Kinh tế số Việt Nam bứt phá, tăng trưởng nhanh nhất Đông Nam Á

Báo cáo e-Conomy SEA 2026 đánh giá Việt Nam là nền kinh tế số tăng trưởng nhanh nhất Đông Nam Á

Thương mại điện tử dẫn dắt kinh tế số

Theo Báo cáo e-Conomy SEA 2026 do Google, Temasek và Bain & Company công bố, dự báo tổng giá trị hàng hóa và dịch vụ giao dịch trên các nền tảng số (GMV) của Việt Nam đạt 49 tỷ USD trong năm 2026. Đà bứt phá kể trên được thúc đẩy bởi mức tăng trưởng hai chữ số trên cả 4 lĩnh vực cốt lõi, dẫn đầu là thương mại điện tử và du lịch trực tuyến, cùng sự vươn lên nhanh chóng của nhóm dịch vụ tài chính số, đặc biệt là cho vay số và thanh toán số.

Thương mại điện tử hiện chiếm khoảng 2/3 quy mô kinh tế số Việt Nam. Theo báo cáo, tổng giá trị giao dịch thương mại điện tử dự kiến đạt 32 tỷ USD trong năm 2026, tăng 22% so với năm trước. Nếu duy trì đà phát triển, thị trường có thể đạt 61 tỷ USD vào năm 2030, gần gấp đôi quy mô hiện tại. Động lực bứt phá này đến từ việc các nền tảng tích hợp trí tuệ nhân tạo (AI) để tối ưu hóa khả năng tiếp cận và nâng cao tỷ lệ chốt đơn của người tiêu dùng, đồng thời tinh gọn quy trình vận hành cho người bán thông qua các công cụ chuyên biệt như tự động hóa khâu đăng tải sản phẩm.

Du lịch trực tuyến cũng là một trong những lĩnh vực có tốc độ mở rộng nhanh nhất khu vực. Với mức tăng trưởng 15%, đạt khoảng 5 tỷ USD trong năm 2026, Việt Nam cùng Malaysia dẫn đầu Đông Nam Á về tốc độ tăng trưởng của phân khúc này. AI cũng được sử dụng ngày càng nhiều trong tìm kiếm điểm đến, xây dựng lịch trình và lựa chọn dịch vụ du lịch.

Thương mại điện tử đóng vai trò động lực chính của nền kinh tế số Việt Nam

Nhiều lĩnh vực khác cũng ghi nhận mức tăng trưởng hai chữ số. Dịch vụ tài chính số tiếp tục mở rộng mạnh mẽ, trong đó cho vay số tăng 34%, đưa quy mô dư nợ lên 14 tỷ USD. Thanh toán số tăng 21%, đạt tổng giá trị giao dịch 197 tỷ USD trong năm 2026 và dự kiến đạt 302 tỷ USD vào năm 2030. Số lượng giao dịch không tiền mặt trong giai đoạn đầu năm 2026 tăng 38%, phản ánh sự thay đổi trong thói quen thanh toán của người tiêu dùng. Bên cạnh đó, truyền thông trực tuyến tăng 17%, đạt khoảng 7 tỷ USD. Mảng gọi xe công nghệ và giao đồ ăn cũng ghi nhận mức tăng 17% so với cùng kỳ, chạm mốc 6 tỷ USD tổng giá trị hàng hóa, trong bối cảnh các hãng xe điện đang đẩy mạnh cạnh tranh ở phân khúc này. Sự cạnh tranh của các doanh nghiệp vận tải sử dụng phương tiện điện đang góp phần định hình lại thị trường dịch vụ di chuyển và giao nhận.

Cũng theo Báo cáo e-Conomy SEA 2026, Việt Nam dẫn đầu Đông Nam Á về mức độ gắn kết với AI tạo sinh trong đời sống hàng ngày. Hiện nay, khoảng 45 triệu người tại Việt Nam đã sử dụng công nghệ này, tương đương 65% lực lượng lao động, với tổng cộng khoảng 31 tỷ lượt truy vấn AI mỗi năm. Tần suất sử dụng cũng ở mức cao khi cứ 5 người dùng AI tạo sinh thì có 2 người tương tác với công cụ này hàng ngày. Trung bình mỗi người tiếp cận ít nhất 5 công cụ AI khác nhau, phản ánh sự phổ biến của công nghệ trong học tập, làm việc, tìm kiếm thông tin và giải quyết những nhu cầu thường nhật.

Khoảng 44% hành trình tiêu dùng tại Việt Nam bắt đầu bằng AI, trong khi 4/5 người dùng sẵn sàng giao hoạt động mua sắm cho các tác nhân AI tự chủ. Xu hướng này đang thay đổi cách doanh nghiệp tiếp cận khách hàng và tổ chức hoạt động bán hàng. Một đặc điểm đáng chú ý khác là tiếng Việt chiếm tới 80% tổng số cuộc hội thoại với AI tại Việt Nam, mức sử dụng ngôn ngữ bản địa cao nhất trong 6 nền kinh tế lớn của Đông Nam Á. Điều này làm gia tăng nhu cầu phát triển các mô hình AI phù hợp với ngôn ngữ và thói quen sử dụng trong nước.

Những nút thắt cần tháo gỡ

Kinh tế số Việt Nam đang tăng trưởng nhanh, nhưng để nâng tỷ trọng từ 14% GDP lên khoảng 30% vào năm 2030 như mục tiêu đề ra, bài toán không chỉ đưa công nghệ vào doanh nghiệp. Thách thức trung tâm của kinh tế số Việt Nam hiện không còn nằm ở tốc độ tăng trưởng mà ở khả năng chuyển hóa tăng trưởng thành giá trị gia tăng, năng suất và năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp. Thể chế, dữ liệu, hạ tầng, vốn và nhân lực đang là những nút thắt cần được tháo gỡ để công nghệ thực sự tạo ra năng suất và giá trị gia tăng. Các “điểm nghẽn” này đặc biệt rõ với khu vực doanh nghiệp nhỏ và vừa, vốn chiếm khoảng 98% tổng số doanh nghiệp. Dù nhận thức rõ nhu cầu chuyển đổi số, nhiều doanh nghiệp vẫn khó tiếp cận tín dụng và thiếu nguồn lực để đầu tư máy móc, công nghệ, phần mềm quản trị, dữ liệu số, bảo mật, tự động hóa, thương mại điện tử, truy xuất nguồn gốc và AI.

Không chỉ thiếu vốn, khả năng hấp thụ công nghệ cũng là vấn đề. Nếu doanh nghiệp chỉ mua phần mềm hoặc trang bị AI nhưng vẫn giữ nguyên cách quản trị, quy trình ra quyết định và phương thức vận hành cũ thì rất khó tạo ra hiệu quả tương xứng. Một “điểm nghẽn” khác nằm ở dữ liệu. Dữ liệu tại nhiều nơi còn phân tán, thiếu kết nối và chia sẻ. Khi doanh nghiệp, ngân hàng, cơ quan quản lý và các hệ thống liên quan chưa thể kết nối đồng bộ, lợi ích của quá trình số hóa bị hạn chế. Cùng với đó là bài toán hạ tầng. Nếu mỗi doanh nghiệp, mỗi cơ quan đều phải tự đầu tư hệ thống riêng, chi phí sẽ tăng cao trong khi dữ liệu lại khó liên thông. Theo các chuyên gia, kinh tế số đòi hỏi sự kết nối mang tính hệ thống thay vì số hóa riêng lẻ từng đơn vị.

Nghị quyết số 57-NQ/TW của Bộ Chính trị đã đặt mục tiêu đến năm 2030, kinh tế số chiếm tối thiểu 30% GDP. Theo Chương trình Chuyển đổi số quốc gia đến năm 2025, tầm nhìn đến năm 2030, Việt Nam hướng tới xây dựng 3 trụ cột gồm: Chính phủ số, kinh tế số và xã hội số. Chính phủ cũng đặt mục tiêu hỗ trợ tối thiểu 500.000 doanh nghiệp nhỏ và vừa chuyển đổi số, có ít nhất 5 doanh nghiệp công nghệ số ngang tầm các nước tiên tiến và đưa vào sử dụng tối thiểu 5 sàn dữ liệu. Để thực hiện các mục tiêu trên, thúc đẩy phát triển kinh tế số và đổi mới sáng tạo, Việt Nam cần triển khai đồng bộ các giải pháp chiến lược từ cấp quốc gia đến doanh nghiệp.

Trước hết là cần tăng cường đầu tư hạ tầng số hiện đại, ưu tiên nâng cấp mạng băng rộng (cả cố định và di động); mở rộng phủ sóng 5G và phát triển các trung tâm dữ liệu, điện toán đám mây; đẩy nhanh chuyển đổi hạ tầng Internet sang IPv6 và mở rộng kết nối về nông thôn. Tiếp đó là phát triển nguồn nhân lực và kỹ năng số. Đầu tư cho giáo dục STEM và đào tạo kỹ năng số cần được đẩy mạnh. Cần đưa nội dung về công nghệ thông tin, dữ liệu lớn, AI, blockchain… vào chương trình giáo dục từ phổ thông đến đại học, đồng thời tổ chức các khóa đào tạo, chứng chỉ ngắn hạn về kỹ năng số cho lực lượng lao động. Bên cạnh giáo dục chính quy, các chương trình bồi dưỡng kỹ năng số cho cán bộ, công chức và chủ doanh nghiệp cũng rất quan trọng.

Cùng với đó, cần có chính sách học bổng, hỗ trợ tài chính khuyến khích sinh viên theo học các ngành công nghệ cao, cũng như khuyến khích sự hợp tác giữa doanh nghiệp và nhà trường trong đào tạo thực hành. Việc phát triển đội ngũ nhân lực số chất lượng cao sẽ giúp giảm bớt tình trạng thiếu hụt hiện nay (ước tính thiếu 1 triệu người) và đáp ứng nhu cầu mở rộng kinh tế số trong những năm tới. Cuối cùng, cần hoàn thiện thể chế và chính sách ưu đãi cho kinh tế số, xây dựng khung pháp lý linh hoạt, thông thoáng nhằm khuyến khích các mô hình kinh doanh số mới phát triển. Các quy định về giao dịch điện tử, bảo vệ dữ liệu cá nhân, an ninh mạng, sở hữu trí tuệ… cần sớm được ban hành đồng bộ, tạo hành lang pháp lý minh bạch cho doanh nghiệp.