Kiểm toán Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam: Kiến nghị xử lý tài chính, chấn chỉnh quản lý tài sản công

Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam

Giải ngân vốn đầu tư công đạt tỷ lệ thấp

Theo Báo cáo kiểm toán của Kiểm toán nhà nước, Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam đã cơ bản thực hiện lập, phân bổ dự toán chi thường xuyên và kế hoạch vốn đầu tư công năm 2025, triển khai các nhiệm vụ khoa học và công nghệ, triển lãm thành tựu kinh tế - xã hội nhân dịp kỷ niệm 80 năm ngày Quốc khánh và giao chỉ tiêu tiết kiệm chi thường xuyên theo quy định. Tuy nhiên, kết quả kiểm toán cũng chỉ ra nhiều bất cập kéo dài cần khắc phục.

Nổi bật là tỷ lệ giải ngân vốn đầu tư công năm 2025 của Viện đạt mức rất thấp, chỉ đạt 20,18%; riêng nguồn vốn nước ngoài giải ngân khoảng 1,6%. Do đó, Viện đã đề nghị giảm kế hoạch vốn 2.528,5 tỷ đồng, tương đương 74,4% tổng vốn được giao. Kiểm toán nhà nước ghi nhận 6 dự án được bố trí 6 tỷ đồng vốn chuẩn bị đầu tư nhưng không phân bổ và giao vốn; 6 dự án phê duyệt sau ngày 31/12/2024 vẫn được bố trí 208,1 tỷ đồng vốn khởi công mới, chưa đáp ứng quy định.

Nhiều dự án còn chậm thủ tục đầu tư, điều chỉnh, nghiệm thu và quyết toán. Trong đó, Dự án xây dựng Trường Đại học Khoa học và Công nghệ Hà Nội chậm thực hiện thủ tục điều chỉnh chủ trương đầu tư, dự án và hiệp định vay, đồng thời phát sinh tạm ứng quá hạn. Kiểm toán nhà nước cũng chỉ ra sai sót trong nghiệm thu, thanh toán các gói thầu xây dựng chính, với giá trị kiến nghị giảm trừ khoảng 714 triệu đồng.

Kiểm toán nhà nước yêu cầu làm rõ nguyên nhân, trách nhiệm đối với việc lập kế hoạch vốn thiếu sát thực tế, phân bổ chậm và các dự án triển khai chậm. Đồng thời, kiến nghị kiểm điểm trách nhiệm tập thể, cá nhân liên quan, bao gồm Lãnh đạo Viện, Ban Kế hoạch - Tài chính và các đơn vị, chủ đầu tư có tỷ lệ giải ngân năm 2025 thấp hơn bình quân chung cả nước và không đạt mục tiêu theo chỉ đạo của Thủ tướng Chính phủ.

Trong phân bổ dự toán, việc hướng dẫn chưa đầy đủ, một số khoản dự toán thiếu căn cứ hoặc chưa sát khả năng thực hiện, phân bổ dự toán đầu năm phải thẩm định nhiều lần. Viện còn phân bổ kinh phí cho 4 nhiệm vụ khoa học và công nghệ khi Bộ Khoa học và Công nghệ chưa thống nhất phương án; phân bổ quỹ lương tăng thêm từ ngân sách nhà nước vượt mức hỗ trợ 4,989 tỷ đồng do chưa sử dụng nguồn cải cách tiền lương còn dư.

Công tác xác định phạm vi cắt giảm, tiết kiệm 10% chi thường xuyên còn chưa đầy đủ. Một số đơn vị còn hạn chế trong lập kế hoạch lựa chọn nhà thầu, quản lý vật tư, hóa chất, hồ sơ chứng từ và theo dõi công nợ. Kiểm toán nhà nước yêu cầu chấn chỉnh việc mua sắm, sử dụng hóa chất khi chưa đầy đủ giấy chứng nhận đủ điều kiện đối với nhà thầu kinh doanh hóa chất thuộc danh mục có điều kiện.

Tồn tại trong quản lý tài sản công, quyết toán tài chính và các giải pháp hoàn thiện cơ chế

Về quản lý tài sản công, có 8 cơ sở nhà, đất không có nhu cầu sử dụng hoặc có diện tích không sử dụng chưa được xử lý dứt điểm; trong đó, một số cơ sở đã có phương án chuyển giao về địa phương nhưng chưa thực hiện. Kiểm toán nhà nước kiến nghị kiểm tra, xác định nguyên nhân, trách nhiệm và rà soát các trường hợp có nguy cơ gây lãng phí tài sản công.

Đáng chú ý, tại thời điểm kết thúc kiểm toán, Viện chưa lập báo cáo tài chính và báo cáo quyết toán năm 2025, số liệu tổng hợp của các đơn vị chưa được thẩm định, xét duyệt. Đến ngày phát hành Báo cáo kiểm toán (19/6/2026), Kiểm toán nhà nước chưa có căn cứ đưa ra ý kiến đối với số liệu tài chính, quyết toán tổng hợp toàn Viện. Một số đơn vị chưa đối chiếu đầy đủ công nợ, tiền gửi, kiểm kê tiền mặt hoặc lập báo cáo quyết toán viện trợ.

Tại Trường Đại học Khoa học và Công nghệ Hà Nội, Kiểm toán nhà nước yêu cầu rà soát khoản miễn, giảm học phí tín chỉ tiếng Anh 1,094 tỷ đồng do chưa báo cáo Hội đồng trường phê duyệt; bảo đảm trích lập đầy đủ Quỹ phát triển khoa học và công nghệ; rà soát các khoản chi 1,611 tỷ đồng chưa được quy định trong quy chế chi tiêu nội bộ.

Tổng hợp kết quả kiểm toán, Kiểm toán nhà nước kiến nghị xử lý tài chính 13,1 tỷ đồng, gồm tăng thu ngân sách nhà nước hơn 4,1 tỷ đồng và thu hồi, giảm chi ngân sách nhà nước hơn 9 tỷ đồng.

Về hoàn thiện cơ chế, Kiểm toán nhà nước yêu cầu Viện hủy bỏ Quyết định số 560/QĐ-KHCNVN về phụ cấp hằng tháng đối với thành viên Ban Vì sự tiến bộ của phụ nữ do chi không phù hợp quy định; xác định đúng loại hình hoạt động Văn phòng Viện và cơ chế tự chủ phù hợp; xây dựng phương án tự chủ, tự chịu trách nhiệm của các tổ chức khoa học và công nghệ trực thuộc; yêu cầu các đơn vị sửa đổi quy chế chi tiêu nội bộ để bao quát nguồn thu, khoản chi, việc gửi tiền quỹ và trích lập quỹ. Trường Đại học Khoa học và Công nghệ Hà Nội phải trình cấp có thẩm quyền sửa đổi, bổ sung cơ chế đặc thù tại Quyết định số 275/QĐ-TTg.

Đồng thời, Kiểm toán nhà nước kiến nghị Bộ Tài chính phối hợp Bộ Giáo dục và Đào tạo báo cáo Chính phủ quy định chi tiết hoặc hướng dẫn tiêu chí, cách xác định hoạt động “không vì mục tiêu lợi nhuận” của cơ sở giáo dục đại học công lập, nhằm tháo gỡ vướng mắc về miễn thuế thu nhập doanh nghiệp theo Luật Thuế thu nhập doanh nghiệp năm 2025 cho Trường Đại học Khoa học và Công nghệ Hà Nội./.