Kiến tạo thể chế, củng cố pháp quyền từ nền tảng tư pháp

Đổi mới tư duy làm luật - Nền tảng cho kiến tạo phát triển

Nhìn lại năm 2025, trong bối cảnh đất nước đẩy mạnh sắp xếp tổ chức bộ máy, hoàn thiện mô hình chính quyền địa phương, thúc đẩy chuyển đổi số và phát triển khoa học, công nghệ, ngành Tư pháp đã ghi dấu ấn đậm nét với những kết quả mang tính nền tảng, lâu dài.

Trao đổi với phóng viên, Ủy viên Trung ương Đảng, Thứ trưởng Bộ Tư pháp Phan Chí Hiếu cho rằng, những chuyển động của năm 2025 không chỉ là thành quả của một năm công tác, mà còn mở ra dư địa cải cách sâu rộng cho cả chặng đường phía trước.

Theo Thứ trưởng Phan Chí Hiếu, dấu ấn lớn nhất của ngành Tư pháp trong năm 2025 là việc tham mưu hoàn thiện cơ bản thể chế công tác xây dựng và thi hành pháp luật với việc trình Bộ Chính trị ban hành Nghị quyết số 66-NQ/TW về đổi mới công tác xây dựng và thi hành pháp luật đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước trong kỷ nguyên mới. Bộ cũng trình Quốc hội thông qua Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật năm 2025; Nghị quyết 197/2025/QH15 của Quốc hội về một số cơ chế, chính sách đặc biệt tạo đột phá trong xây dựng và tổ chức thi hành pháp luật.

Ba văn bản đã tạo ra sự thay đổi căn bản về tư duy xây dựng pháp luật. Pháp luật không còn chỉ phục vụ quản lý, mà chuyển mạnh sang kiến tạo phát triển, đi trước một bước để mở đường cho đổi mới, sáng tạo. Tư duy "không quản được thì cấm" từng bước được thay thế bằng cách tiếp cận coi pháp luật là công cụ tạo lợi thế cạnh tranh quốc gia.

Cùng với đó, quy trình xây dựng pháp luật được cải cách theo hướng đơn giản, thực chất, hiệu quả, tăng cường trách nhiệm của cơ quan, người có thẩm quyền nhưng vẫn bảo đảm kiểm soát chặt chẽ chất lượng. Hệ thống pháp luật vì thế có khả năng thích ứng nhanh hơn trước những biến động của thực tiễn phát triển. Những điểm nghẽn lâu nay về nguồn lực cho xây dựng và thi hành pháp luật cũng từng bước được tháo gỡ, từ cơ chế tài chính đến thu hút chuyên gia giỏi tham gia vào quá trình làm luật.

Trên nền tảng đó, năm 2025 ghi nhận khối lượng văn bản quy phạm pháp luật lớn nhất trong cả nhiệm kỳ, với hàng trăm luật, nghị quyết của Quốc hội, Ủy ban Thường vụ Quốc hội; hơn 350 nghị định, nghị quyết của Chính phủ và hàng nghìn thông tư của các bộ, cơ quan ngang bộ.

Các văn bản quy phạm pháp luật được ban hành đã kịp thời thể chế hóa những chủ trương mới, mang tính cách mạng của Đảng, nhất là chủ trương đột phá phát triển khoa học-công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia, phát triển kinh tế tư nhân, đổi mới toàn diện giáo dục-đào tạo; tạo hành lang pháp lý đầy đủ cho việc sắp xếp, tinh gọn tổ chức bộ máy; kịp thời tháo gỡ khó khăn, vướng mắc do quy định pháp luật, khơi thông nguồn lực cho phát triển, góp phần vào thành tích chung vượt và đạt các chỉ tiêu kinh tế - xã hội năm 2025 của đất nước.

Trong thành công chung đó, Bộ Tư pháp giữ vai trò "gác cổng" chất lượng pháp luật, từ thẩm định chính sách, rà soát kỹ thuật đến bảo đảm tính hợp hiến, hợp pháp và sự thống nhất của hệ thống pháp luật. Ở địa phương, các cơ quan tư pháp cũng đóng vai trò quan trọng trong tham mưu ban hành văn bản, phục vụ vận hành mô hình chính quyền địa phương hai cấp và quá trình sáp nhập, hợp nhất đơn vị hành chính.

Song song với xây dựng pháp luật, công tác tổ chức thi hành pháp luật được ngành Tư pháp xác định là khâu đột phá. Năm 2025, nhiều giải pháp mới được triển khai đồng bộ nhằm đưa pháp luật thực sự đi vào cuộc sống như: Công tác phổ biến, giáo dục pháp luật và truyền thông chính sách được đổi mới mạnh mẽ, gắn chặt với cải cách hành chính và chuyển đổi số; công tác theo dõi quá trình thi hành pháp luật, xây dựng, vận hành Hệ thống thông tin tiếp nhận, xử lý phản ánh, kiến nghị về văn bản quy phạm pháp luật và rà soát hệ thống pháp luật, phát hiện các mâu thuẫn, chồng chéo, không khả thi được chú trọng.

Theo Thứ trưởng Phan Chí Hiếu, nhờ rà soát có trọng tâm, trọng điểm, phần lớn các "điểm nghẽn" do quy định pháp luật gây ra trong năm 2025, nhất là trong các lĩnh vực tài chính, khoa học-công nghệ, đổi mới sáng tạo, đã cơ bản được tháo gỡ. Điều này góp phần quan trọng vào việc khơi thông nguồn lực, thúc đẩy kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa và tạo điều kiện để kinh tế tư nhân trở thành một động lực quan trọng của nền kinh tế.

Thể chế hóa kịp thời các quan điểm, chủ trương lớn của Đảng

Trong bối cảnh sắp xếp tổ chức bộ máy, đẩy mạnh phân cấp, phân quyền, cải cách thủ tục hành chính tiếp tục là ưu tiên hàng đầu. Bộ Tư pháp đã kiểm soát thủ tục hành chính ngay từ khâu xây dựng chính sách, đánh giá đầy đủ sự cần thiết, chi phí tuân thủ và mức độ hợp lý của từng thủ tục. Nhiều thủ tục được cắt giảm, đơn giản hóa, tăng tính liên thông, minh bạch, giảm sự phụ thuộc vào địa giới hành chính và yếu tố con người, qua đó hạn chế tiêu cực trong thực thi công vụ.

Đặc biệt, trong quý IV/2025, thực hiện chỉ đạo của đồng chí Tổng Bí thư Tô Lâm, Trưởng Ban Chỉ đạo Trung ương về phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số, các chỉ đạo của Trung ương, Bộ Tư pháp đã chủ trì thực hiện các nhiệm vụ về rà soát, đánh giá lại toàn bộ thủ tục hành chính ở 3 cấp chính quyền để đề xuất phương án cắt giảm, đơn giản hóa dựa trên dữ liệu thực chất, hiệu quả.

Thực hiện Nghị quyết số 57-NQ/TW của Bộ Chính trị về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia, Bộ Tư pháp đã có những bước tiến đáng kể trong ứng dụng công nghệ thông tin. Việc vận hành Cổng Pháp luật quốc gia với các tính năng tích hợp AI, kết nối VNeID, tiếp nhận phản ánh kiến nghị đã tạo nên một không gian pháp lý số, mở và thân thiện...

Song song với đó, hệ thống cơ sở dữ liệu pháp luật quốc gia tiếp tục được nâng cấp theo định hướng Chính phủ số, bảo đảm khả năng kết nối, chia sẻ dữ liệu. Các hệ thống thông tin về phổ biến, giáo dục pháp luật và trợ giúp pháp lý cũng đang được xây dựng, hướng tới hoàn thiện và vận hành đồng bộ trong thời gian tới.

Bước sang năm 2026, năm đầu tiên thực hiện Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng, Thứ trưởng Phan Chí Hiếu cho biết, ngành Tư pháp sẽ tập trung thể chế hóa kịp thời các quan điểm, chủ trương lớn trong Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng; làm tốt vai trò cơ quan thường trực của Ban Chỉ đạo Trung ương về hoàn thiện thể chế, pháp luật; nâng cao hơn nữa chất lượng xây dựng và tổ chức thi hành pháp luật, gắn trách nhiệm người đứng đầu.

Bộ Tư pháp cũng đặt mục tiêu tạo chuyển biến mạnh mẽ trong thi hành án dân sự, thi hành án hành chính; tăng cường hiệu lực quản lý nhà nước về bổ trợ tư pháp; phát triển nguồn nhân lực pháp luật chất lượng cao, đặc biệt trong lĩnh vực pháp luật quốc tế và giải quyết tranh chấp quốc tế. Tất cả nhằm khẳng định vai trò "nòng cốt" của ngành Tư pháp trong xây dựng và hoàn thiện Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam của dân, do dân và vì dân.

Trong không khí đầu Xuân 2026, nhìn lại một năm nhiều chuyển động mạnh mẽ, có thể thấy cải cách thể chế không còn là khẩu hiệu mà đã và đang trở thành dòng chảy thực chất, bền bỉ, đặt nền móng cho một giai đoạn phát triển mới của đất nước.

Theo baochinhphu.vn