Giữ nét riêng Chợ Lớn từ những hẻm cổ, nhà xưa

Đô thị Sài Gòn - TP.HCM - Khảo cổ học và bảo tồn di sản

Sách nghiên cứu quá trình hình thành, phát triển đô thị Sài Gòn - TP.HCM qua các dấu tích khảo cổ, di tích, kiến trúc và không gian văn hóa; phân tích giá trị, thực trạng bảo tồn di sản.

Giữ nét riêng Chợ Lớn từ những hẻm cổ, nhà xưa

Bảo tồn cảnh quan Chợ Lớn cần vai trò quy hoạch của chính quyền và sự tham gia của cộng đồng trong duy trì sinh hoạt kinh tế, văn hóa truyền thống.

Cùng với quá trình đô thị hóa, để phục vụ cho việc cải tạo, xây dựng khu dân cư, cao ốc thương mại, nhiều con hẻm cổ của người Hoa ở Chợ Lớn đã bị đập bỏ hoàn toàn để xây chung cư, xây nhà mới...

Trước đây, phần lớn con hẻm đều có tên, đắp bằng chữ nổi rất đẹp. Nhưng hiện nay, rất nhiều hẻm tên ở Chợ Lớn đã bị “xóa sổ”. Một số khu vực, trước đây tập trung rất nhiều cửa hàng, thành những phố chuyên biệt nhưng nay đã thay đổi rất nhiều.

Điển hình như tại phố thuốc bắc ở khu Chợ Lớn. Hồi đầu thế kỷ XX, khu vực này tập trung rất nhiều hãng thuốc bắc Hoa kiều giàu có, nhưng nay chỉ còn lại khối nhà liên kế “Siêu thị thuốc Đông y” (bên phải) và căn nhà 65 Triệu Quang Phục - nơi trước đây là “Đức Ái Dược Hãng”.

Trường hợp các dãy phố cổ, nhà cổ ở Chợ Lớn cũng tương tự như các hẻm. Hiện nay, nhiều nhà cổ đang bị rêu phong, xuống cấp và có nguy cơ bị xóa sổ. Trước sức ép của dân số, kinh tế đô thị, kiến trúc nhà ống cổ đang dần bị mai một, thay vào đó là nhiều căn nhà mới xây dựng theo kiến trúc hiện đại, khiến khu phố người Hoa trở thành những khu phố “chắp vá”, đan xen giữa mới và cũ.

Việc xây dựng trục đường Võ Văn Kiệt (Đại lộ Đông - Tây) đã làm cho những dãy phố cổ được cấu tạo bởi những nhà hình ống của người Hoa, được xây dựng từ đầu thế kỷ XVII nằm trên trục đường Trần Văn Kiểu chạy dọc kênh Tàu Hủ bị phá hủy hoàn toàn.

Hiện nay tại Chợ Lớn, các di tích được quan tâm, bảo tồn là những chùa, đình, hội quán đã được xếp hạng thuộc diện di tích lịch sử cấp quốc gia.

Tuy nhiên để những khu phố có cảnh quan đặc biệt, các dãy nhà hay các nhà cổ có những kiến trúc đặc thù tiêu biểu được bảo tồn thì chính quyền Thành phố đóng vai trò quan trọng trong việc xây dựng quy hoạch bảo tồn di sản cảnh quan khu vực Chợ Lớn, bên cạnh đó là vai trò của cộng đồng dân cư trong việc duy trì những sinh hoạt kinh tế, văn hóa truyền thống.

Gần đây, năm 2011, “Dự án bảo tồn phát triển Chợ Lớn” do Công ty Tư vấn DCU - Design Convergence Urbanism, dưới sự tài trợ của Chính phủ Tây Ban Nha, thực hiện nghiên cứu, khảo sát và lập dự án nhằm bảo tồn và cải thiện khu vực Chợ Lớn.

Dự án đã được trình Ủy ban nhân dân Thành phố. Dự án nhằm thực hiện ba mục tiêu: 1/ Phục hồi tài sản lịch sử; 2/ Tăng cường không gian công cộng; 3/ Phát triển du lịch. Đây là một dự án “tiền khả thi” có nhiều ưu điểm do có cơ sở khoa học toàn diện (quy hoạch - kiến trúc, kinh tế - xã hội, văn hóa - nhân học), đồng thời đáp ứng được những vấn đề mà các khuyến nghị trên đây đã nêu ra…