Khuyến khích đổi mới nhưng không dung túng sai phạm

Thay mặt Bộ Chính trị, đồng chí Trần Cẩm Tú, Ủy viên Bộ Chính trị, Thường trực Ban Bí thư đã ký ban hành Quy định số 212-QĐ/TW ngày 17/8/2026 về kỷ luật tổ chức đảng, đảng viên vi phạm (Quy định 212).

Tinh thần nổi bật tại Quy định số 212 là "nghiêm với hành vi cố ý vi phạm, công bằng với người thành thật sửa sai, bảo vệ người dám đổi mới vì lợi ích chung và không để thời gian xóa nhòa những vi phạm đặc biệt nghiêm trọng".

Thiếu tướng, PGS.TS Nguyễn Văn Sáu, Phó Viện trưởng Viện Chiến lược và Lịch sử quốc phòng Việt Nam (Bộ Quốc phòng)

Quy định số 212 là bước cập nhật, hoàn thiện và siết chặt hơn cơ chế kỷ luật Đảng, thay thế Quy định số 69 và Quy định số 264. Điểm mới có thể khái quát ở 6 phương diện chủ yếu.

Một là, phạm vi điều chỉnh và đối tượng áp dụng rộng, chặt chẽ hơn. Đây là bước khắc phục những khoảng trống trong xử lý trách nhiệm.

Hai là, nguyên tắc xử lý được nhấn mạnh theo hướng công minh, chính xác, kịp thời nhưng thể hiện tính nhân văn, giáo dục hơn.

Ba là, thời hiệu kỷ luật được quy định rõ và nghiêm hơn đối với những vi phạm đặc biệt nghiêm trọng.

Bốn là, bổ sung rất rõ những hành vi vi phạm trong lĩnh vực khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số.

Năm là, trách nhiệm của tổ chức đảng, nhất là người đứng đầu, được làm rõ hơn; qua đó chuyển mạnh từ tư duy "xử lý người vi phạm" sang "xác định đầy đủ trách nhiệm của cả hệ thống lãnh đạo, quản lý".

Sáu là, tính hệ thống và khả năng bao quát các lĩnh vực mới được nâng lên rõ rệt. Quy định 212 bao quát từ tổ chức, cán bộ, bầu cử, tài chính, tài sản, kiểm tra, giám sát, phòng chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực đến quốc phòng, an ninh, đối ngoại, đất đai, giáo dục, y tế và đặc biệt là khoa học - công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số.

Có thể nói, các tình tiết giảm nhẹ, tăng nặng mức kỷ luật; thời hiệu kỷ luật đối với tổ chức, đảng viên vi phạm; trường hợp chưa xem xét, xử lý kỷ luật, không kỷ luật hoặc miễn kỷ luật trong Quy định số 212thể hiện khá rõ tinh thần kỷ luật Đảng ngày càng chặt chẽ, nhưng đồng thời công bằng, nhân văn và khuyến khích đổi mới, sáng tạo vì lợi ích chung.

Thứ nhất, về tình tiết giảm nhẹ, tăng nặng mức kỷ luật. Quy định 212 tiến thêm một bước trong việc "cá thể hóa trách nhiệm", không máy móc lấy hậu quả làm căn cứ duy nhất. Những yếu tố như chủ động báo cáo, tự giác nhận khuyết điểm, cung cấp trung thực hồ sơ, chủ động chấm dứt vi phạm, khắc phục hậu quả, tích cực ngăn chặn sai phạm… được xem xét giảm nhẹ.

Đáng chú ý, người thực hiện đổi mới, sáng tạo đúng chủ trương, được cấp có thẩm quyền cho phép, có động cơ trong sáng, vì lợi ích chung nhưng xảy ra thiệt hại cũng được xem xét giảm nhẹ, thậm chí miễn kỷ luật trong trường hợp đủ điều kiện.

Ngược lại, Quy định 212 thể hiện thái độ rất nghiêm khắc với hành vi cố ý che giấu, đối phó và làm sai lệch sự thật: không khắc phục vi phạm, trù dập người tố cáo, cản trở kiểm tra, cung cấp thông tin sai, tiêu hủy chứng cứ, lập hồ sơ giả; đặc biệt là lợi dụng khoa học, công nghệ, chuyển đổi số để hợp thức hóa, che giấu vi phạm. Đây là điểm rất sát thực tiễn quản trị hiện đại.

Thứ hai, về thời hiệu kỷ luật. Quy định 212 tạo ra một cơ chế tương đối rõ: 5 năm đối với vi phạm đến mức khiển trách; 10 năm đối với cảnh cáo; đối với đảng viên, 10 năm còn áp dụng với mức cách chức. Đồng thời, không áp dụng thời hiệu đối với những vi phạm đặc biệt nghiêm trọng như phải khai trừ, giải tán; vi phạm chính trị nội bộ; về quốc phòng, an ninh, đối ngoại xâm hại lợi ích quốc gia, dân tộc...

Điều đó khẳng định nguyên tắc: thời gian có thể làm hết thời hiệu đối với một số vi phạm, nhưng không thể làm mất trách nhiệm đối với những hành vi xâm hại nghiêm trọng lợi ích của Tổ quốc, của Đảng, Nhà nước và dân tộc.

Thứ ba, về các trường hợp chưa xem xét, không kỷ luật hoặc miễn kỷ luật. Đây là điểm thể hiện rõ tính nhân văn, nhưng không buông lỏng kỷ luật.

Quy định cho phép chưa xem xét trong những hoàn cảnh đặc biệt như thai sản, nuôi con nhỏ, bệnh hiểm nghèo, mất khả năng nhận thức; người đã qua đời thì xem xét, kết luận nhưng về nguyên tắc không quyết định kỷ luật, trừ vi phạm đặc biệt nghiêm trọng.

Đặc biệt, cán bộ dám đổi mới, sáng tạo đúng chủ trương, vì lợi ích chung, nhưng phát sinh thiệt hại ngoài ý muốn có thể được xem xét miễn kỷ luật; tương tự đối với trường hợp chấp hành quyết định sai trái nhưng đã kịp thời báo cáo và thể hiện rõ chính kiến trước khi thực hiện.

Bên cạnh đó, việc lần đầu tiên đưa các hành vi vi phạm liên quan đến chuyển đổi số, dữ liệu số, trí tuệ nhân tạo và công nghệ mới vào diện xem xét kỷ luật là một điểm mới có ý nghĩa rất đáng chú ý, thể hiện tầm nhìn chủ động, đi trước của Đảng trước những biến đổi nhanh chóng của môi trường số.

Giá trị sâu xa nhất của quy định này nằm ở tư duy "quản trị rủi ro từ khi công nghệ mới hình thành". Đó là bước chuyển từ quản lý những gì đã xảy ra sang dự báo, nhận diện và phòng ngừa những phương thức vi phạm mới.

Tác động lớn nhất của Quy định số 212 là làm cho kỷ luật của Đảng trở nên chặt chẽ hơn về nguyên tắc, cụ thể hơn về hành vi, rõ hơn về trách nhiệm nhưng cũng công bằng, nhân văn hơn trong xử lý.

Một là, nâng cao ý thức tự giác chấp hành kỷ luật của tổ chức đảng và đảng viên, tạo ra một "ranh giới kỷ luật" rõ ràng, giúp mỗi tổ chức đảng và đảng viên biết để tránh, biết để tự kiểm soát và biết để chịu trách nhiệm.

Hai là, đề cao hơn trách nhiệm của tổ chức đảng và người đứng đầu, góp phần khắc phục tình trạng "có vi phạm nhưng không rõ trách nhiệm của ai, trách nhiệm đến đâu".

Ba là, khắc phục những khoảng trống trước các phương thức vi phạm mới, nhận diện cụ thể hơn những hành vi như sử dụng công nghệ để giả mạo hình ảnh, giọng nói, chữ ký, hợp thức hóa hoặc che giấu vi phạm.

Bốn là, khắc phục tình trạng áp dụng kỷ luật máy móc, thiếu phân hóa. Quy định 212 chú trọng hơn đến động cơ, tính chất, mức độ, hậu quả, nguyên nhân, thái độ của người vi phạm và kết quả khắc phục. Điều đó giúp phân biệt rất rõ giữa sai phạm do vụ lợi, cố ý với rủi ro trong đổi mới, sáng tạo vì lợi ích chung.

Năm là, khắc phục bất cập về thời hiệu và những trường hợp đặc biệt, qua đó hạn chế cả hai khuynh hướng "bỏ lọt vi phạm" và "xử lý thiếu căn cứ, thiếu nhân văn".

Giá trị cốt lõi của Quy định 212 có thể khái quát bằng một yêu cầu: "kỷ luật nghiêm minh nhưng không máy móc; trách nhiệm rõ ràng nhưng không cực đoan; khuyến khích đổi mới nhưng không dung túng sai phạm".