Kinh tế tầm thấp - một hướng mở từ thực tiễn Huế

Không gian tầm thấp - nguồn lực phát triển đô thị

Kết luận 99-KL/TW xác định không gian tầm thấp là tài nguyên quốc gia và không gian chủ quyền đặc biệt. Từ không gian này hình thành kinh tế tầm thấp, một hệ sinh thái chứ không chỉ là thiết bị bay không người lái, với mục tiêu đóng góp khoảng 1,5% GDP vào năm 2045.

Hệ sinh thái ấy gồm ba lớp. Lớp phương tiện bay có thiết bị bay không người lái, máy bay cỡ nhỏ, trực thăng và phương tiện bay điện cất, hạ cánh thẳng đứng. Lớp hạ tầng, công nghệ gồm hệ thống quản lý không phận tầm thấp, viễn thông, dữ liệu và trí tuệ nhân tạo. Lớp thứ ba là chuỗi giá trị công nghiệp, từ chế tạo, phần mềm đến dịch vụ và đào tạo nhân lực. Từ đó hình thành các ứng dụng gắn trực tiếp với đời sống như giao hàng, nông nghiệp, giám sát hạ tầng, cứu hộ và y tế khẩn cấp.

Tại Huế, Kế hoạch số 589/KH-UBND ngày 20/10/2026 về hạ tầng Internet vạn vật dùng chung đã dự kiến 4 bộ thiết bị bay không người lái phục vụ giám sát vùng ngập lụt, sạt lở, cháy rừng và tìm kiếm cứu nạn. Tuy nhiên, một nền kinh tế mới chỉ vận hành ổn định khi không gian khai thác đã được xác lập, và người dân, doanh nghiệp, cơ quan chức năng cần biết khu vực nào được bay, ở độ cao nào, theo quy tắc nào. Theo Luật Phát triển đô thị, không gian tầm thấp là phần không gian trên mặt đất, mặt nước thuộc địa giới hành chính của thành phố, có độ cao xác định theo quy hoạch. Vì vậy, quy hoạch là điều kiện để kinh tế tầm thấp hình thành trong khuôn khổ pháp luật.

Drone cứu trợ người bị cô lập do mưa lũ ở miền Trung năm 2025

Luật Phát triển đô thị đã có các quy định tương ứng. Điều 10 cho phép trên địa bàn thành phố chỉ lập một quy hoạch tổng thể, thay thế quy hoạch thành phố và quy hoạch chung. Điều 11 quy định không gian ngầm, tầm thấp và tầm cao phải được quy hoạch, phân vùng chức năng. Điều 23 giao HĐND thành phố quy định cơ chế, chính sách phát triển kinh tế tầm thấp.

Tuy vậy, Huế chưa đương nhiên được áp dụng các điều này. Luật dành quy hoạch tổng thể cho đô thị đặc biệt, còn các thành phố khác chỉ được áp dụng một số cơ chế khi có chủ trương của cấp có thẩm quyền và được Chính phủ xác định phạm vi. Nghị định số 378/2026/NĐ-CP chưa nêu phạm vi này cho Huế. Vì vậy, Huế có thể chủ động đề xuất cấp có thẩm quyền để tích hợp hai quy hoạch hiện có thành một quy hoạch tổng thể, trong đó có không gian tầm thấp.

Khi tiến tới quy hoạch, nhiều câu hỏi liên quan đến người dân cần được làm rõ công khai ngay từ đầu, như cơ quan nào quyết định khu vực được bay, người dân được thông tin và góp ý ở khâu nào, và lợi ích từ kinh tế tầm thấp đến với những ai.

Để kinh tế tầm thấp được đo bằng lợi ích của Nhân dân

Quyết định số 108/QĐ-TTg ngày 26/01/2024 về Quy hoạch chung đô thị Thừa Thiên Huế hạn chế xây dựng công trình dân dụng ngầm tại Kinh thành, khu bảo vệ I các di tích cấp quốc gia và khu có di chỉ khảo cổ. Khi không gian ngầm bị hạn chế như vậy, không gian tầm thấp càng cần được tổ chức thận trọng, trong mối quan hệ với Cảng hàng không quốc tế Phú Bài và mức khống chế tầng cao công trình. Quyết định này chưa đề cập không gian tầm thấp.

Quy hoạch không gian tầm thấp cần đặt quyền của người dân làm điểm xuất phát, trước hết là quyền được an toàn và quyền được bảo vệ thông tin. Về an toàn, Kế hoạch 589/KH-UBND yêu cầu cảnh báo ngập lụt mức nguy hiểm được chuyển tự động đến người dân qua ứng dụng Hue-S, nên cảnh báo cần đến kịp từng hộ. Về thông tin, dữ liệu hình ảnh, định vị phải được bảo vệ theo pháp luật về bảo vệ dữ liệu cá nhân.

Một nhóm quyền khác gắn với người sử dụng đất. Luật Phát triển đô thị tính đến cả trường hợp không gian tầm thấp được sử dụng khi chưa có quy hoạch và giao HĐND thành phố quy định để quyền, lợi ích hợp pháp của người sử dụng đất vẫn được bảo đảm. Nếu việc khai thác vì lợi ích công cộng làm ảnh hưởng đến quyền, lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân, chính sách bồi thường, hỗ trợ cũng do HĐND quy định. Khi phê duyệt quy hoạch, thành phố còn phải tham vấn cộng đồng dân cư, nên ý kiến của cử tri có thể được phản ánh trong nội dung quy hoạch.

HĐND và đại biểu dân cử có vai trò trực tiếp trong quá trình này. HĐND quy định việc lập, thẩm định, phê duyệt quy hoạch không gian tầm thấp và cơ chế, chính sách cho kinh tế tầm thấp. Qua tiếp xúc cử tri, đại biểu nắm được băn khoăn của người dân về ảnh hưởng của thiết bị bay đến sinh hoạt và việc bảo vệ hình ảnh, vị trí thu được, rồi đề nghị cơ quan chức năng giải đáp.

Với kinh tế tầm thấp, Kết luận 99-KL/TW định hướng Nhà nước dẫn dắt thị trường ban đầu thông qua đặt hàng, thí điểm và ứng dụng trong khu vực công, thử nghiệm có kiểm soát. Theo Bộ Khoa học và Công nghệ, mỗi địa phương không cần xây dựng một hệ sinh thái đầy đủ hay đầu tư đồng loạt vào phương tiện bay, mà nên chọn những bài toán thiết thực. Với Nhân dân, điều đáng chú ý là lợi ích có đến được với đời sống và rủi ro có được kiểm soát hay không.

Một yêu cầu xuyên suốt là bảo đảm quốc phòng, an ninh. Quy hoạch địa phương không thay thế thẩm quyền quản lý hoạt động bay của Trung ương, và việc phê duyệt quy hoạch không gian tầm thấp cần sự thống nhất của Bộ Quốc phòng và Bộ Công an.

Về thời điểm, quy hoạch tổng thể chỉ được điều chỉnh trong các trường hợp luật định, trừ điều chỉnh cục bộ, nên nội dung về không gian tầm thấp cần có ngay từ lần lập đầu tiên.

Kinh tế tầm thấp, vì thế, là một hướng mở cần tiếp tục nghiên cứu từ thực tiễn Huế. Suy cho cùng, điều đáng quan tâm không phải là số lượng thiết bị bay, mà là những cách làm giúp thành phố giữ gìn di sản, bảo đảm quyền, lợi ích của người dân và phục vụ Nhân dân hiệu quả hơn.