Kiến tạo môi trường sống an toàn cho trẻ em

Trung tâm Công tác xã hội - Quỹ Bảo trợ trẻ em tặng quà cho trẻ em có hoàn cảnh đặc biệt, khó khăn tại xã Trung Lý nhân dịp Tết Nguyên đán Bính Ngọ.

Theo số liệu thống kê của Sở Y tế, năm 2025 trên địa bàn toàn tỉnh vẫn xảy ra 254 trẻ em bị tai nạn, thương tích, trong đó 24 trường hợp tử vong, riêng tai nạn đuối nước chiếm 21 trẻ. Những con số này cho thấy, việc phòng ngừa rủi ro từ môi trường sống ở cơ sở vẫn là yêu cầu cấp thiết. Từ thực tế đó, nhiều địa phương đã chủ động rà soát, xử lý các điểm nguy cơ mất an toàn cho trẻ em. Hàng loạt ao hồ, sông suối, công trình xây dựng được kiểm tra, lắp đặt biển cảnh báo, rào chắn; hoạt động dạy bơi, sinh hoạt hè được quản lý chặt chẽ hơn. Đây không chỉ là giải pháp tình thế mà là bước đi cần thiết để “làm sạch” môi trường sống quanh trẻ.

Ở trường học, việc xây dựng môi trường an toàn được triển khai song hành với giáo dục kỹ năng. Đến nay, 100% trường học có công trình vệ sinh đạt chuẩn, 100% cơ sở giáo dục có dịch vụ hỗ trợ tâm lý cho học sinh, góp phần phòng ngừa bạo lực học đường, khủng hoảng tâm lý... Tỷ lệ trẻ hoàn thành tiểu học đạt 99,5%, hoàn thành THCS đạt 99,95%, cho thấy môi trường học tập cơ bản ổn định, song vẫn cần chú trọng chiều sâu về an toàn và kỹ năng sống.

Ở một khía cạnh khác, gia đình vẫn được xác định là “hàng rào bảo vệ” đầu tiên và có ý nghĩa quyết định đối với sự an toàn của trẻ em. Bởi lẽ, phần lớn thời gian sinh hoạt của trẻ gắn với mái nhà và những người thân ruột thịt; mọi biểu hiện bất thường, nguy cơ tiềm ẩn nếu được phát hiện sớm từ gia đình sẽ giúp hạn chế những tổn thương đáng tiếc. Nhận thức rõ vai trò đó, trong năm các địa phương trên địa bàn tỉnh đã tổ chức 72 lớp tập huấn truyền thông ngay tại cơ sở, trang bị kiến thức, kỹ năng chăm sóc, giáo dục và bảo vệ trẻ cho hơn 3.000 cha mẹ, người chăm sóc trẻ, cùng 1.500 trẻ em. Thông qua các lớp tập huấn, nhiều phụ huynh đã được hướng dẫn cách nhận diện nguy cơ tai nạn, bạo lực, xâm hại; đồng thời biết cách đồng hành, lắng nghe, chia sẻ với con trong đời sống hằng ngày. Khi gia đình thực sự trở thành điểm tựa an toàn, trẻ em sẽ được bảo vệ ngay từ nếp sinh hoạt nhỏ nhất, từ cách vui chơi, đi lại đến việc sử dụng mạng xã hội.

Bảo vệ trẻ em không thể là nhiệm vụ riêng của một ngành hay một cấp chính quyền. Thực tế cho thấy, những vụ việc xâm hại, tai nạn trẻ em nếu không được phát hiện sớm từ cộng đồng sẽ để lại hậu quả lâu dài. Năm 2025, toàn tỉnh đã xảy ra 37 vụ xâm hại trẻ em, trong đó 34 vụ xâm hại tình dục, con số không lớn về tỷ lệ nhưng là lời cảnh báo về sự chủ quan trong giám sát từ cơ sở. Trước thực trạng đó, vai trò của cộng đồng dân cư, các tổ chức đoàn thể ở xã, phường ngày càng được phát huy. Hệ thống cộng tác viên bảo vệ trẻ em tại thôn, xóm đã trở thành lực lượng nòng cốt, kịp thời phát hiện, báo tin và hỗ trợ can thiệp các trường hợp trẻ có nguy cơ bị xâm hại hoặc rơi vào hoàn cảnh đặc biệt.

Trong năm, các tổng đài hỗ trợ trẻ em đã tiếp nhận hàng trăm cuộc gọi từ cơ sở. Riêng tổng đài Ngôi nhà Ánh Dương Thanh Hóa đã tiếp nhận 933 cuộc gọi, trong đó có 77 cuộc gọi liên quan trực tiếp đến trẻ em, kịp thời can thiệp, hỗ trợ 35 trường hợp khẩn cấp. Điều này cho thấy, khi người dân được trang bị thông tin, công cụ hỗ trợ, cộng đồng có thể trở thành “lá chắn” hiệu quả cho trẻ.

Bên cạnh đó, công tác kiểm tra, giám sát tại cơ sở được tăng cường. Chính quyền địa phương đã kiểm tra các cơ sở nuôi dưỡng trẻ, điểm vui chơi, bể bơi tự phát; giám sát hoạt động sinh hoạt hè, dạy bơi, sân chơi thiếu nhi. Việc chủ động phòng ngừa giúp 100% thông tin, tố giác về xâm hại trẻ em được tiếp nhận và xử lý, 100% trẻ bị xâm hại được can thiệp, hỗ trợ theo quy định.

Không chỉ dừng lại ở vai trò của chính quyền và gia đình, sự chung tay của toàn xã hội đã và đang tạo thêm nguồn lực quan trọng trong việc bảo vệ trẻ em ngay từ cơ sở. Thông qua các hoạt động vận động, kết nối, huy động nguồn lực cộng đồng, nhiều trẻ em có hoàn cảnh đặc biệt đã nhận được sự hỗ trợ kịp thời, thiết thực. Từ đầu năm đến nay, toàn tỉnh có hơn 3.000 trẻ em có hoàn cảnh đặc biệt được hỗ trợ với tổng kinh phí khoảng 3 tỷ đồng, bao gồm học bổng, hỗ trợ dinh dưỡng, chăm sóc y tế và các hình thức trợ giúp phù hợp khác.

Quan trọng hơn, quá trình huy động nguồn lực xã hội còn góp phần lan tỏa nhận thức rằng bảo vệ trẻ em không phải là nhiệm vụ riêng của một ngành, một cấp, mà là trách nhiệm chung của toàn xã hội. Khi mỗi tổ chức, cá nhân cùng lên tiếng, cùng tham gia giám sát và hỗ trợ, môi trường sống an toàn cho trẻ em sẽ không còn phụ thuộc vào may rủi hay hoàn cảnh, mà được bảo đảm bằng sự chung tay, đồng thuận và hành động bền bỉ từ cộng đồng. Đây chính là nền tảng để xây dựng một môi trường sống lành mạnh, nhân văn và an toàn cho trẻ em ngay từ cơ sở.

Kiến tạo môi trường sống an toàn cho trẻ em không thể chỉ trông chờ vào những quy định từ trên xuống, mà phải bắt đầu từ hành động cụ thể ở từng xã, phường, thôn xóm. Khi chính quyền cơ sở chủ động, nhà trường quan tâm, gia đình có trách nhiệm và cộng đồng cùng giám sát, trẻ em mới thực sự được bảo vệ trước những nguy cơ rình rập trong đời sống thường ngày.

Bài và ảnh: Trần Hằng