Kích cung cuối tuần sáng tạo: Tiêu dùng cuối tuần - Tích hợp tài chính xanh và giải pháp đô thị thông minh (Bài 5)

Dư địa tiêu dùng và xu hướng thay đổi hành vi trong 48 giờ cuối tuần

Trong chu kỳ vận hành của kinh tế đô thị, khoảng thời gian 48 giờ cuối tuần, kéo dài từ tối thứ Sáu đến hết ngày Chủ nhật không chỉ đơn thuần là thời gian nghỉ ngơi mà thực sự cấu thành một “vùng không gian - thời gian đặc biệt”. Đây là thời điểm áp lực công việc được giải tỏa, nhu cầu tái tạo sức lao động, giao lưu xã hội và gắn kết gia đình tăng đột biến, qua đó tạo ra dư địa khổng lồ cho các ngành dịch vụ thương mại, văn hóa và giải trí.

Các nghiên cứu thị trường và phân tích xã hội học đô thị gần đây cũng chỉ ra, hành vi tiêu dùng của người dân Thành phố đang dịch chuyển từ “tiêu dùng sở hữu” sang “tiêu dùng trải nghiệm” và “tiêu dùng bền vững”. Người tiêu dùng hiện đại sẵn sàng phân bổ tỷ trọng thu nhập lớn hơn cho các hoạt động mang lại giá trị cảm xúc cao, chăm sóc sức khỏe, du lịch tại chỗ và các sự kiện nghệ thuật tương tác.

Mô hình giải pháp tích hợp xây dựng hệ sinh thái tiêu dùng cuối tuần xanh - thông minh

Thứ nhất, phát triển hạ tầng xanh được tài trợ bởi chiến lược đa dạng hóa nguồn vốn xanh. Thành phố cần thiết lập các cơ chế tài chính linh hoạt nhằm huy động tối đa nguồn lực đầu tư xã hội hóa, đẩy mạnh việc phát hành trái phiếu xanh đô thị. Đồng thời, thu hút mạnh mẽ nguồn vốn tư nhân và dòng vốn ngoại (FDI) vào lĩnh vực bảo vệ môi trường. Dòng vốn chiến lược này sẽ được điều hướng trọng tâm vào việc kiến thiết hệ thống giao thông công cộng thông minh, không phát thải, điển hình như mạng lưới xe buýt điện và hệ thống xe đạp công cộng kết nối liền mạch với các nhà ga Metro. Xa hơn nữa, nguồn lực tài chính xanh sẽ đóng vai trò chủ đạo trong việc cải tạo các không gian đi bộ, nâng cấp các chợ đêm và định hình các khu mua sắm đạt tiêu chuẩn kiến trúc sinh thái. Các không gian công cộng này sẽ được tối ưu hóa bằng việc sử dụng vật liệu thân thiện, ứng dụng năng lượng tái tạo và tuần hoàn rác thải tại nguồn, tạo ra một môi trường trải nghiệm an toàn và đẳng cấp.

Thứ hai, để các giải pháp công nghệ thực sự đi vào đời sống tiêu dùng, hệ thống thể chế cần được hoàn thiện đồng bộ nhằm tạo hành lang pháp lý an toàn cho các mô hình kinh doanh đổi mới sáng tạo. Trên nền tảng pháp lý đó, Thành phố cần định hướng xây dựng một ứng dụng dịch vụ công cộng dành riêng cho cư dân đô thị và du khách. Điểm nhấn đột phá của ứng dụng này là việc cung cấp “hộ chiếu xanh cuối tuần” - một định danh số cho phép người dùng cá nhân hóa toàn bộ lộ trình trải nghiệm từ việc mua vé tham quan văn hóa, đặt chỗ ẩm thực, đến tham gia các sự kiện giải trí quy mô lớn.

Nhằm tạo cú hích làm thay đổi thói quen tiêu dùng từ truyền thống sang bền vững, hệ thống cần ứng dụng cơ chế kinh tế học hành vi thông qua ví điện tử. Khi người tiêu dùng lựa chọn sử dụng phương tiện công cộng, mua sắm các sản phẩm đạt nhãn sinh thái hoặc hạn chế rác thải nhựa, hệ thống sẽ tự động ghi nhận và “tích điểm thưởng sinh thái”. Điểm thưởng này có thể quy đổi thành các voucher dịch vụ, qua đó hình thành một vòng lặp tiêu dùng tích cực và có trách nhiệm.

Thứ ba, Thành phố cần tăng cường tích hợp mạng lưới cảm biến internet vạn vật và hệ thống camera ứng dụng trí tuệ nhân tạo tại các tâm điểm kinh tế cuối tuần. Khác với hệ thống quan sát truyền thống, nền tảng thông minh này có khả năng tự động phân tích để điều tiết hệ thống đèn tín hiệu giao thông nhằm giảm thiểu ùn tắc, cảnh báo sớm các rủi ro về quá tải đám đông, giám sát chất lượng không khí, vệ sinh môi trường và tự động điều chỉnh độ sáng đèn đường để tối ưu hóa điện năng tiêu thụ.

Quan trọng hơn, việc thu thập và phân tích dữ liệu lớn về luồng di chuyển và hành vi chi tiêu sẽ tạo ra một tài nguyên vô giá. Thông qua các biểu đồ nhiệt và báo cáo thời gian thực, cơ quan quản lý có thể kịp thời đưa ra các quyết sách điều hành vĩ mô hiệu quả. Đồng thời, cộng đồng doanh nghiệp sẽ có cơ sở khoa học vững chắc để liên tục điều chỉnh hệ sinh thái cung ứng, thiết kế các chiến dịch kích cầu trúng đích và tối đa hóa sự hài lòng của người tiêu dùng.

Đề xuất chính sách thí điểm mô hình “48 giờ cuối tuần”

Thành phố có thể xem xét áp dụng những chính sách thí điểm cụ thể sau nhằm kích hoạt “Kinh tế 48 giờ cuối tuần”:

Thứ nhất, quá trình sáng tạo các sản phẩm dịch vụ cuối tuần chất lượng cao đòi hỏi sự tham gia sâu rộng của khu vực kinh tế tư nhân, đặc biệt là các doanh nghiệp khởi nghiệp. Do đó, Thành phố cần vận dụng thẩm quyền từ Nghị quyết 98 để thí điểm ban hành các gói ưu đãi thuế đặc thù và hỗ trợ lãi suất vay từ nguồn vốn ngân sách ủy thác qua Công ty Đầu tư Tài chính nhà nước TP.HCM (HFIC). Nguồn vốn này cần được thiết kế cơ chế giải ngân có trọng tâm, ưu tiên cho các doanh nghiệp, tổ chức phát triển dịch vụ, sản phẩm trải nghiệm cuối tuần có hàm lượng ứng dụng công nghệ cao như thực tế ảo VR/AR trong du lịch văn hóa, nền tảng phân tích dữ liệu du lịch... hoặc các mô hình kinh doanh đạt tiêu chuẩn môi trường.

Thứ hai, việc đưa vào vận hành các tuyến Metro mở ra cơ hội lớn để tái cấu trúc không gian thương mại và dịch vụ. TP.HCM cần áp dụng cơ chế phân cấp linh hoạt để quản lý thời gian hoạt động của các cơ sở kinh doanh, cho phép thí điểm mô hình quản lý nới lỏng để kéo dài thời gian hoạt động kinh tế đêm tại các phân khu được quy hoạch chuyên biệt. Đồng thời, đẩy mạnh việc khai thác thương mại không gian vỉa hè và không gian ngầm dọc các nhà ga Metro thông qua các nền tảng công nghệ quản lý và thu phí tự động, bảo đảm mỹ quan và trật tự đô thị.

Thứ ba, không gian kinh tế 48 giờ cuối tuần của TP.HCM không thể phát triển biệt lập mà cần được đặt trong mối tương quan hữu cơ với toàn Vùng kinh tế trọng điểm phía Nam. Thành phố cần chủ động phối hợp với các trung tâm công nghiệp và đô thị lân cận như Đồng Nai, Tây Ninh… để thiết kế và phát hành thẻ “du lịch - tiêu dùng cuối tuần liên vùng thông minh”. Thẻ định danh số này tích hợp chức năng thanh toán giao thông công cộng liên tỉnh, ưu đãi mua sắm và vé tham quan các điểm du lịch sinh thái trải dài khắp các địa phương.

(*) Viện Nghiên cứu phát triển TP.HCM