Kinh tế thế giới trước 'cú sốc kép': Tăng trưởng chậm lại, lạm phát nóng lên

Giá dầu Brent trong tuần này đã vượt mốc 120 USD/thùng, mức cao nhất trong hơn 4 năm và tăng hơn 65% so với thời điểm trước khi chiến sự Iran bùng phát. Đây không còn chỉ là biến động riêng của thị trường năng lượng mà đang nhanh chóng lan sang chi phí vận tải, sản xuất và tiêu dùng trên phạm vi toàn cầu.

Giá dầu Brent và WTI tăng hơn 60% kể từ khi xảy ra cuộc xung đột Mỹ–Israel và Iran ngày 28-2. Ảnh: Dailysabah

Theo ước tính của ngân hàng Citi, nếu giá dầu tiếp tục duy trì quanh vùng trên 120 USD/thùng đến cuối năm, tăng trưởng kinh tế toàn cầu có thể giảm xuống còn 1,5-2%, trong khi lạm phát có nguy cơ tiến sát 5%.

Nhiều chuyên gia cho rằng thị trường tài chính hiện vẫn chưa phản ánh đầy đủ mức độ rủi ro của cú sốc năng lượng kéo dài. Ông Mike Bell, Giám đốc chiến lược thị trường tại RBC BlueBay, nhận định xác suất suy thoái tại châu Âu, Anh và một số nền kinh tế châu Á hiện cao hơn đáng kể so với những gì diễn biến trên thị trường cổ phiếu phản ánh.

“Sự lạc quan của giới đầu tư, chủ yếu dựa trên đà tăng của nhóm cổ phiếu công nghệ, đang phần nào che mờ những tác động tiêu cực từ chi phí năng lượng leo thang,” ông Bell nhận định

Không chỉ dầu mỏ, giá khí đốt tại châu Âu và châu Á cũng tăng mạnh trong nhiều tuần qua, kéo theo chi phí đầu vào của hàng loạt ngành sản xuất. Giá phân bón tăng trở lại gây thêm sức ép lên nông nghiệp, trong khi một số quốc gia đã cảnh báo nguy cơ thiếu hụt nhiên liệu hàng không.

Báo cáo mới nhất của S&P Global cho thấy chi phí đầu vào tại cả khu vực sản xuất và dịch vụ đang tăng với tốc độ nhanh nhất trong gần 3 năm, báo hiệu áp lực giá tiêu dùng có thể còn kéo dài trong các tháng tới.

Ngay cả Mỹ, nền kinh tế vẫn duy trì mức tăng trưởng tích cực trong quý đầu năm, cũng bắt đầu xuất hiện những tín hiệu thận trọng hơn. Theo số liệu công bố ngày 30-4, GDP Mỹ tăng 2% trong quý I-2026, phục hồi so với mức 0,5% của quý cuối năm ngoái. Tuy nhiên, chi tiêu tiêu dùng, động lực lớn nhất của kinh tế Mỹ, chỉ tăng 1,6%, thấp hơn mức 1,9% của quý trước đó. Chi tiêu cho hàng hóa thiết yếu giảm nhẹ, trong khi chi tiêu cho dịch vụ cũng chậm lại.

Đáng chú ý, kỳ vọng lạm phát của người tiêu dùng Mỹ trong tháng 4 tăng lên 4,7%, cao hơn nhiều so với mức 3,8% của tháng trước. Điều này cho thấy áp lực giá cả vẫn chưa thực sự được kiểm soát. Giám đốc điều hành JPMorgan, ông Jamie Dimon, cảnh báo kịch bản đình lạm tại Mỹ, tức tăng trưởng suy yếu trong khi lạm phát duy trì ở mức cao, vẫn chưa thể loại trừ.

Cùng quan điểm, tỷ phú Ray Dalio, nhà sáng lập Bridgewater Associates, cho rằng nền kinh tế Mỹ đang “bước vào giai đoạn tăng trưởng chậm lại trong khi lạm phát tiếp tục neo cao, khiến dư địa điều hành của Cục Dự trữ Liên bang Mỹ trở nên hạn hẹp hơn.”

Tại châu Âu, tác động của cú sốc năng lượng hiện bộc lộ rõ hơn khi khu vực này phụ thuộc lớn vào nhập khẩu dầu và khí đốt. Theo dữ liệu do Eurostat công bố ngày 29-4, kinh tế Eurozone chỉ tăng trưởng 0,1% trong quý I-2026, trong khi lạm phát tháng 4 tăng lên 3%, vượt xa mục tiêu 2% của Ngân hàng Trung ương châu Âu. Riêng giá năng lượng tăng tới 10,9%, gần gấp đôi mức tăng của tháng trước.

Sự kết hợp giữa tăng trưởng gần như chững lại và giá cả leo thang đang khiến châu Âu trở thành khu vực dễ tổn thương nhất trước nguy cơ đình lạm. Viện IMK của Đức ước tính xác suất nền kinh tế lớn nhất Liên minh châu Âu rơi vào suy thoái trong quý II đã tăng mạnh so với dự báo trước đó. Nhiều tổ chức phân tích cũng cảnh báo nếu gián đoạn tại eo biển Hormuz còn kéo dài, khu vực Eurozone có thể sớm đối mặt suy thoái kỹ thuật.

Châu Á cũng không nằm ngoài vòng xoáy này khi nhiều nền kinh tế phụ thuộc nặng vào nguồn dầu và khí tự nhiên hóa lỏng nhập khẩu từ vùng Vịnh. Việc Eo biển Hormuz bị phong tỏa khiến nguồn cung nhiên liệu bị siết chặt, đẩy chi phí năng lượng tại Nam Á và Đông Nam Á tăng nhanh.

Ngân hàng Trung ương Nhật Bản mới đây dự báo nếu giá dầu tiếp tục neo cao trong khi đồng yên suy yếu, lạm phát của nước này có thể lên quanh 3% trong hai năm liên tiếp, cao hơn đáng kể so với mục tiêu kiểm soát giá cả.

Nhìn tổng thể, cú sốc năng lượng lần này đang đặt kinh tế toàn cầu vào thế khó hơn nhiều so với những đợt biến động thông thường của giá dầu.

Trong khi tăng trưởng tại nhiều khu vực đã suy yếu sau thời gian dài lãi suất cao, áp lực chi phí mới lại khiến lạm phát nóng lên và thu hẹp thêm dư địa nới lỏng chính sách tiền tệ. Nếu nguồn cung năng lượng tại Trung Đông chưa sớm ổn định, nguy cơ thế giới bước vào một giai đoạn tăng trưởng thấp đi kèm giá cả cao sẽ ngày càng rõ rệt.