Kính chống ánh sáng xanh có thật sự đáng tiền?

Kính chống ánh sáng xanh từng được xem là "phụ kiện không thể thiếu" với dân văn phòng, học sinh, sinh viên hay những người thường xuyên sử dụng máy tính và điện thoại. Không ít quảng cáo khẳng định loại tròng kính này có thể giảm mỏi mắt, cải thiện chất lượng giấc ngủ và bảo vệ võng mạc trước tác động của ánh sáng xanh từ màn hình điện tử. Thế nhưng, một tổng quan hệ thống mới từ mạng lưới nghiên cứu y khoa Cochrane - tổ chức nổi tiếng với các đánh giá dựa trên bằng chứng - cho thấy những lợi ích được quảng bá nhiều năm qua vẫn chưa có đủ cơ sở khoa học để khẳng định. Kết quả nghiên cứu đang khiến nhiều người phải cân nhắc lại trước khi bỏ thêm tiền để lựa chọn loại kính này.

Theo nhóm nghiên cứu do Đại học Melbourne (Úc) thực hiện và công bố trên Cochrane Database of Systematic Reviews, các nhà khoa học đã tổng hợp dữ liệu từ 17 thử nghiệm đối chứng ngẫu nhiên được tiến hành tại nhiều quốc gia như Úc, Mỹ, Nhật Bản, Na Uy, Cộng hòa Séc và Vương quốc Anh. Quy mô mỗi nghiên cứu dao động từ 5 đến 156 người tham gia, với thời gian theo dõi từ dưới một ngày đến khoảng 5 tuần. Sau khi phân tích các bằng chứng hiện có, nhóm nghiên cứu nhận thấy kính lọc ánh sáng xanh hầu như không tạo ra khác biệt đáng kể trong việc giảm tình trạng mỏi mắt do sử dụng máy tính so với tròng kính thông thường. Đồng thời, dữ liệu cũng chưa đủ để chứng minh loại kính này giúp cải thiện chất lượng giấc ngủ hay tăng hiệu suất thị giác như nhiều người vẫn kỳ vọng.

Kính chống ánh sáng xanh được quảng bá rộng rãi nhưng hiệu quả thực tế vẫn còn gây nhiều tranh luận trong giới khoa học.

Một trong những phát hiện đáng chú ý nhất của nghiên cứu là chưa có bằng chứng xác thực cho thấy kính chống ánh sáng xanh có thể bảo vệ võng mạc khỏi tổn thương. Đây vốn là một trong những thông điệp tiếp thị phổ biến nhất của nhiều nhà sản xuất trong suốt nhiều năm. Phó Giáo sư Laura Downie, tác giả cao cấp của tổng quan, cho biết các dữ liệu hiện tại không ghi nhận lợi ích ngắn hạn rõ rệt đối với tình trạng mỏi mắt liên quan đến màn hình máy tính. Bà cũng nhấn mạnh rằng vẫn chưa thể kết luận liệu loại tròng kính này có tác động tích cực đến giấc ngủ, chất lượng thị lực hoặc sức khỏe võng mạc trong dài hạn hay không. Điều đó đồng nghĩa người tiêu dùng chưa nên kỳ vọng quá nhiều vào những lời quảng cáo nếu chưa có thêm các nghiên cứu chất lượng cao hơn trong tương lai.

Điều đáng chú ý là nhóm nghiên cứu cũng phân tích nguyên nhân khiến kính chống ánh sáng xanh vẫn được ưa chuộng dù bằng chứng còn hạn chế. Theo Tiến sĩ Sumeer Singh, lượng ánh sáng xanh mà mắt con người tiếp xúc từ màn hình điện thoại hay máy tính thực tế chỉ bằng khoảng một phần nghìn so với lượng ánh sáng xanh từ ánh sáng mặt trời tự nhiên. Trong khi đó, phần lớn tròng kính chống ánh sáng xanh trên thị trường chỉ lọc được khoảng 10–25% lượng ánh sáng xanh. Muốn tăng khả năng lọc, tròng kính phải chuyển sang màu vàng hoặc hổ phách đậm, điều này lại ảnh hưởng đến khả năng nhận diện màu sắc. Những dữ liệu trên cho thấy cơ chế hoạt động của sản phẩm có thể chưa mang lại hiệu quả rõ ràng như nhiều người vẫn nghĩ.

Các chuyên gia cho rằng nghỉ ngơi hợp lý, điều chỉnh độ sáng màn hình và giữ khoảng cách khi sử dụng thiết bị điện tử vẫn là những biện pháp bảo vệ mắt hiệu quả hơn.

Dù vậy, nghiên cứu cũng mang đến một tín hiệu tích cực khi không phát hiện tác dụng phụ nghiêm trọng liên quan đến việc sử dụng kính lọc ánh sáng xanh. Một số người tham gia ghi nhận cảm giác khó chịu, đau đầu hoặc thay đổi tâm trạng nhẹ, nhưng các triệu chứng tương tự cũng xuất hiện ở nhóm sử dụng tròng kính thông thường. Điều này cho thấy những biểu hiện trên nhiều khả năng liên quan đến việc đeo kính nói chung chứ không phải do tính năng lọc ánh sáng xanh. Các nhà khoa học cũng nhấn mạnh rằng kết quả hiện tại không đồng nghĩa kính chống ánh sáng xanh hoàn toàn vô dụng, mà chỉ phản ánh bằng chứng khoa học hiện nay chưa đủ mạnh để xác nhận những lợi ích thường được quảng bá. Vì vậy, trước khi quyết định đầu tư vào loại tròng kính này, người dùng nên cân nhắc kỹ các thông tin tiếp thị, đồng thời ưu tiên những biện pháp đã được chứng minh hiệu quả như nghỉ mắt theo quy tắc 20-20-20, điều chỉnh ánh sáng màn hình phù hợp và hạn chế sử dụng thiết bị điện tử trước giờ đi ngủ.