mạng của đồng chí Nguyễn Duy Trinh gắn liền với nhiều thử thách khắc nghiệt. Bị thực dân Pháp bắt giam, kết án tù và lưu đày qua nhiều nhà lao khét tiếng như: Vinh, Buôn Ma Thuột, Kon Tum, Côn Đảo, 13 năm tù đày không khuất phục được ý chí của người chiến sĩ cộng sản. Trong chốn lao tù, đồng chí đã đảm nhận vai trò Bí thư chi bộ trong nhiều nhà tù, tổ chức sinh hoạt Đảng bí mật, giáo dục lý luận, động viên tinh thần tù chính trị, biến nhà tù thành mặt trận đấu tranh. Tinh thần kiên trung, niềm tin tuyệt đối vào lý tưởng cách mạng trở thành phẩm chất xuyên suốt cuộc đời đồng chí Nguyễn Duy Trinh.

Sau Cách mạng Tháng Tám năm 1945, đồng chí Nguyễn Duy Trinh được giao nhiều trọng trách quan trọng tại miền Trung - địa bàn chiến lược của đất nước. Từ Ủy viên Thường vụ Xứ ủy Trung Bộ, kiêm Phó Chủ tịch Ủy ban Hành chính Trung Bộ, đến Bí thư Khu ủy Liên khu V kiêm Chủ tịch Ủy ban Kháng chiến hành chính Nam Trung Bộ; đồng chí tham gia xây dựng chính quyền cách mạng, tổ chức kháng chiến và củng cố hệ thống chính trị cơ sở trong những năm tháng cam go nhất của cách mạng Việt Nam.

Đồng chí Nguyễn Duy Trinh trả lời báo chí bên lề Hội nghị Paris năm 1973.

Tại Đại hội II của Đảng năm 1951, đồng chí được bầu vào Ban Chấp hành Trung ương; sau đó giữ nhiều cương vị trọng yếu như: Chánh Văn phòng Trung ương, Ban Bí thư Trung ương, Ủy viên Bộ Chính trị, Chủ nhiệm Ủy ban Kế hoạch Nhà nước, Phó Thủ tướng Chính phủ kiêm Chủ nhiệm Ủy ban Kế hoạch Nhà nước, kiêm Chủ nhiệm Ủy ban Khoa học Nhà nước, kiêm Bộ trưởng Bộ Ngoại giao. Ở mỗi cương vị, đồng chí luôn thể hiện phong cách lãnh đạo sâu sát với thực tiễn, gắn tư duy chiến lược với yêu cầu phát triển của từng giai đoạn cách mạng.

Dấu ấn nổi bật nhất trong sự nghiệp của đồng chí Nguyễn Duy Trinh là 15 năm nắm giữ cương vị Bộ trưởng Bộ Ngoại giao (1965 - 1980). Tuyên bố ngày 28/1/1967 do ông công bố trước báo giới quốc tế về lập trường sẵn sàng đàm phán khi Mỹ chấm dứt ném bom miền Bắc đã mở ra bước ngoặt cho tiến trình đàm phán hòa bình. Tại Hội nghị Paris (1968 - 1973), đồng chí được xem là một trong những “kiến trúc sư” chiến lược của mặt trận ngoại giao, góp phần đi đến ký kết Hiệp định Paris ngày 27/1/1973 - thắng lợi ngoại giao mang ý nghĩa lịch sử, tạo tiền đề quan trọng cho sự nghiệp giải phóng miền Nam, thống nhất đất nước.

Sau ngày đất nước thống nhất, trên cương vị Phó Thủ tướng kiêm Bộ trưởng Bộ Ngoại giao, đồng chí tiếp tục mở rộng quan hệ đối ngoại, thúc đẩy hội nhập quốc tế, góp phần đưa Việt Nam gia nhập Liên hợp quốc năm 1977, từng bước nâng cao vị thế Việt Nam trên trường quốc tế.

Quang cảnh Hội thảo khoa học về chí sĩ cách mạng, nhà ngoại giao xuất sắc Nguyễn Duy Trinh được tổ chức tại Nghệ An, năm 2019. Ảnh tư liệu: Thành Duy

Gần 60 năm hoạt động cách mạng liên tục, với 57 năm tuổi Đảng, đồng chí Nguyễn Duy Trinh đã cống hiến trọn đời mình cho sự nghiệp giải phóng dân tộc, thống nhất đất nước và xây dựng chủ nghĩa xã hội. Đảng và Nhà nước ghi nhận công lao to lớn của đồng chí bằng phần thưởng cao quý: Huân chương Sao Vàng, cùng nhiều Huân, Huy chương, Bằng khen, Giấy khen khác.

Tên của đồng chí Nguyễn Duy Trinh cũng được đặt cho nhiều tuyến đường giao thông và trường học tại nhiều tỉnh, thành phố trong cả nước: Nghệ An, Hà Nội, thành phố Hồ Chí Minh, Hải Phòng, Đà Nẵng…

Tổng Bí thư Lê Duẩn từng khẳng định: “Đồng chí Nguyễn Duy Trinh là một cán bộ mẫn cán, có tầm nhìn chiến lược, đặc biệt trong lĩnh vực đối ngoại và kinh tế. Đồng chí có sự đóng góp quan trọng trong việc hoạch định và thực thi các chính sách đối ngoại của Đảng và Nhà nước, góp phần nâng cao vị thế của Việt Nam trên trường quốc tế”.

Nâng tầm không gian tri ân và giáo dục truyền thống

Khu Lưu niệm đồng chí Nguyễn Duy Trinh được xây dựng chính nơi ông sinh ra, lớn lên tại làng Cổ Đan xưa, nay thuộc khối 8 Phúc Thọ, phường Vinh Lộc, tỉnh Nghệ An. Không chỉ là địa chỉ tri ân, nơi đây còn là không gian giáo dục truyền thống giàu ý nghĩa. Công trình được đầu tư xây dựng vào năm 2013, với kiến trúc kết hợp hài hòa giữa truyền thống và hiện đại, tạo nên không gian trang nghiêm, gần gũi, giàu giá trị văn hóa - lịch sử.

Một góc không gian di tích Khu lưu niệm đồng chí Nguyễn Duy Trinh. Ảnh: Mai Hoa

Hiện nay, tại di tích đang lưu giữ nhiều tư liệu, hình ảnh, hiện vật gắn với cuộc đời hoạt động cách mạng và sự nghiệp ngoại giao của đồng chí Nguyễn Duy Trinh. Không chỉ là nơi thờ phụng, tưởng niệm, khu lưu niệm còn được xem như một “bảo tàng mở”, phục vụ nghiên cứu lịch sử cách mạng, lịch sử địa phương và lịch sử ngoại giao Việt Nam; đồng thời trở thành điểm đến giáo dục lý tưởng cách mạng cho cán bộ, đảng viên, đoàn viên, thanh, thiếu niên và nhân dân.

Những năm qua, tại di tích thường xuyên diễn ra các hoạt động tri ân, tưởng niệm vào những ngày lễ lớn của đất nước, địa phương, cũng như ngày sinh, ngày mất của đồng chí Nguyễn Duy Trinh. Các đoàn lãnh đạo Trung ương, Quân khu V, tỉnh và địa phương cùng đông đảo nhân dân đã về dâng hoa, dâng hương, thể hiện lòng biết ơn sâu sắc đối với người chiến sĩ cách mạng tiền bối. Song song với các hoạt động chính trị, địa phương và con cháu dòng họ Nguyễn Đình cũng duy trì nhiều sinh hoạt văn hóa truyền thống tại khu lưu niệm.

Tại Khu lưu niệm đồng chí Nguyễn Duy Trinh đang lưu giữ nhiều tài liệu và hiện vật về cuộc đời và sự nghiệp của đồng chí Nguyễn Duy Trinh. Ảnh: Mai Hoa

Theo đồng chí Hoàng Thụy Phương - Phó Chủ tịch UBND phường Vinh Lộc: “Việc Khu Lưu niệm đồng chí Nguyễn Duy Trinh được xếp hạng Di tích lịch sử cấp tỉnh tiếp tục khẳng định giá trị đặc biệt của di tích trong đời sống chính trị - văn hóa địa phương; đồng thời đặt ra trách nhiệm cao hơn đối với cấp ủy, chính quyền và nhân dân địa phương trong bảo tồn, phát huy giá trị di tích”.

Đồng chí Hoàng Thụy Phương - Phó Chủ tịch UBND phường cũng khẳng định: Thời gian tới, địa phương tiếp tục quan tâm đầu tư bảo tồn để di tích không chỉ là nơi tri ân, tưởng niệm mà còn phải trở thành không gian giáo dục truyền thống, khơi dậy lòng yêu nước và khát vọng cống hiến, trách nhiệm công dân và khát vọng xây dựng quê hương, đất nước giàu mạnh, văn minh trong cán bộ, đảng viên và nhân dân.

Đại diện dòng họ Nguyễn Đình, ông Nguyễn Đình Tý cũng bày tỏ niềm tự hào khi di tích được xếp hạng và khẳng định trách nhiệm con cháu, dòng họ tiếp tục phát huy truyền thống của quê hương, gia đình để nỗ lực học tập, rèn luyện, lao động sáng tạo, góp phần xây dựng quê hương ngày càng giàu mạnh, chung tay bảo vệ vững chắc Tổ quốc; đồng thời, góp phần bảo tồn, tôn tạo và lan tỏa giá trị di tích trong đời sống xã hội.

Di tích Khu lưu niệm đồng chí Nguyễn Duy Trinh trở thành địa chỉ đỏ giáo dục truyền thống cách mạng cho các thế hệ tiếp nối.

Từ mái nhà ở làng Cổ Đan năm xưa đến không gian di tích hôm nay, hành trình cuộc đời đồng chí Nguyễn Duy Trinh là biểu tượng của trí tuệ, bản lĩnh và lòng trung thành tuyệt đối với Tổ quốc và Nhân dân.

Khu lưu niệm được xếp hạng Di tích lịch sử cấp tỉnh không chỉ là sự tri ân đối với quá khứ mà còn là lời nhắc nhở các thế hệ hôm nay tiếp tục gìn giữ, phát huy truyền thống cách mạng, biến niềm tự hào lịch sử thành động lực hành động, để di tích không chỉ là nơi lưu giữ ký ức mà còn kết nối giữa truyền thống với tương lai - nơi mỗi người khi trở về đều nhận ra: Lịch sử không chỉ để tưởng nhớ, mà còn để tiếp nối, cống hiến và chung tay dựng xây quê hương Nghệ An ngày càng giàu đẹp, văn minh, cùng đất nước vững bước trên con đường phát triển và hội nhập.