Kinh tế toàn cầu năm 2040: Bản đồ 227 nghìn tỷ USD và bình minh châu Á

Khu tài chính Lục Gia Chủy (Lujiazui) thuộc quận Phố Đông (Pudong), thành phố Thượng Hải, Trung Quốc. Ảnh: JPM

Trọng tâm của nền kinh tế toàn cầu đang dịch chuyển về phương Đông với tốc độ chưa từng có trong lịch sử hiện đại. Theo Báo cáo Triển vọng Kinh tế Toàn cầu của Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF) và các mô hình dự báo dài hạn từ Tập đoàn Tài chính Goldman Sachs, tổng sản phẩm quốc nội (GDP) danh nghĩa thế giới sẽ tăng 83%, từ mốc 124 nghìn tỷ USD vào năm 2026 lên 227 nghìn tỷ USD vào năm 2040.

Sự mở rộng quy mô kinh tế này đánh dấu bước ngoặt lớn, nơi các nền kinh tế phát triển truyền thống không còn giữ vai trò độc tôn trong việc dẫn dắt tốc độ tăng trưởng chung.

Tâm điểm của bức tranh tài chính mới chính là sự bứt phá vượt bậc của các thị trường mới nổi tại châu Á. Số liệu công bố từ Khối nghiên cứu kinh tế thuộc Ngân hàng Thế giới (WB - World Bank) chỉ ra rằng tỷ trọng đóng góp vào GDP toàn cầu của châu Á đang phát triển sẽ chạm mốc 45% vào năm 2040, vượt xa mức 35% ghi nhận vào năm 2026.

Ấn Độ được dự báo sẽ duy trì tốc độ tăng trưởng trung bình trên 6,5% mỗi năm, chính thức vượt qua Nhật Bản và Đức để trở thành nền kinh tế lớn thứ ba thế giới trước thềm năm 2035. Trong khi đó, quy mô GDP của Trung Quốc được định giá sẽ tiệm cận mốc 40 nghìn tỷ USD, tiếp tục tạo ra thế cân bằng chiến lược với Mỹ trên bảng xếp hạng tài chính toàn cầu.

Biểu đồ kinh tế thế giới năm 2040. Nguồn: Visual Capitalist

Sự bùng nổ của châu Á không đến từ may mắn nhân khẩu học đơn thuần mà là kết quả của sự hội tụ giữa năng suất công nghệ và năng lực tiêu dùng nội địa. Theo nghiên cứu từ Viện Toàn cầu McKinsey (MGI - McKinsey Global Institute), châu Á hiện chiếm hơn 50% số lượng người thuộc tầng lớp trung lưu mới của thế giới, tạo ra một thị trường tiêu thụ nội địa có quy mô chưa từng có.

Đồng thời, sự đầu tư vượt trội vào hạ tầng số, tự động hóa và trí tuệ nhân tạo (AI) đang giúp các quốc gia trong khu vực nhảy vọt về năng suất lao động. Sự dịch chuyển từ mô hình công xưởng gia công chi phí thấp sang các trung tâm đổi mới sáng tạo công nghệ cao đang tái định hình lại cấu trúc thương mại quốc tế.

Tổ chức Hợp tác và Phát triển Kinh tế (OECD - Organisation for Economic Co-operation and Development) nhận định rằng ba động lực cốt lõi tháo chạy dòng vốn toàn cầu giai đoạn 2026-2040 bao gồm: sự bùng nổ ứng dụng AI trong sản xuất, làn sóng chuyển đổi năng lượng xanh, và sức mua bùng nổ của giới trung lưu châu Á.

"Chúng ta không chỉ chứng kiến sự tăng trưởng về mặt con số, mà đang sống trong một cuộc dịch chuyển địa kinh tế mang tính thế kỷ. Châu Á không còn là nơi gia công hàng hóa cho thế giới, mà đã trở thành động lực tiêu dùng và sáng tạo công nghệ trung tâm của hành tinh", ông Jan Hatzius, Chuyên gia Kinh tế trưởng tại Goldman Sachs, đánh giá trong báo cáo phân tích chiến lược dài hạn.

Sự trỗi dậy mạnh mẽ này buộc các tập đoàn đa quốc gia phải tái cấu trúc toàn bộ chuỗi cung ứng theo chiến lược đa trung tâm. Việc dòng vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) ưu tiên đổ vào các mắt xích công nghiệp tại Đông Nam Á và Nam Á đang tạo ra cơ hội tái phân bổ quyền lực kinh tế giữa các khu vực.

Tuy nhiên, sự bùng nổ của khu vực châu Á cũng đối mặt với những rủi ro cấu trúc sâu sắc. Viện Tài chính Quốc tế (IIF - Institute of International Finance) đưa ra cảnh báo rằng mức nợ công và nợ doanh nghiệp tại nhiều thị trường mới nổi châu Á đã tăng vọt lên mức kỷ lục, chiếm tỷ trọng lớn trong tổng quy mô nợ 330% GDP toàn cầu.

Nếu không quản lý tốt chi phí tài khóa trong quá trình chuyển đổi năng lượng và ứng phó với biến đổi khí hậu, nguy cơ bong bóng tài sản và phân mảnh thương mại có thể làm suy giảm đà tăng trưởng tiềm năng của khu vực.

Sự bùng nổ của trục kinh tế châu Á mang lại tác động trực tiếp và sâu sắc đối với nền kinh tế mở như Việt Nam. Việc nằm ở tâm điểm của khu vực tăng trưởng năng động nhất thế giới tạo điều kiện để Việt Nam thu hút làn sóng dịch chuyển dòng vốn chất lượng cao, đặc biệt trong các ngành công nghệ bán dẫn, năng lượng tái tạo và logistics cao cấp.

Để không bị bỏ lại phía sau trong trật tự 227 nghìn tỷ USD, các doanh nghiệp Việt Nam buộc phải nhanh chóng chuyển đổi mô hình từ lao động thô sang kinh tế tri thức, nâng cao tiêu chuẩn môi trường, xã hội và quản trị (ESG - Environmental, Social, and Governance). Việc chủ động tích hợp vào chuỗi giá trị mới của châu Á chính là yếu tố quyết định vị thế của Việt Nam trên bản đồ tài chính thế giới vào năm 2040.