Kinh tế biển Quảng Ninh - Bài 1: Mở không gian, tạo động lực tăng trưởng mới

Cao tốc Vân Đồn - Móng Cái dài 80,2km, hoàn thành đưa vào khai thác, giúp Quảng Ninh hiện trở thành địa phương có mạng lưới cao tốc dài nhất nước với 176km. Ảnh: A.N/Bnews/vnanet.vn

Từ ngày 1/9/2026, Quảng Ninh chính thức trở thành thành phố trực thuộc Trung ương, mở ra yêu cầu và không gian phát triển mới. Cùng với Quy hoạch chung đô thị Quảng Ninh đến năm 2050, tầm nhìn đến năm 2075, địa phương đang tổ chức lại không gian theo hướng đa cực, đa trung tâm, tăng cường liên kết biển, biên giới, đô thị, công nghiệp và dịch vụ, qua đó, tạo nền tảng thu hút nguồn lực và hình thành các động lực tăng trưởng mới.

 * Tổ chức lại không gian để tạo động lực mới

Ngày 23/6/2026, Thủ tướng Chính phủ ban hành Quyết định số 1123/QĐ-TTg phê duyệt Quy hoạch chung đô thị Quảng Ninh đến năm 2050, tầm nhìn đến năm 2075. Đây là lần đầu tiên Quảng Ninh có quy hoạch chung trên phạm vi toàn tỉnh, đánh dấu bước chuyển từ tư duy phát triển theo địa giới hành chính sang tổ chức không gian theo các hành lang kinh tế, vùng động lực và hệ thống đô thị liên kết.

Theo quy hoạch, Quảng Ninh được tổ chức thành một không gian phát triển thống nhất, kết nối các lợi thế về biển, biên giới, di sản, công nghiệp, logistics, cửa khẩu và dịch vụ thành các chuỗi giá trị, tạo động lực tăng trưởng mới. Quy hoạch cũng là bước tiếp theo trong quá trình chuyển đổi mô hình tăng trưởng từ “nâu” sang “xanh” của địa phương.

Phát biểu tại Hội nghị công bố các quy hoạch chiến lược của tỉnh mới đây, Bộ trưởng Bộ Xây dựng Trần Hồng Minh khẳng định, quy hoạch không chỉ tạo cơ sở pháp lý thống nhất để tổ chức không gian phát triển, mà còn đánh dấu bước chuyển căn bản trong tư duy quy hoạch: từ phát triển theo địa giới hành chính sang phát triển theo không gian; từ khai thác lợi thế đơn ngành sang phát huy tổng hợp các giá trị biển, biên giới, di sản và đổi mới sáng tạo.

Điểm đột phá của quy hoạch là mô hình phát triển đa cực, đa trung tâm, với ba hành lang phát triển, bốn vùng kinh tế - xã hội và năm trung tâm động lực.

Cách tổ chức này không chỉ mở rộng không gian đô thị mà còn tạo cơ sở để phân bổ nguồn lực theo lợi thế từng khu vực, tăng khả năng liên kết giữa các địa bàn và hình thành những chuỗi giá trị có sức lan tỏa.

Theo đó, các cực tăng trưởng được phân vai; đó là: ba hành lang phát triển được xác định là “xương sống” của không gian tăng trưởng mới. Hành lang đô thị ven biển kết nối Hạ Long - Vân Đồn - Móng Cái với hệ thống cảng biển, logistics, công nghiệp công nghệ cao và du lịch quốc tế. Hành lang biển đảo phát huy kinh tế biển, dịch vụ hàng hải, du lịch nghỉ dưỡng và các ngành kinh tế xanh; hành lang vành đai núi mở rộng dư địa phát triển phía Bắc thông qua kinh tế cửa khẩu, kinh tế rừng và du lịch sinh thái.

Bốn vùng kinh tế - xã hội được định vị theo các chức năng bổ trợ: phía Tây là trung tâm hành chính, dịch vụ, công nghiệp và logistics; phía Đông phát huy vai trò cửa ngõ giao thương quốc tế; vùng biển đảo phát triển kinh tế biển, hàng không và đổi mới sáng tạo; khu vực đồi núi phía Bắc phát triển kinh tế xanh gắn với bảo tồn hệ sinh thái và bản sắc văn hóa.

Trên nền tảng đó, năm trung tâm động lực gồm Hạ Long, Vân Đồn, Móng Cái, Quảng Yên và không gian di sản Yên Tử - Vịnh Hạ Long được xác định những vai trò riêng.

Hạ Long hướng tới trung tâm du lịch quốc tế, đổi mới sáng tạo, kinh tế số và công nghiệp văn hóa; Vân Đồn là trung tâm kinh tế biển, thương mại tự do, đổi mới sáng tạo và logistics hàng không - hàng hải; Móng Cái phát huy lợi thế cửa khẩu quốc tế; Quảng Yên là cực phát triển công nghiệp công nghệ cao, chế biến, chế tạo và logistics. Không gian Yên Tử - Vịnh Hạ Long - thương cảng Vân Đồn trở thành trung tâm văn hóa, du lịch, công nghiệp văn hóa và kinh tế di sản tầm quốc gia, quốc tế.

Việc phân vai các cực phát triển tạo điều kiện để mỗi khu vực phát huy lợi thế riêng, đồng thời bổ trợ cho nhau thay vì cạnh tranh nguồn lực. Đây cũng là cơ sở để hình thành các chuỗi liên kết đầu tư, sản xuất, dịch vụ và logistics trên phạm vi toàn thành phố.

Huyện Quảng Yên (Quảng Ninh) hiện có 5 KCN đang hoạt động. Ảnh: Hoàng Hiếu - TTXVN 

 * Quy hoạch chuyển hóa thành dòng vốn

Hiệu quả của một quy hoạch cuối cùng được thể hiện ở khả năng chuyển hóa không gian và lợi thế thành dự án, dòng vốn và năng lực sản xuất mới.

Ngay sau khi công bố các quy hoạch chiến lược, Quảng Ninh đã trao quyết định chấp thuận chủ trương đầu tư và giấy chứng nhận đăng ký đầu tư cho 18 dự án, với tổng vốn gần 45.000 tỷ đồng.

Theo ông Nguyễn Văn Nhân, Tổng giám đốc Amata City Hạ Long, việc Quảng Ninh đồng thời hoàn thiện hệ thống quy hoạch chiến lược đã phát đi thông điệp rõ ràng về tầm nhìn phát triển dài hạn, tạo cơ sở để doanh nghiệp yên tâm xây dựng chiến lược đầu tư, mở rộng sản xuất, kinh doanh.

Từ góc độ quản lý, Chủ tịch UBND tỉnh Quảng Ninh Bùi Văn Khắng khẳng định, công bố các quy hoạch chiến lược là tiền đề để địa phương chuyển sang giai đoạn tổ chức thực hiện, cụ thể hóa thành các chương trình, kế hoạch và giải pháp đồng bộ; huy động tối đa các nguồn lực để hiện thực hóa mục tiêu, tiếp tục khẳng định vai trò là cực tăng trưởng, cực đổi mới sáng tạo của khu vực phía Bắc.

Như vậy, thách thức đặt ra không chỉ là mở rộng không gian phát triển, mà quan trọng hơn là biến không gian quy hoạch thành các dự án có chất lượng, tạo năng lực sản xuất mới và thu hút được nguồn lực tư nhân, FDI vào những ngành có giá trị gia tăng cao.

* Không gian biển - dư địa tăng trưởng lớn

Một trong những lợi thế quan trọng của Quảng Ninh là không gian biển. Điểm mới trong tư duy phát triển là tổ chức kết nối liên hoàn giữa đất liền - ven biển - biển đảo - vùng trời, qua đó mở rộng không gian cho công nghiệp, logistics, dịch vụ, năng lượng và các ngành kinh tế xanh.

Khu kinh tế ven biển Quảng Yên, Khu kinh tế Vân Đồn và Khu kinh tế cửa khẩu Móng Cái tạo thành dải động lực kinh tế ven biển, mở rộng dư địa cho công nghiệp chế biến, chế tạo, công nghệ cao và kết nối với chuỗi cung ứng toàn cầu…

Với cách tiếp cận này, biển không chỉ là không gian cho du lịch mà đang được đặt trong chiến lược phát triển tổng hợp, gắn với năng lượng tái tạo, công nghiệp xanh, logistics và các ngành kinh tế biển mới.

Tuy nhiên, TS. Cấn Văn Lực, Chuyên gia kinh tế trưởng BIDV, cho rằng việc mở rộng không gian phát triển ven biển cần được nhìn nhận không chỉ ở khả năng tạo thêm quỹ đất, mà quan trọng hơn là khai thác hiệu quả không gian mới để hình thành các động lực tăng trưởng. Theo ông, nếu được quy hoạch bài bản, không gian này có thể tích hợp các chức năng có giá trị gia tăng cao, thu hút nguồn vốn trong và ngoài nước, tạo việc làm và đóng góp thêm cho ngân sách.

 >>>Bài 2: Hiện đại hóa nghề nuôi biển