Kinh tế xanh và tuần hoàn - Chìa khóa phát triển bền vững

Cơ giới hóa nông nghiệp góp phần gia tăng năng suất, nâng cao chất lượng hạt gạo và thu gom phế phụ phẩm sau thu hoạch. Ảnh: Chanh Đa - TTXVN

Dù mới ở giai đoạn đầu, nhưng sự kết hợp giữa giảm phát thải và tái sử dụng tài nguyên đã mang lại những kết quả thực tế đáng ghi nhận, tạo nền tảng vững chắc để Cà Mau - vùng đất địa đầu cực Nam Tổ quốc vươn mình trở thành điểm sáng về phát triển bền vững trong khu vực Đồng bằng sông Cửu Long và cả nước.

Dấu ấn từ những mô hình nông nghiệp phát thải thấp

Cà Mau là vùng đất cực Nam của Tổ quốc, có vị trí địa lý và hệ sinh thái đặc thù, tạo lợi thế so sánh với các tỉnh trong khu vực và cả nước rất rõ trong định hướng phát triển kinh tế xanh, kinh tế tuần hoàn. Với hệ sinh thái đa dạng, tỉnh có 3 tiểu vùng sinh thái (ngọt - lợ - mặn) với hoạt động sản xuất linh hoạt, phù hợp phát triển các mô hình sản xuất đa dạng theo hướng sinh thái như lúa chất lượng cao, tôm - lúa, tôm - rừng và nuôi trồng thủy sản công nghệ cao.

Tài nguyên rừng đa dạng, đặc biệt là rừng ngập mặn với diện tích khoảng 57.660 ha, đóng vai trò quan trọng trong hấp thụ carbon, bảo vệ bờ biển và tạo sinh kế bền vững. Công tác quản lý rừng có chuyển biến tích cực, các chủ rừng có phương án quản lý rừng bền vững, hơn 2.100 ha được cấp chứng chỉ, tạo nền tảng cho phát triển kinh tế xanh gắn với thị trường quốc tế.

Trong lĩnh vực trồng trọt, việc triển khai sản xuất nông nghiệp hữu cơ và canh tác lúa chất lượng cao phát thải thấp đã góp phần giảm đáng kể lượng phát thải khí nhà kính. Giai đoạn 2021 - 2025, tỉnh Cà Mau đã thực hiện 9 mô hình lúa hữu cơ với quy mô 440 ha; trong đó, nông dân không sử dụng phân bón hóa học và thuốc bảo vệ thực vật hóa học, qua đó giảm phát thải trực tiếp từ vật tư đầu vào.

Việc triển khai Đề án phát triển 1 triệu ha lúa chất lượng cao, phát thải thấp tại Cà Mau đã mang lại hiệu quả rõ rệt, giúp giảm chi phí sản xuất và tăng lợi nhuận. Ảnh: Chanh Đa - TTXVN

Đồng thời, việc áp dụng quy trình quản lý sức khỏe cây trồng tổng hợp (IPHM) với 100 lớp tập huấn cho 3.000 lượt nông dân, cùng 12 mô hình nhân rộng quy mô 600 ha, đã giúp giảm gần 30% lượng giống gieo sạ, 15% phân hóa học và trên 50% thuốc bảo vệ thực vật. Đây là những yếu tố đóng góp lớn vào việc giảm phát thải khí nhà kính trong sản xuất lúa.

Việc triển khai Đề án phát triển 1 triệu ha lúa chất lượng cao, phát thải thấp đã mang lại hiệu quả rõ rệt. Trong giai đoạn 2024 - 2025, tỉnh đã tổ chức 40 lớp tập huấn cho 1.200 nông dân và xây dựng 36 mô hình với quy mô 1.430 ha. Các mô hình này giúp giảm 20 - 40% lượng giống, 20% phân đạm và giảm từ 2 - 4 lần phun thuốc bảo vệ thực vật; đồng thời áp dụng kỹ thuật tưới ướt - khô xen kẽ giúp giảm phát thải khí methane trong ruộng lúa. Nhờ đó, chi phí sản xuất giảm từ 2 - 3,5 triệu đồng/ha, năng suất tăng 0,3 - 0,5 tấn/ha, lợi nhuận tăng thêm từ 2 - 8 triệu đồng/ha.

Từ thực tế cơ sở, theo Chủ tịch UBND xã Vĩnh Mỹ Trần Minh Thới cho biết, khi triển khai và tham gia thực hiện đề án, các hợp tác xã được tiếp cận nguồn vốn ưu đãi từ ngân hàng nhà nước và các dự án thực hiện trên địa bàn xã. Đồng thời, góp phần nâng tầm thương hiệu lúa, gạo sản xuất đạt tiêu chuẩn chất lượng cao, an toàn, có truy xuất nguồn gốc rõ ràng, giúp hợp tác xã dễ tiếp cận các thị trường khó tính và bán được giá cao hơn so với lúa canh tác truyền thống.

Đặc biệt, đối với nông dân, khi tham gia đã giúp tăng cao giá trị hạt gạo. Việc canh tác lúa chất lượng cao, phát thải thấp đạt tiêu chuẩn có truy xuất nguồn gốc rõ ràng giúp lúa bán được giá cao hơn không bị ép giá. Quan trọng là nông dân không phải tự kiếm đầu ra mà sẽ thông qua các hợp tác xã ký kết với các doanh nghiệp lớn thu mua dài hạn với mức giá ổn định. Cũng đó là được tham gia các lớp tập huấn kỹ thuật từ đó nâng cao kỹ thuật canh tác lúa.

Định hướng chiến lược và tầm nhìn dài hạn của tỉnh Cà Mau

Mô hình nuôi tôm sinh thái kết hợp bảo vệ rừng ngập mặn là sự kết hợp hài hòa giữa phát triển kinh tế thủy sản và bảo tồn đa dạng sinh học. Ảnh: Chanh Đa - TTXVN

Phát triển kinh tế xanh và kinh tế tuần hoàn là yêu cầu tất yếu, nhiệm vụ thường xuyên, có lộ trình dài hạn gắn liền với đổi mới sáng tạo, thành tựu của Cách mạng công nghiệp lần thứ tư và các đột phá về khoa học, công nghệ. Đây là cấu phần quan trọng của tiến trình chuyển đổi xanh, hướng tới nền kinh tế carbon thấp, phát triển đồng bộ hạ tầng liên kết vùng, nâng cao chất lượng nguồn nhân lực và tạo việc làm mới. Mục tiêu cốt lõi là phát huy tối đa giá trị của nguyên, vật liệu và chất thải trong toàn bộ vòng đời sản phẩm – từ thiết kế, sản xuất, phân phối, tiêu dùng đến quản lý chất thải.

Để hiện thực hóa định hướng này, Cà Mau xác định, phải dịch chuyển toàn diện từ tư duy “khai thác tài nguyên” sang tư duy “tái tạo tài nguyên” và “giảm phát thải”. Lấy khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số làm động lực chính. Mọi chiến lược phải phù hợp với Quy hoạch tỉnh Cà Mau thời kỳ 2021 - 2030, tầm nhìn đến năm 2050, đồng thời đồng bộ với quy hoạch vùng Đồng bằng sông Cửu Long và các quy hoạch quốc gia.

Đặc biệt là ưu tiên phát triển kinh tế tuần hoàn để nâng cao khả năng chống chịu và phục hồi của nền kinh tế, thúc đẩy đổi mới mô hình tăng trưởng, nâng cao năng lực cạnh tranh và hình thành các chuỗi giá trị gia tăng mới. Qua đó, hài hòa mối quan hệ giữa kinh tế và môi trường, góp phần thực hiện cam kết quốc tế về bảo tồn đa dạng sinh học và phát thải ròng bằng 0 vào năm 2050.

Điểm nổi bật nữa của Cà Mau là tỉnh sẽ tập trung phát triển hệ thống giao thông xanh, các công trình hạ tầng phòng chống thiên tai và thích ứng với biến đổi khí hậu; đầu tư mạnh mẽ vào công nghệ số, nền tảng dữ liệu và quản lý đô thị hiện đại. Chuyển đổi xanh phải song hành với chuyển đổi số và minh bạch dữ liệu nhằm đáp ứng các tiêu chuẩn quốc tế về truy xuất nguồn gốc, giảm phát thải và phát triển thị trường carbon. Tỉnh Cà Mau xác định rõ, tăng trưởng xanh không chỉ để bảo vệ môi trường mà còn thu hút đầu tư, tạo việc làm và thúc đẩy các ngành kinh tế mới như năng lượng tái tạo, nông nghiệp sinh thái, du lịch sinh thái - văn hóa và kinh tế biển bền vững.

Nông dân Cà Mau áp dụng các quy trình quản lý đất và nguồn nước tự nhiên trong mô hình canh tác nông nghiệp thích ứng với biến đổi khí hậu. Ảnh: Chanh Đa - TTXVN

Nhấn mạnh về tầm quan trọng của việc thay đổi tư duy trong phát triển kinh tế địa phương, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Cà Mau Lê Văn Sử chỉ rõ, lợi thế sinh thái đặc thù của tỉnh cần tiếp tục được phát huy bằng cách thay đổi triệt để tư duy phát triển. Thay vì duy trì mô hình kinh tế tuyến tính đơn thuần, việc nhân rộng các mô hình sản xuất tuần hoàn, liên kết chuỗi giá trị chặt chẽ từ nuôi trồng, chế biến đến tiêu thụ không chỉ mang lại hiệu quả kinh tế thiết thực cho người dân, doanh nghiệp mà còn mang ý nghĩa chính trị - chiến lược quan trọng trong tiến trình hướng tới tăng trưởng xanh và phát triển bền vững của tỉnh.

Cùng quan điểm trên, Tiến sĩ Thái Trường Giang, Phó Giám đốc Sở Khoa học và Công nghệ tỉnh Cà Mau cho rằng, đối với Cà Mau, yêu cầu chuyển đổi xanh mang tính cấp bách và mang tính đặc thù sâu sắc. Với đặc thù địa hình thấp trũng, ba mặt giáp biển và cơ cấu kinh tế phụ thuộc lớn vào tự nhiên, các rủi ro đa chiều từ sụt lún, xâm nhập mặn và cực đoan khí hậu đang gây áp lực toàn diện lên chuỗi cung ứng nông - lâm - thủy sản, hạ tầng và sinh kế.

Tiến sĩ Thái Trường Giang nhận định, vấn đề cốt lõi không nằm ở việc ứng dụng công nghệ một cách dàn trải, mà là năng lực nhận diện đúng bài toán, tập trung nguồn lực và kiến tạo các giải pháp có địa chỉ ứng dụng thực tiễn.

Trong quá trình đó, khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số giữ vai trò kết nối: biến tài nguyên thành dữ liệu có thể quản trị; biến dữ liệu thành quyết định; biến kết quả nghiên cứu thành công nghệ, quy trình và tiêu chuẩn; biến phụ phẩm thành nguồn nguyên liệu; đồng thời, chuyển giá trị sinh thái của sản phẩm thành lợi thế thị trường…

Ông Lê Văn Sử nhấn mạnh, Cà Mau từ lâu đã khẳng định vị thế là “thủ phủ” ngành tôm của cả nước. Với diện tích nuôi tôm chiếm hơn 50% và sản lượng chiếm hơn 1/2 tổng sản lượng tôm Việt Nam, ngành tôm không chỉ là trụ cột kinh tế mà còn là niềm tự hào của người dân đất Mũi. Đặc biệt, tỉnh đang sở hữu những mô hình tôm - rừng, tôm - lúa sinh thái đạt chứng nhận quốc tế - đây là vốn quý mà không phải địa phương nào cũng có được. Tại Cà Mau, kinh tế tuần hoàn chính là chìa khóa để tối ưu hóa nguồn tài nguyên, biến phụ phẩm của quá trình này thành nguyên liệu cho các quá trình khác.

Ông Lê Đình Huynh, Tổng thư ký Liên minh Tôm sạch và Bền vững Việt Nam (VSSA) nhận định, Cà Mau sở hữu diện tích nuôi tôm hơn 450.000 ha, chiếm hơn 50% tổng diện tích nuôi tôm của cả nước. Kim ngạch xuất khẩu của Cà Mau đóng góp giá trị xấp xỉ 2,5 tỷ USD/năm, khẳng định vị thế dẫn đầu tuyệt đối về xuất khẩu thủy sản. Bên cạnh những thuận lợi, ngành tôm của Cà Mau vẫn còn sản xuất manh mún; trong đó, có gần 80% là các hộ nuôi nhỏ lẻ, phân tán, dẫn đến khó khăn trong việc kiểm soát dịch bệnh và triển khai các chứng nhận quốc tế tập trung. Từ thực trạng này, Tổng thư ký VSSA đề xuất tập trung phát triển nuôi tôm thân thiện với môi trường như: tôm rừng, tôm lúa, biến nỗ lực bảo vệ môi trường thành nguồn thu nhập trực tiếp, cải thiện đời sống cho người nông dân.