Kỳ 1: Khám sức khỏe miễn phí toàn dân – Chuyển từ chữa bệnh sang phòng bệnh

SKĐS - Sau khi hợp nhất địa giới hành chính, Ngành Y tế TPHCM chính thức vận hành trên không gian siêu đô thị với quy mô gần 15 triệu dân, trở thành hệ thống y tế có quy mô lớn nhất cả nước.

Sự mở rộng đồng thời về địa giới hành chính, quy mô dân số và nhu cầu chăm sóc sức khỏe đã đặt ra yêu cầu cấp thiết phải đổi mới căn bản mô hình tổ chức, quản lý và cung ứng dịch vụ y tế, phù hợp với bối cảnh phát triển mới của Thành phố.

Trước yêu cầu đó, ngành Y tế TPHCM đã chủ động chuyển hướng phát triển theo mô hình hệ sinh thái y tế đa tầng – đa cực – đa trung tâm, nhằm bảo đảm phân bổ nguồn lực hợp lý, tăng cường năng lực bao phủ và nâng cao khả năng tiếp cận dịch vụ y tế của người dân trên toàn địa bàn; đồng thời huy động mọi nguồn lực, không ngừng phát triển kỹ thuật chuyên sâu với định hướng trở thành trung tâm chăm sóc sức khỏe hiện đại ngang tầm khu vực ASEAN.

Tại Hội nghị lần thứ 5 Ban Chấp hành Đảng bộ TPHCM nhiệm kỳ 2025 – 2030 diễn ra ngày 1/4/2026, Ủy viên Bộ Chính trị, Bí thư Thành ủy TPHCM Trần Lưu Quang yêu cầu Sở Y tế TPHCM ngay trong năm 2026 phải tổ chức khám, tầm soát sức khỏe cho 100% người dân đang sinh sống trên địa bàn, bảo đảm mỗi người dân được khám ít nhất một lần, không chia giai đoạn.

Sở Y tế TPHCM đã huy động đội ngũ y bác sĩ từ các bệnh viện trên địa bàn, nhân viên y tế tại các trạm y tế triển khai 2 đợt khám sức khỏe miễn phí cho người dân.

Đây là địa phương đầu tiên trong cả nước có chủ trương khám, tầm soát sức khỏe miễn phí toàn dân, góp phần cùng cả hệ thống chính trị và ngành Y tế đưa Nghị quyết 72 ngày 9/9/2025 của Bộ Chính trị vào cuộc sống.

Ngày 17/4, anh Nguyễn Hoàng Lĩnh (tài xế xe công nghệ, 54 tuổi, ngụ phường Dĩ An) đến địa chỉ 535/6 đường Lê Hồng Phong, phường Phú Lợi để khám sức khỏe miễn phí.

Dù đã chạy xe công nghệ được 5 năm nhưng do chỉ là đối tác kinh doanh nên anh Lĩnh chưa từng được khám sức khỏe.

"Trước đây nếu bệnh thì tôi mua thuốc uống thôi, chưa từng nghĩ đến việc đi khám tầm soát bao giờ, nay được khám để biết sức khỏe của mình như thế nào nên rất vui", anh Lĩnh chia sẻ.

Xúc động vì lần đầu tiên được khám tầm soát miễn phí, chị Nguyễn Thị Út (58 tuổi, tiểu thương chợ Thủ Dầu Một) bày tỏ: "Mình bất ngờ lắm, không ngờ có ngày được mời đến khám sức khỏe miễn phí. Thành phố chăm lo cho sức khỏe của người dân như thế này thật tốt".

Đây là những người lao động tự do đầu tiên được khám, tầm soát sức khỏe trong Chương trình Khám, tầm soát bệnh miễn phí cho người dân trên địa bàn TPHCM. Chương trình diễn ra đồng loạt tại 168 trạm y tế phường, xã, đặc khu.

Phấn khởi, hân hoan là tâm trạng chung của người dân trên toàn Thành phố khi được khám sức khỏe miễn phí trong ngày ra quân.

"Tôi được cân đo các chỉ số sức khỏe, kiểm tra huyết áp, lấy máu xét nghiệm, chụp X-Quang phổi, siêu âm ổ bụng và được bác sĩ trực tiếp khám, tư vấn rất đầy đủ. Bác sĩ còn hướng dẫn tôi các chế độ ăn để sức khỏe cải thiện hơn. Tôi rất hài lòng", bà Nguyễn Thị Hồng (62 tuổi, ngụ phường Chợ Lớn) chia sẻ.

Tại các trạm y tế xã, phường, đặc khu, tiến độ khám sức khỏe cho người dân được triển khai nhanh chóng, thông suốt và hiệu quả. Trong thời gian đầu triển khai, các địa phương sẽ ưu tiên khám cho người cao tuổi, trẻ em, người lao động tự do và những người yếu thế.

"Lần đầu tiên, TPHCM triển khai đợt khám, tầm soát sức khỏe lớn chưa từng có" – là khẳng định của lãnh đạo Sở Y tế TPHCM trong Lễ ra quân Chương trình khám, tầm soát quy mô cấp Thành phố vào ngày 17/4.

Để triển khai đợt khám sức khỏe quy mô lớn, Thành phố đã huy động sự tham gia của đội ngũ y bác sĩ từ 101 bệnh viện công lập và ngoài công lập, gồm 6 bệnh viện bộ, ngành; 69 bệnh viện đa khoa, chuyên khoa của Thành phố và 26 bệnh viện tư nhân.

Đáng chú ý, đợt khám sức khỏe lần này không chỉ tạo điều kiện để người dân được tiếp cận dịch vụ đa chuyên khoa ngay tại nơi cư trú, mà còn hướng trọng tâm đến các nhóm cần được quan tâm nhiều hơn như người cao tuổi, người mắc bệnh mạn tính, người lao động tự do, người yếu thế và các nhóm nguy cơ cao.

Đồng thời, hoạt động cũng góp phần nâng cao nhận thức của người dân về vai trò của khám sức khỏe định kỳ, phát hiện sớm bệnh tật và quản lý sức khỏe liên tục tại cộng đồng.

Tại Lễ ra quân, ông Nguyễn Mạnh Cường, Phó Chủ tịch UBND TPHCM nhận định, đây là bước khởi đầu đặc biệt quan trọng, thể hiện cam kết mạnh mẽ của Thành phố trong chăm lo sức khỏe người dân một cách thực chất, định kỳ và lâu dài.

"Sức khỏe không chỉ là vốn quý nhất của mỗi người mà còn là nền tảng của chất lượng sống và phát triển bền vững. TPHCM - một đô thị văn minh, hiện đại, nghĩa tình không chỉ được đo bằng tăng trưởng kinh tế, mà còn phải là nơi người dân được tiếp cận dịch vụ chăm sóc sức khỏe chất lượng", Phó Chủ tịch UBND TPHCM phát biểu.

Chỉ riêng trong ngày 17/4, đã có gần 30.000 người dân được khám sức khỏe miễn phí. Nhiều người dân lần đầu tiên được phát hiện bệnh lý hoặc yếu tố nguy cơ, từ đó được tư vấn điều trị sớm, chuyển khám chuyên khoa hoặc tiếp tục theo dõi tại tuyến cơ sở.

Các bác sĩ ghi nhận 19.088 trường hợp có vấn đề sức khỏe, chiếm 64,3% số người được khám. Trong đó, 10.634 người cần tiếp tục theo dõi tại trạm y tế; 8.447 trường hợp được chỉ định khám chuyên khoa, chuyển tuyến hoặc điều trị tiếp. Phổ biến nhất là nhóm bệnh lý mạn tính không lây như tăng huyết áp, đái tháo đường, tim mạch... Nhiều trường hợp mắc các bệnh lý trong các lĩnh vực khác như: sản phụ khoa, mắt, răng hàm mặt, hô hấp, tai mũi họng, da liễu, viêm gan B, viêm gan C... cũng được phát hiện thông qua khám sức khỏe.

Chương trình khám sức khỏe miễn phí toàn dân của TPHCM bước đầu đã mang lại hiệu quả rõ rệt: giúp người dân phát hiện bệnh sớm, giảm nguy cơ bệnh nặng, đồng thời hỗ trợ phân luồng điều trị và giảm tải cho các bệnh viện tuyến trên. Đây cũng là bước đi quan trọng trong lộ trình chuyển từ tư duy "chữa bệnh" sang "phòng bệnh", xây dựng hệ thống y tế chủ động, tăng cường y tế cơ sở và tiến tới mục tiêu quản lý sức khỏe người dân theo vòng đời trên toàn địa bàn.

Theo Sở Y tế TPHCM, sau khám sàng lọc, các trạm y tế sẽ tiếp nhận kết quả, phân loại, lập danh sách quản lý người dân theo nhóm nguy cơ; đồng thời tổ chức theo dõi, mời tái khám hoặc chuyển tuyến khi cần thiết, bảo đảm nguyên tắc phát hiện sớm - can thiệp sớm - quản lý liên tục.

"Sự kiện ngày 17/4 không chỉ là một đợt ra quân đồng loạt mà còn là bước khởi động cho chương trình khám sức khỏe, sàng lọc và tầm soát bệnh định kỳ cho toàn bộ người dân Thành phố trong năm 2026 và các năm tiếp theo, hướng đến mục tiêu quản lý sức khỏe chủ động, liên tục, toàn diện cho gần 15 triệu dân trong một siêu đô thị", PGS.TS.BS Tăng Chí Thượng, Giám đốc Sở Y tế TPHCM thông tin.

Theo lãnh đạo Sở Y tế TPHCM, hiện Đề án Khám sức khỏe, sàng lọc và tầm soát bệnh cho người dân TPHCM giai đoạn 2026 và các năm tiếp theo đã được hoàn thiện.

Khi được phê duyệt, Đề án sẽ trở thành cơ sở pháp lý quan trọng để tổ chức khám sức khỏe định kỳ hằng năm, đồng thời từng bước xây dựng hệ thống quản lý sức khỏe người dân dựa trên dữ liệu.

"Chúng tôi xác định đây không phải là một chiến dịch ngắn hạn mà là bước khởi đầu của một phương thức mới trong chăm sóc sức khỏe Nhân dân - nơi mỗi người dân được quản lý sức khỏe suốt đời, và hệ thống y tế chủ động đi trước một bước để bảo vệ, chăm sóc và nâng cao sức khỏe cộng đồng", ông Tăng Chí Thượng, Giám đốc Sở Y tế TPHCM nhấn mạnh.

Trước đó, tại Hội nghị lần thứ 5 Ban Chấp hành Đảng bộ TPHCM nhiệm kỳ 2025 – 2030 diễn ra ngày 1/4/2026, Bí thư Thành ủy TPHCM Trần Lưu Quang đã giao ngành y tế Thành phố một nhiệm vụ rất rõ ràng và cấp bách: Ngay trong năm 2026 phải tổ chức khám, tầm soát sức khỏe cho 100% người dân, bảo đảm mỗi người dân được khám ít nhất một lần, không chia giai đoạn.

Với quy mô gần 15 triệu dân, lãnh đạo Sở Y tế đánh giá, đây không chỉ là yêu cầu chuyên môn y tế mà còn là bài toán lớn về năng lực tổ chức, huy động nguồn lực và điều phối toàn hệ thống.

Để đảm bảo việc khám sức khỏe miễn phí toàn dân hiệu quả và bền vững, Sở Y tế TPHCM định hướng triển khai theo mô hình "kiềng ba chân" với ba nhóm giải pháp bổ trợ lẫn nhau toàn diện, đảm bảo không bỏ sót người dân nào. Đó là thực hiện khám sức khỏe phi địa giới hành chính, phù hợp với đặc điểm dân cư TPHCM có nhiều lao động tự do, người tạm trú, thường xuyên di chuyển. Quan điểm của Ngành Y tế TPHCM là "y tế phải theo chân người dân", cho phép người dân chọn cơ sở thuận tiện nhất, không phụ thuộc nơi cư trú. Cách làm này giúp mở rộng độ bao phủ, tăng linh hoạt và giảm nguy cơ bỏ sót.

Giải pháp thứ hai TPHCM đưa ra là khám tại y tế cơ sở, tập trung vào người cao tuổi, người yếu thế, người mắc bệnh không lây nhiễm và nhóm nguy cơ cao. Việc khám không chỉ dừng ở một lần mà gắn với theo dõi định kỳ, quản lý bệnh mạn tính, tư vấn và chăm sóc liên tục tại nơi sinh sống, phát huy vai trò trạm y tế và đội chăm sóc sức khỏe cộng đồng.

Giải pháp thứ ba là thu thập, chuẩn hóa và tích hợp dữ liệu khám sức khỏe giúp tránh khám trùng lặp, tiết kiệm nguồn lực và tạo bức tranh tổng thể về sức khỏe dân số trên nền tảng hồ sơ sức khỏe điện tử. Song song đó, ngành y tế sẽ xây dựng các gói khám theo độ tuổi, tầm soát theo nhóm nguy cơ, giúp cá thể hóa dịch vụ và nâng cao hiệu quả phát hiện sớm bệnh.

Nội dung và trình bày: