Kiến tạo không gian phát triển mới, tạo động lực tăng trưởng quốc gia

Các chuyên gia cho rằng Việt Nam cần chuyển mạnh từ tư duy khai thác các không gian sẵn có sang kiến tạo những không gian phát triển mới dựa trên khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và quản trị hiện đại.

Phát biểu khai mạc hội thảo, PGS.TS. Nguyễn Kim Sơn, Ủy viên Trung ương Đảng, Phó Trưởng Ban Chính sách, Chiến lược Trung ương nhấn mạnh, Hội nghị Trung ương 3 khóa XIV đã xác định mở rộng, tổ chức lại và quản trị hiệu quả không gian phát triển là nhiệm vụ chiến lược nhằm tạo thêm dư địa và động lực mới cho tăng trưởng đất nước.

Theo ông Nguyễn Kim Sơn, trong bối cảnh mới, phát triển không chỉ là mở rộng quy mô mà quan trọng hơn là tổ chức lại, khai thác hiệu quả các nguồn lực hiện có. Không gian phát triển không còn giới hạn trong lãnh thổ hay địa giới hành chính mà bao gồm không gian kinh tế - xã hội, biển, không gian ngầm, không gian tầm thấp, không gian số, dữ liệu, khoa học - công nghệ, đổi mới sáng tạo và các không gian được mở rộng thông qua hợp tác quốc tế.

Quang cảnh hội thảo quốc tế.

Ông Nguyễn Kim Sơn cho rằng, sau 8 năm thực hiện Nghị quyết 36 về phát triển bền vững kinh tế biển, Việt Nam đã chuyển từ tư duy khai thác tài nguyên sang quản trị và phát huy giá trị của không gian biển quốc gia. Đây cũng là bài học quan trọng để kiến tạo các không gian phát triển mới trong giai đoạn tới.

Để hiện thực hóa mục tiêu này, ông Nguyễn Kim Sơn đề xuất bốn định hướng lớn gồm: Đổi mới tư duy về không gian phát triển theo hướng liên kết vùng và gắn với không gian phát triển toàn cầu; tái cấu trúc không gian phát triển dựa trên tri thức, công nghệ, dữ liệu và đổi mới sáng tạo; đổi mới tư duy quản trị, nâng cao hiệu quả điều phối và chia sẻ nguồn lực; đồng thời chuyển từ quy hoạch tĩnh sang quy hoạch kiến tạo, thích ứng và cập nhật theo dữ liệu.

Việc sắp xếp đơn vị hành chính và tổ chức chính quyền địa phương đang mở ra cơ hội tái cấu trúc không gian phát triển. Tuy nhiên, nếu quy hoạch vẫn chia cắt, dữ liệu chưa liên thông, đầu tư còn phân tán và liên kết vùng thiếu hiệu quả thì sẽ khó phát huy hết lợi thế của quá trình sắp xếp này.

Bộ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Vũ Hải Quân phát biểu tại hội thảo.

Phát biểu tại hội thảo, ông Vũ Hải Quân, Bộ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ cho rằng sau 40 năm đổi mới, mô hình tăng trưởng truyền thống của Việt Nam đang dần tiệm cận giới hạn. Trong bối cảnh đó, Việt Nam cần hình thành các không gian phát triển mới mang tính đột phá thay vì chỉ dựa vào những lợi thế truyền thống.

Theo Bộ trưởng, khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số không chỉ là công cụ hỗ trợ mà phải trở thành động lực cốt lõi kiến tạo các không gian phát triển mới, góp phần nâng cao năng suất, năng lực cạnh tranh và khả năng thích ứng của nền kinh tế. Việc phát triển không gian số, dữ liệu, đổi mới sáng tạo và các công nghệ chiến lược sẽ là nền tảng quan trọng để hiện thực hóa mục tiêu phát triển nhanh và bền vững trong giai đoạn tới.

GS.TS. Lê Văn Lợi, Ủy viên Trung ương Đảng, Chủ tịch Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam phát biểu đề dẫn tại hội thảo.

Trong phát biểu đề dẫn, GS.TS. Lê Văn Lợi, Ủy viên Trung ương Đảng, Chủ tịch Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam, nhận định Việt Nam cần chuyển từ tư duy khai thác các không gian phát triển sẵn có sang chủ động tái cấu trúc các không gian truyền thống, đồng thời kiến tạo những không gian phát triển mới dựa trên khoa học, công nghệ, dữ liệu, đổi mới sáng tạo, thể chế và năng lực quản trị.

“Theo tinh thần Đại hội XIV và Hội nghị Trung ương 3, cần tiếp cận đồng thời hai nhóm không gian: Các không gian hiện hữu phải được tái cấu trúc, nâng cấp và kết nối hiệu quả hơn; các hình thái không gian mới phải được chủ động kiến tạo, thử nghiệm và khai thác có trách nhiệm. Đối với các không gian hiện hữu như vùng lãnh thổ và liên vùng, đô thị - nông thôn, biển và ven biển, cửa khẩu, hành lang kinh tế, không gian văn hóa - xã hội, ngành và chuỗi giá trị, yêu cầu trọng tâm là chuyển quy mô hành chính mới thành quy mô kinh tế và năng lực phát triển mới, tránh chỉ hợp nhất địa giới mà không tổ chức lại chức năng, nguồn lực và liên kết", GS.TS. Lê Văn Lợi nhận định.

"Các không gian mới gồm không gian số, không gian ngầm, không gian tầm thấp, không gian vũ trụ, không gian thử nghiệm thể chế, không gian văn hóa – tư tưởng, đổi mới sáng tạo và hợp tác quốc tế. Các không gian này có quan hệ phụ thuộc chặt chẽ, trong đó dữ liệu và công nghệ số giữ vai trò kết nối, điều phối; giá trị mới chủ yếu được tạo ra tại các điểm giao thoa giữa các lớp không gian. Việc mở rộng không gian phát triển phải gắn với bảo đảm quốc phòng, an ninh, an ninh kinh tế, dữ liệu, năng lượng, nguồn nước và sinh thái. Ngược lại, khai thác hiệu quả các hình thái không gian mới sẽ góp phần củng cố tiềm lực quốc gia, nâng cao năng lực tự chủ và bảo vệ Tổ quốc từ sớm, từ xa”, GS.TS. Lê Văn Lợi cho biết.

Tọa đàm bàn tròn.

Tổ chức ngay sau Hội nghị lần thứ 3, Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIV, hội thảo nhằm tạo diễn đàn trao đổi cơ sở lý luận và thực tiễn, chia sẻ kinh nghiệm quốc tế, đồng thời đề xuất các khuyến nghị chính sách phục vụ triển khai các chủ trương của Đại hội XIV và các quyết sách của Hội nghị Trung ương 3 về tổ chức và quản trị hiệu quả không gian phát triển, tạo lập các động lực tăng trưởng mới cho đất nước.

Hội thảo gồm hai phiên chuyên đề và một phiên tọa đàm chính sách với sự tham gia của các học giả đến từ Việt Nam, Italia, Nhật Bản, Hàn Quốc và một số quốc gia khác. Các tham luận tập trung trao đổi về cơ sở lý luận và thực tiễn của không gian phát triển; quản trị thống nhất không gian phát triển và nguồn lực quốc gia; phát triển không gian số, không gian biển, không gian ngầm và các mô hình phát triển mới; đột phá thể chế, phát triển vùng và liên kết vùng; vai trò của khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số; cùng kinh nghiệm quốc tế và các khuyến nghị chính sách đối với Việt Nam.

Các ý kiến tại hội thảo thống nhất cho rằng trong bối cảnh mới, không gian phát triển cần được quản trị theo cách tiếp cận tổng thể, liên ngành và liên vùng; vượt qua giới hạn của tư duy phát triển theo địa giới hành chính, hướng tới khai thác hiệu quả các nguồn lực đất đai, biển, đô thị, hạ tầng, dữ liệu và các không gian phát triển mới. Đồng thời, khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số cần được xem là những động lực trực tiếp kiến tạo các không gian phát triển mới và nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia.

Các đại biểu cũng nhấn mạnh vai trò của hợp tác quốc tế trong nghiên cứu, chuyển giao công nghệ, đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao và chia sẻ kinh nghiệm quản trị phát triển. Những bài học quốc tế về quy hoạch không gian, phát triển đô thị, kinh tế số, quản trị đổi mới sáng tạo và liên kết vùng được đánh giá là những tham khảo có giá trị đối với quá trình hoạch định chính sách ở Việt Nam.

Các đại biểu chụp ảnh lưu niệm tại hội thảo.

Ban Tổ chức hội thảo khẳng định, các tham luận và kiến nghị của các chuyên gia tại Hội thảo sẽ được tổng hợp thành báo cáo chính sách gửi các cơ quan có thẩm quyền, góp phần cung cấp luận cứ khoa học và thực tiễn phục vụ việc triển khai Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng và các quyết sách của Hội nghị Trung ương 3 khóa XIV tạo động lực phát triển nhanh, bền vững đất nước trong kỷ nguyên mới.