Kiệt tác 2.300 năm tuổi trở thành biểu tượng quốc gia của Ấn Độ hiện đại

Vào khoảng thế kỷ III TCN, dưới triều đại của Hoàng đế Ashoka, một trụ đá sa thạch được dựng tại Sarnath, gần Varanasi, miền Bắc Ấn Độ. Sarnath đặc biệt quan trọng đối với Phật giáo vì đây được xem là nơi Đức Phật thuyết pháp lần đầu tiên sau khi giác ngộ. Trên đỉnh trụ là một tác phẩm điêu khắc tuyệt đẹp gồm bốn con sư tử đứng quay lưng vào nhau, tạo thành một bố cục gần như đối xứng tuyệt đối.

Ảnh: bernardsmith

Điều thú vị là ngày nay chúng ta thường chỉ nhìn thấy ba con sư tử trên biểu tượng quốc gia Ấn Độ. Con thứ tư nằm phía sau, bị che khuất bởi cách thể hiện hai chiều. Cả bốn con đều trong tư thế uy nghi, miệng mở, bờm được chạm khắc tinh tế. Chúng dường như đang cùng hướng ra bốn phương, tạo nên cảm giác về quyền lực lan tỏa khắp thế giới.

Bên dưới đàn sư tử là một bệ tròn được trang trí bằng các hình động vật và bánh xe Pháp. Những con vật này gồm voi, ngựa, bò và sư tử, xen giữa là các bánh xe Dharma Chakra. Chúng mang nhiều tầng ý nghĩa biểu tượng liên quan đến cuộc đời Đức Phật và tư tưởng Phật giáo.

Ảnh: vmis

Toàn bộ tác phẩm được làm từ một khối đá sa thạch đánh bóng với trình độ kỹ thuật đáng kinh ngạc. Bề mặt đá nhẵn bóng đến mức người ta thường gọi đây là kỹ thuật “đánh bóng Maurya”, một đặc điểm nổi tiếng của nghệ thuật Ấn Độ thời kỳ này. Điều đáng kinh ngạc là những người thợ cách đây hơn 2.300 năm đã có thể tạo ra một tác phẩm vừa đồ sộ vừa tinh xảo như vậy.

Sau khi Ấn Độ giành độc lập, hình tượng này được lựa chọn làm Quốc huy của Cộng hòa Ấn Độ vào ngày 26/1/1950. Tuy nhiên, phiên bản hiện đại được giản lược: chỉ thể hiện ba con sư tử nhìn thấy từ phía trước, cùng phần bánh xe Pháp bên dưới.

Ảnh: mindtrip

Đặc biệt, phía dưới Quốc huy xuất hiện dòng chữ Sanskrit “Satyameva Jayate”, nghĩa là “Chỉ có chân lý chiến thắng”. Câu nói này xuất phát từ Mundaka Upanishad và trở thành phương châm quốc gia của Ấn Độ.

Bánh xe Pháp trên Trụ sư tử Ashoka cũng có một “hậu duệ” rất nổi tiếng: Ashoka Chakra 24 nan hoa nằm chính giữa quốc kỳ Ấn Độ. Chính phủ Ấn Độ giải thích bánh xe này như biểu tượng của chuyển động, với quan niệm rằng sự sống nằm trong vận động, còn trì trệ đồng nghĩa với cái chết.

Vì thế, Trụ sư tử Ashoka không đơn thuần là một tác phẩm điêu khắc cổ. Nó là một trường hợp đặc biệt khi một biểu tượng của đế chế và Phật giáo cổ đại được một quốc gia hiện đại tiếp nhận, tái diễn giải và biến thành biểu tượng của chính mình. Hơn 2.000 năm sau khi được tạo ra, bốn con sư tử vẫn tiếp tục “nhìn” ra bốn phương – lần này không chỉ từ một trụ đá ở Sarnath, mà trên tiền tệ, giấy tờ nhà nước, hộ chiếu, công trình công cộng và vô số biểu tượng của Ấn Độ hiện đại.

Loài hoa khổng lồ có hình dáng như vương miện từng xuất hiện từ hàng trăm triệu năm trước.