Khung pháp lý mới siết kỷ cương thị trường chứng khoán từ đầu năm 2026

Nghị định, thông tư mới có hiệu lực, thị trường chứng khoán bước vào giai đoạn chuẩn hoáNghị định, thông tư mới có hiệu lực: Thị trường chứng khoán bước vào giai đoạn chuẩn hóa

Một trong những điểm nhấn đáng chú ý là Nghị định 306/2025/NĐ-CP, có hiệu lực từ ngày 9/1/2026, quy định chi tiết về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực chứng khoán và thị trường chứng khoán. Nghị định này được đánh giá là bước nâng cấp mạnh mẽ về chế tài, đặc biệt trong bối cảnh thị trường vừa trải qua nhiều vụ việc vi phạm nghiêm trọng liên quan đến phát hành và sử dụng vốn trái phiếu doanh nghiệp.

Theo Nghị định 306, các hành vi vi phạm mang tính thủ tục hành chính như chậm báo cáo, thiếu hồ sơ, không tuân thủ đầy đủ quy trình vẫn bị xử phạt ở mức từ vài chục triệu đồng. Tuy nhiên, đối với các hành vi ảnh hưởng trực tiếp đến quyền lợi của nhà đầu tư và tính minh bạch của thị trường, mức xử phạt đã được nâng lên đáng kể.

Cụ thể, hành vi công bố thông tin sai lệch, phát hành chứng khoán không đúng thời hạn, xác nhận không đúng tư cách nhà đầu tư chuyên nghiệp hoặc sử dụng vốn huy động sai mục đích có thể bị phạt lên tới 600 triệu đồng. Đây là những vi phạm từng gây ra nhiều hệ lụy trong giai đoạn thị trường trái phiếu phát triển nóng, làm xói mòn niềm tin của nhà đầu tư cá nhân.

Đáng chú ý hơn, các hành vi làm giả hồ sơ phát hành, xác nhận giấy tờ giả để đủ điều kiện chào bán chứng khoán bị áp dụng mức xử phạt cao nhất, từ 1 đến 1,5 tỷ đồng. Quy định này cho thấy quan điểm xử lý nghiêm khắc của cơ quan quản lý đối với những vi phạm mang tính gian lận, có nguy cơ gây mất an toàn hệ thống.

Bên cạnh việc tăng mức xử phạt, Nghị định 306/2025/NĐ-CP cũng siết chặt nghĩa vụ đăng ký và công bố thông tin đối với trái phiếu doanh nghiệp. Theo đó, doanh nghiệp chậm đăng ký trái phiếu hoặc chậm đưa trái phiếu vào giao dịch tại Tổng Công ty Lưu ký và Bù trừ chứng khoán Việt Nam có thể bị phạt tới 100 triệu đồng. Trường hợp công bố thông tin chậm, thiếu hoặc sai lệch, mức phạt có thể lên đến 200 triệu đồng.

Việc siết chặt các nghĩa vụ này được kỳ vọng sẽ khắc phục tình trạng thiếu minh bạch thông tin, đồng thời buộc doanh nghiệp phát hành phải nâng cao trách nhiệm trong suốt vòng đời của trái phiếu, từ phát hành đến thanh toán.

Song song với nghị định xử phạt, Bộ Tài chính đã ban hành Thông tư 115/2025/TT-BTC, có hiệu lực từ ngày 26/1/2026, nhằm hoàn thiện các quy định liên quan đến chào bán, phát hành chứng khoán, mua lại cổ phiếu và quản lý công ty đại chúng. Thông tư này sửa đổi, bổ sung nhiều mẫu biểu hồ sơ, bản cáo bạch và yêu cầu công bố thông tin theo hướng đồng bộ, xuyên suốt.

Một điểm mới đáng chú ý là quy định rõ hơn về hoạt động mua lại cổ phiếu. Theo đó, doanh nghiệp phải giải trình đầy đủ trong trường hợp điều chỉnh phương án mua lại so với kế hoạch đã công bố trước đó. Quy định này nhằm hạn chế tình trạng công bố kế hoạch mua lại mang tính hình thức hoặc nhằm tác động đến giá cổ phiếu, nhưng sau đó không thực hiện hoặc thay đổi nội dung.

Những thay đổi tại Thông tư 115 được đánh giá sẽ góp phần nâng cao trách nhiệm giải trình của doanh nghiệp, đồng thời giúp nhà đầu tư tiếp cận thông tin đầy đủ, nhất quán hơn trong quá trình ra quyết định đầu tư.

Không chỉ tập trung vào việc tăng cường kỷ luật thị trường, chính sách mới cũng mở rộng không gian phát triển cho các định chế đầu tư. Thông tư 136/2025/TT-BTC, có hiệu lực từ ngày 12/2/2026, đã bổ sung nhiều quy định mới đối với hoạt động của các quỹ đầu tư chứng khoán.

Theo thông tư này, thị trường xuất hiện thêm các loại hình quỹ mới như quỹ đầu tư thị trường tiền tệ và quỹ trái phiếu hạ tầng, nhằm đa dạng hóa sản phẩm đầu tư và tăng khả năng dẫn vốn trung – dài hạn cho nền kinh tế. Đây được xem là bước đi phù hợp trong bối cảnh nhu cầu vốn cho các dự án hạ tầng và phát triển bền vững ngày càng lớn.

Ngoài ra, Thông tư 136 cũng đưa vào cơ chế “phòng vệ thanh khoản” nhằm bảo vệ quỹ mở trước nguy cơ bị rút vốn hàng loạt trong những giai đoạn thị trường biến động mạnh. Đồng thời, các quy định về quản trị xung đột lợi ích và công bố thông tin cũng được siết chặt hơn, hướng tới chuẩn mực quản lý quỹ chuyên nghiệp.

Việc cho phép tổ chức đại hội nhà đầu tư theo hình thức trực tuyến, bỏ phiếu điện tử cũng được đánh giá là bước tiến trong ứng dụng công nghệ, giúp tiết giảm chi phí và nâng cao tính linh hoạt trong quản trị.

Với loạt chính sách đồng loạt có hiệu lực ngay từ đầu năm 2026, thị trường chứng khoán Việt Nam đang bước vào giai đoạn vận hành với chuẩn mực cao hơn. Dù có thể tạo ra áp lực tuân thủ trong ngắn hạn, các quy định mới được kỳ vọng sẽ góp phần củng cố nền tảng cho một thị trường vốn minh bạch, kỷ luật và phát triển bền vững trong dài hạn.

Phan Hà