GDP theo PPP vượt 2.000 tỷ USD: Nhìn quy mô, không quên chất lượng

Nguồn: Trích xuất từ báo cáo và cơ sở dữ liệu WEO (World Economic Outlook) được IMF, Cơ sở dữ liệu Dân số Liên Hợp Quốc và Cục Thống kê công bố.

Các dự báo của Quỹ Tiền tệ Quốc tế cho thấy GDP tính theo sức mua tương đương (GDP tính theo PPP) của Việt Nam đang tiến tới những cột mốc mới. Trong vài năm tới, quy mô này có thể vượt 2.000 tỷ USD, đưa Việt Nam lên nhóm các nền kinh tế có GDP tính theo PPP lớn trên thế giới. Đây là chỉ dấu đáng chú ý về sự mở rộng của nền kinh tế. Tuy nhiên, để hiểu đúng ý nghĩa của thứ hạng này, cần phân biệt giữa quy mô GDP theo PPP, GDP tính theo tỷ giá thị trường và GDP bình quân đầu người. Mỗi chỉ tiêu phản ánh một khía cạnh khác nhau và không thể dùng thay thế cho nhau.

PPP cho thấy điều gì?

PPP là thước đo quy đổi tiền tệ giúp so sánh chính xác giá trị hàng hóa, dịch vụ và mức sống thực tế giữa các quốc gia. PPP được xây dựng nhằm khắc phục một phần hạn chế của việc so sánh quy mô nền kinh tế chỉ bằng tỷ giá hối đoái thị trường. Do mức giá hàng hóa và dịch vụ khác nhau giữa các quốc gia, cùng một lượng tiền sau khi quy đổi có thể mua được lượng hàng hóa, dịch vụ rất khác nhau.

Điều này đặc biệt rõ với những hàng hóa, dịch vụ ít hoặc không được giao dịch xuyên biên giới như nhà ở, ăn uống, vận tải nội địa và nhiều loại dịch vụ cá nhân. Mặt bằng giá tại các nền kinh tế đang phát triển thường thấp hơn tại các nước phát triển. Vì vậy, khi điều chỉnh theo sức mua tương đương, quy mô GDP của những nền kinh tế như Việt Nam thường lớn hơn đáng kể so với khi quy đổi GDP theo tỷ giá thị trường.

Theo nghĩa đó, GDP tính theo PPP là chỉ tiêu hữu ích khi so sánh quy mô sản lượng thực tế và sức mua trong nước giữa các nền kinh tế. Việc GDP tính theo PPP của Việt Nam tăng nhanh và vượt những cột mốc mới phản ánh một nền kinh tế có quy mô ngày càng lớn, với thị trường hơn 100 triệu dân và năng lực sản xuất, tiêu dùng tiếp tục được mở rộng.

Tuy nhiên, PPP không phản ánh đầy đủ khả năng thanh toán quốc tế của một nền kinh tế. Khi doanh nghiệp hoặc Nhà nước phải nhập khẩu máy móc, công nghệ, năng lượng, dược phẩm; khi người dân đi du lịch, du học hoặc mua hàng hóa được định giá trên thị trường quốc tế, năng lực chi trả phụ thuộc nhiều hơn vào thu nhập, nguồn ngoại tệ và tỷ giá thực tế. Vì thế, một nền kinh tế có GDP tính theo PPP lớn chưa đương nhiên có sức mạnh tài chính quốc tế tương ứng.

Đây cũng là lý do cần thận trọng với những cách diễn đạt đơn giản như Việt Nam “vượt” một nền kinh tế phát triển về GDP tính theo PPP. Sự vượt lên ở một chỉ tiêu về tổng quy mô không có nghĩa Việt Nam đã vượt về thu nhập, năng suất, mức sống hay trình độ phát triển.

Khoảng cách bình quân đầu người còn đáng kể

Một yếu tố quan trọng khác là dân số. Việt Nam có hơn 100 triệu dân, trong khi Thái Lan khoảng 71 triệu, Australia khoảng 27 triệu và Thụy Sĩ khoảng 9 triệu người. Với chênh lệch lớn về dân số, việc tổng GDP tính theo PPP của Việt Nam tiến gần hoặc vượt một số nền kinh tế có dân số nhỏ hơn cần được nhìn nhận cùng với chỉ tiêu bình quân đầu người.

Theo các số liệu dự báo được tổng hợp từ IMF và dữ liệu dân số, GDP tính theo PPP bình quân đầu người của Việt Nam trong giai đoạn 2025 - 2027 vào khoảng 18.000 - 21.800 USD. Con số tương ứng của Thái Lan khoảng 26.500 - 28.800 USD, Australia khoảng 74.000 - 80.000 USD và Thụy Sĩ trên 100.000 USD.

Quỹ Tiền tệ Quốc tế dự báo GDP tính theo sức mua tương đương của Việt Nam có thể vượt 2.000 tỷ USD trong vài năm tới

Như vậy, thứ hạng cao về tổng GDP tính theo PPP trước hết phản ánh quy mô của cả nền kinh tế, trong khi GDP tính theo PPP bình quân đầu người cho thấy một bức tranh khác về lượng sản phẩm và dịch vụ tính bình quân cho mỗi người. Điều này không làm giảm ý nghĩa của việc Việt Nam gia tăng quy mô kinh tế. Một thị trường hơn 100 triệu dân với sức mua ngày càng cải thiện là lợi thế quan trọng trong thu hút đầu tư, phát triển sản xuất và mở rộng thị trường nội địa. Quy mô lớn cũng tạo điều kiện để doanh nghiệp khai thác lợi thế kinh tế theo quy mô, phát triển chuỗi cung ứng và hình thành những ngành sản xuất có thị trường đủ lớn.

Tuy nhiên, quy mô mới là một mặt của bài toán phát triển. Điều quan trọng hơn trong dài hạn là giá trị kinh tế tạo ra trên mỗi người dân và chất lượng của tăng trưởng.

Từ mở rộng quy mô đến nâng chất lượng tăng trưởng

Nhìn theo cách này, cột mốc hơn 2.000 tỷ USD GDP tính theo PPP có ý nghĩa không chỉ ở vị trí trên bảng xếp hạng. Nó đặt ra câu hỏi lớn hơn: Việt Nam sẽ chuyển hóa lợi thế quy mô thành năng suất, thu nhập và chất lượng sống như thế nào?

Trước hết là bài toán năng suất. Khi dư địa tăng trưởng dựa vào mở rộng vốn, lao động và khai thác lợi thế chi phí thấp dần thu hẹp, động lực tăng trưởng phải ngày càng dựa nhiều hơn vào năng suất, công nghệ, chất lượng nguồn nhân lực và hiệu quả phân bổ nguồn lực. Điều này đòi hỏi Việt Nam tiếp tục nâng tỷ lệ giá trị gia tăng trong nước, phát triển công nghiệp hỗ trợ, tăng năng lực của doanh nghiệp nội địa và tiến lên những công đoạn có giá trị cao hơn trong chuỗi cung ứng toàn cầu. Thu hút FDI vẫn quan trọng, nhưng giá trị lớn hơn nằm ở khả năng tạo liên kết giữa khu vực FDI với doanh nghiệp trong nước, chuyển giao công nghệ, phát triển nhân lực và nâng năng lực sản xuất nội địa.

Đồng thời, chuyển tăng trưởng kinh tế thành cải thiện chất lượng sống. GDP hay GDP tính theo PPP, dù hữu ích, đều không thể phản ánh đầy đủ phúc lợi của người dân. Chất lượng sống còn phụ thuộc vào khả năng tiếp cận y tế, giáo dục, nhà ở, giao thông, môi trường, an sinh xã hội và nhiều dịch vụ thiết yếu khác. Một nền kinh tế vì thế không chỉ cần tạo ra nhiều của cải hơn, mà còn phải tạo điều kiện để thành quả tăng trưởng chuyển thành thu nhập và chất lượng dịch vụ tốt hơn cho người dân.

Cùng với đó, phải tận dụng cơ hội dân số. Quy mô dân số lớn hiện là một lợi thế của Việt Nam, nhưng lợi thế này không tồn tại mãi. Khi quá trình già hóa dân số diễn ra nhanh hơn, nền kinh tế sẽ phải đồng thời đối mặt với áp lực về lực lượng lao động, năng suất, y tế và an sinh xã hội. Kinh nghiệm của những nền kinh tế trong khu vực cho thấy, nếu năng suất và thu nhập không tăng đủ nhanh trước khi cơ cấu dân số thay đổi mạnh, quá trình vươn lên nhóm thu nhập cao sẽ khó khăn hơn. Vì vậy, giai đoạn hiện nay có ý nghĩa đặc biệt đối với việc nâng chất lượng nguồn nhân lực, thúc đẩy đổi mới sáng tạo và tạo nền tảng cho tăng trưởng năng suất dài hạn.

Dự báo GDP tính theo PPP vượt 2.000 tỷ USD và thứ hạng của Việt Nam tiếp tục được cải thiện là một chỉ dấu tích cực về quy mô ngày càng lớn của nền kinh tế. Nhưng giá trị của cột mốc ấy sẽ đầy đủ hơn nếu được nhìn cùng GDP bình quân đầu người, năng suất lao động, thu nhập và chất lượng sống. Thước đo có ý nghĩa hơn trong chặng đường phát triển tiếp theo là một nền kinh tế lớn hơn có tạo ra năng suất cao hơn, thu nhập tốt hơn và chất lượng sống cao hơn cho hơn 100 triệu người dân hay không. Đó chính là quá trình chuyển hóa từ quy mô kinh tế thành chất lượng phát triển.