Kinh tế tư nhân cần gì để dẫn dắt tăng trưởng?

Cần môi trường ổn định

Mục tiêu tăng trưởng GDP bình quân từ 10% trở lên trong giai đoạn 2026-2030 đặt ra yêu cầu phải tạo ra những động lực tăng trưởng mới. Trong bối cảnh đó, kinh tế tư nhân không còn được nhìn nhận là khu vực "đóng góp thêm" hay "hỗ trợ", mà trở thành lực lượng trung tâm, giữ vai trò dẫn dắt đổi mới sáng tạo, nâng cao năng suất và sức cạnh tranh của nền kinh tế.

Thể chế thông thoáng giúp kinh tế tư nhân bứt phá. Ảnh: Hoàng Linh

Theo ông Tô Hoài Nam, Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký Hiệp hội Doanh nghiệp nhỏ và vừa Việt Nam, khu vực doanh nghiệp nhỏ và vừa đang bước vào giai đoạn chuyển đổi quan trọng với ba xu hướng rõ nét. Thay vì dựa vào lao động giá rẻ và khai thác tài nguyên, doanh nghiệp chuyển sang phát triển dựa trên tri thức, công nghệ và đổi mới sáng tạo.

Song song với đó là sự dịch chuyển từ mô hình kinh doanh đơn lẻ sang chủ động tham gia các hệ sinh thái và chuỗi giá trị, xây dựng hệ thống quản trị bài bản, minh bạch để nâng cao năng lực cạnh tranh.

Theo ông Nam, đây không chỉ là xu thế tất yếu mà còn là điều kiện quan trọng để doanh nghiệp tiếp cận hiệu quả hơn các nguồn lực, đặc biệt là vốn tín dụng.

Chia sẻ về quan điểm cho rằng doanh nghiệp Việt Nam "không chịu lớn" hoặc "ngại lớn", ông Tô Hoài Nam cho rằng, nhận định này chưa phản ánh đúng bản chất vấn đề. Cộng đồng doanh nghiệp chưa bao giờ thiếu khát vọng phát triển. Điều khiến nhiều doanh nghiệp còn dè dặt chính là những rủi ro và chi phí phát sinh khi bước sang quy mô lớn hơn.

Khi doanh nghiệp phát triển, áp lực về chi phí tuân thủ, thanh tra, kiểm tra, thực hiện các quy định pháp luật cũng gia tăng đáng kể. Chính vì vậy, điều doanh nghiệp cần không đơn thuần là các gói hỗ trợ hay ưu đãi ngắn hạn, mà là một môi trường đầu tư kinh doanh ổn định, minh bạch và an toàn để có thể yên tâm đầu tư dài hạn.

Ở góc độ quản lý nhà nước, TS. Bùi Anh Tuấn, Cục trưởng Cục Phát triển doanh nghiệp tư nhân và Kinh tế tập thể (Bộ Tài chính) cũng có chung quan điểm khi cho rằng, mong muốn lớn nhất của doanh nghiệp tư nhân không phải là được ưu đãi nhiều hơn, mà là được hoạt động trong một môi trường kinh doanh thực sự thông thoáng và bình đẳng.

Theo ông Tuấn, Nghị quyết 68-NQ/TW năm 2025 về phát triển kinh tế tư nhân đã xác định, kinh tế tư nhân là một trong những động lực quan trọng nhất của nền kinh tế quốc gia. Đây không chỉ là sự thay đổi về tư duy phát triển mà còn là yêu cầu cải cách mạnh mẽ đối với các cơ quan xây dựng và thực thi chính sách. Vì vậy, trong giai đoạn 2026-2030, trọng tâm không nằm ở việc ban hành thêm nhiều chính sách mới, mà là cụ thể hóa và triển khai hiệu quả các chính sách đã có.

Cũng theo ông Tuấn, Chính phủ đang đẩy mạnh cải cách thủ tục hành chính với cường độ rất lớn. Tính chung, các phương án cải cách đã giúp cắt giảm khoảng 53% thời gian và 54,6% chi phí tuân thủ so với năm 2024. Đây là bước tiến quan trọng nhằm giảm "ma sát" trong hoạt động sản xuất, kinh doanh và tạo thuận lợi cho doanh nghiệp phát triển.

TS. Bùi Anh Tuấn nhấn mạnh, trọng tâm không nằm ở việc ban hành thêm nhiều chính sách mới, mà là cụ thể hóa và triển khai hiệu quả các chính sách đã có. Ảnh: PV

Nuôi dưỡng "sếu đầu đàn" từ doanh nghiệp nhỏ

Các chuyên gia cho rằng, cải cách thể chế sẽ chỉ phát huy hiệu quả nếu các quy định thực sự khả thi và bám sát thực tiễn. Theo ông Tô Hoài Nam, trong quá trình xây dựng chính sách, mỗi quy định mới cần trả lời rõ 3 câu hỏi: Doanh nghiệp sẽ mất bao nhiêu thời gian để thực hiện? Chi phí tuân thủ là bao nhiêu? Quy định đó có đủ đơn giản để doanh nghiệp thực hiện hay không?. Chỉ khi giải quyết được những vấn đề này, thể chế mới thực sự trở thành động lực thúc đẩy tăng trưởng thay vì tạo thêm rào cản.

Muốn có những tập đoàn kinh tế mạnh, những "sếu đầu đàn" có khả năng cạnh tranh quốc tế thì trước hết cần tạo điều kiện để hàng triệu doanh nghiệp nhỏ phát triển thành doanh nghiệp vừa, rồi từ doanh nghiệp vừa trưởng thành thành doanh nghiệp lớn.

Hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa không chỉ là hỗ trợ một nhóm doanh nghiệp hiện hữu mà chính là đầu tư cho lực lượng doanh nghiệp lớn của tương lai, góp phần nâng cao sức cạnh tranh của toàn bộ nền kinh tế.

Ở khía cạnh tiếp cận nguồn lực, TS. Bùi Anh Tuấn cho biết, một trong những điểm nghẽn lớn hiện nay vẫn là tín dụng. Trong khi áp lực điều hành chính sách tiền tệ ngày càng lớn, bản thân doanh nghiệp cũng cần nâng cao năng lực quản trị và minh bạch tài chính để đáp ứng yêu cầu của các tổ chức tín dụng.

Theo thống kê, hiện có tới 93,5% khoản vay của doanh nghiệp phải có tài sản bảo đảm, trong khi tỷ lệ này của thế giới chỉ khoảng 68,5% và khu vực là 65,8%. Đáng chú ý, khoảng 75,5% doanh nghiệp Việt Nam không thể tiếp cận vốn nếu không có tài sản bảo đảm.

Trong khi đó, doanh nghiệp nhỏ và vừa chiếm tới khoảng 98% tổng số doanh nghiệp nhưng phần lớn lại thiếu tài sản thế chấp. Chính vì vậy, tỷ trọng dư nợ tín dụng dành cho khu vực này gần như chỉ tăng từ 16% lên 19% trong suốt gần một thập niên qua. Theo ông Tuấn, định hướng sắp tới sẽ là chuyển dần sang mô hình cho vay dựa trên dữ liệu, dòng tiền và chuỗi giá trị thay vì phụ thuộc chủ yếu vào tài sản bảo đảm.

Theo các chuyên gia, bên cạnh việc tiếp tục cắt giảm điều kiện kinh doanh, điều quan trọng là phải có cơ chế giám sát việc thực thi nhằm bảo đảm các thủ tục thực sự được đơn giản hóa, tránh tình trạng điều kiện kinh doanh được "ẩn" dưới các tiêu chuẩn hay quy chuẩn kỹ thuật mới.

"Quan trọng hơn cả là doanh nghiệp phải tin rằng nếu hoạt động đúng pháp luật thì quyền và lợi ích hợp pháp của mình sẽ luôn được bảo vệ. Khi niềm tin được củng cố bằng một hành lang pháp lý minh bạch và môi trường đầu tư thuận lợi, doanh nghiệp sẽ mạnh dạn đầu tư dài hạn, đẩy mạnh đổi mới sáng tạo, mở rộng quy mô sản xuất và nâng cao năng lực cạnh tranh", ông Nam nêu quan điểm.

Đó cũng chính là nền tảng để khu vực kinh tế tư nhân không chỉ đóng góp nhiều hơn vào tăng trưởng trước mắt mà còn trở thành lực lượng trung tâm trong chiến lược phát triển dài hạn, góp phần hiện thực hóa mục tiêu tăng trưởng hai con số và xây dựng một nền kinh tế độc lập, tự chủ, có sức cạnh tranh cao trong giai đoạn phát triển mới.