Kỳ họp không thường lệ thứ Nhất, Quốc hội khóa XVI: Hài hòa giữa kiến tạo phát triển và quản lý rủi ro

Đánh giá đầy đủ tác động của chính sách cấm kinh doanh khí N₂O

Một nội dung đáng chú ý của dự thảo Luật là sửa đổi, bổ sung Điều 6 của Luật hiện hành theo hướng bổ sung quy định cấm kinh doanh khí N₂O (khí cười) để sử dụng cho con người qua đường hô hấp, ngoài mục đích y tế. Đề xuất này xuất phát từ thực tế mặc dù đã có các quy định quản lý, kiểm soát nhưng hoạt động kinh doanh, sử dụng khí N₂O vẫn diễn biến phức tạp, ảnh hưởng trực tiếp đến sức khỏe người sử dụng.

Theo Tờ trình của Chính phủ, việc bổ sung ngành, nghề "kinh doanh khí N₂O để sử dụng cho con người qua đường hô hấp, ngoài mục đích y tế" vào Danh mục ngành, nghề cấm đầu tư kinh doanh là cần thiết, cấp bách nhằm thực hiện chủ trương cấm sản xuất, kinh doanh, nhập khẩu, chứa chấp, vận chuyển, sử dụng thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng, các loại khí, chất gây nghiện, gây tác hại cho sức khỏe con người từ năm 2025 theo Nghị quyết số 173/2024/QH15 của Quốc hội, góp phần bảo đảm sức khỏe cộng đồng, trật tự, an toàn xã hội.

Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Hồng Diên điều hành Phiên họp thứ 4 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội. Ảnh: Hồ Long

Đa số ý kiến Thường trực Ủy ban Kinh tế và Tài chính thống nhất về sự cần thiết tăng cường kiểm soát, ngăn chặn tình trạng lạm dụng khí N₂O, nhưng cũng lưu ý rằng, cách tiếp cận cấm kinh doanh dựa trên mục đích sử dụng cuối cùng có thể phát sinh khó khăn trong tổ chức thực hiện cũng như xác định trách nhiệm pháp lý trên thực tế. Đáng chú ý, hồ sơ dự án Luật chưa làm rõ vì sao các biện pháp quản lý khác như kiểm soát điều kiện kinh doanh, lưu thông, phân phối hoặc tăng cường hậu kiểm không còn đáp ứng được yêu cầu quản lý.

Bên cạnh đó, một số ý kiến cho rằng, khí N₂O hiện vẫn được sử dụng hợp pháp trong nghiên cứu khoa học, đào tạo, thực nghiệm, kiểm định thực phẩm và một số hoạt động công nghệ khác. Vì vậy, cần đánh giá đầy đủ tác động của chính sách, phân định rõ các hành vi cần cấm với các trường hợp sử dụng hợp pháp, tránh ảnh hưởng đến hoạt động sản xuất, kinh doanh cũng như các nhu cầu chính đáng của xã hội.

Đánh giá khả năng kiểm soát rủi ro của cơ chế hậu kiểm

Bên cạnh việc sửa đổi Điều 6, dự thảo Luật cũng thay thế Phụ lục IV về Danh mục ngành, nghề đầu tư kinh doanh có điều kiện. Danh mục được xây dựng trên cơ sở kế thừa quy định tại Nghị quyết số 6617/2026/NQ-CP của Chính phủ, theo đó cắt giảm 56 ngành, nghề và sửa đổi phạm vi của 14 ngành, nghề đầu tư kinh doanh có điều kiện so với Luật Đầu tư năm 2025.

Theo đề xuất của Bộ Công Thương, dự thảo Luật tiếp tục cắt giảm thêm hai ngành, nghề gồm: "Hoạt động mua bán hàng hóa và các hoạt động liên quan trực tiếp đến hoạt động mua bán hàng hóa của nhà cung cấp dịch vụ nước ngoài tại Việt Nam" và "Hoạt động dầu khí".

Đồng thời, trên cơ sở đề nghị của Bộ Công an, dự thảo Luật bổ sung một ngành, nghề đầu tư kinh doanh có điều kiện là "Kinh doanh dịch vụ thị thực của nhà đầu tư nước ngoài". Theo báo cáo của Bộ Công an, đây là lĩnh vực nhạy cảm, liên quan đến việc thu thập, xử lý dữ liệu cá nhân, dữ liệu sinh trắc học của công dân Việt Nam, đồng thời tiềm ẩn nhiều nguy cơ ảnh hưởng đến an ninh, trật tự và an ninh quốc gia.

Để tránh khoảng trống pháp lý và xử lý các vướng mắc phát sinh trong quá trình thực hiện, dự thảo Luật cũng bổ sung quy định về điều khoản chuyển tiếp. Theo đó, đối với các ngành, nghề đầu tư kinh doanh có điều kiện không còn thuộc Danh mục mới, các tổ chức, cá nhân vẫn được tiếp tục sử dụng các loại giấy phép, giấy chứng nhận, chứng chỉ hoặc văn bản cho phép đầu tư, kinh doanh khác do cơ quan có thẩm quyền cấp đến hết thời hạn của các giấy tờ này.

Do nội dung sửa đổi, bổ sung trên có phạm vi tác động rộng, ảnh hưởng trực tiếp đến người dân, doanh nghiệp và môi trường đầu tư kinh doanh nên nhiều ý kiến trong Thường trực Ủy ban Kinh tế và Tài chính đề nghị, cần bổ sung đánh giá tác động với các chính sách được đề xuất; tổng hợp, giải trình đầy đủ ý kiến của các đối tượng chịu sự tác động; rà soát kỹ lưỡng để bảo đảm tính thống nhất của hệ thống pháp luật...

Đối với cắt giảm ngành nghề kinh doanh có điều kiện, Thường trực Ủy ban Kinh tế và Tài chính đề nghị đánh giá đầy đủ năng lực, khả năng kiểm soát rủi ro của cơ chế hậu kiểm và hiệu quả của các công cụ quản lý thay thế. Đồng thời, tiếp tục rà soát, thuyết minh cụ thể và đánh giá tác động đối với từng ngành, nghề dự kiến bãi bỏ, đặc biệt là các lĩnh vực có mức độ rủi ro cao, ảnh hưởng đến quốc phòng, an ninh và sức khỏe cộng đồng như kinh doanh khí; thiết bị phát tín hiệu của xe được quyền ưu tiên; vận tải biển; khai thác cảng biển; kinh doanh nước sạch; kinh doanh hóa chất, chế phẩm diệt côn trùng, diệt khuẩn trong lĩnh vực gia dụng và y tế.

Phân định rành mạch các hành vi cấm với các trường hợp sử dụng hợp pháp

Với phạm vi điều chỉnh và mức độ tác động rộng của Luật Đầu tư, phát biểu kết luận phiên thảo luận về dự án Luật, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Hồng Diên nhấn mạnh, việc sửa đổi, bổ sung Luật hiện hành cần quán triệt tư duy đổi mới nhưng phải hết sức thận trọng, bảo đảm hài hòa giữa yêu cầu kiến tạo phát triển với quản lý rủi ro; giữa mở rộng không gian đầu tư, kinh doanh với bảo vệ lợi ích công cộng, quốc phòng, an ninh, trật tự, an toàn xã hội, sức khỏe cộng đồng và yêu cầu phát triển bền vững.

Phó Chủ tịch Quốc hội cũng đề nghị các cơ quan đánh giá toàn diện cơ sở thực tiễn, căn cứ pháp lý và tác động chính sách của việc bổ sung ngành, nghề "kinh doanh khí N₂O để sử dụng cho con người qua đường hô hấp, ngoài mục đích y tế" vào Danh mục ngành, nghề cấm đầu tư kinh doanh; làm rõ phạm vi điều chỉnh, bảo đảm phân định rành mạch giữa các hành vi cần cấm với các trường hợp sử dụng hợp pháp; bảo đảm tính khả thi trong tổ chức thực hiện và không gây ảnh hưởng đến các hoạt động kinh doanh, nghiên cứu, thử nghiệm, đào tạo và các mục đích chuyên môn hợp pháp khác.

Đối với mục tiêu cắt giảm tối thiểu 30% số ngành, nghề đầu tư kinh doanh có điều kiện, Phó Chủ tịch Quốc hội đề nghị phải bảo đảm thực chất, đúng trọng tâm, góp phần cải thiện môi trường đầu tư, kinh doanh, tránh cách làm cơ học chỉ nhằm đạt tiêu chí về số lượng.

Đồng thời, việc bãi bỏ các ngành, nghề đầu tư kinh doanh có điều kiện cần được đánh giá đầy đủ về mức độ rủi ro, yêu cầu quản lý nhà nước và khả năng kiểm soát bằng các công cụ quản lý thay thế, nhất là đối với những lĩnh vực liên quan đến quốc phòng, an ninh, trật tự, an toàn xã hội, sức khỏe cộng đồng và quản lý tài sản công.

"Kiên quyết tránh tình trạng bãi bỏ điều kiện đầu tư kinh doanh nhưng lại chuyển hóa thành các yêu cầu quản lý dưới hình thức khác, làm giảm hiệu quả cải cách và gia tăng chi phí tuân thủ cho doanh nghiệp", Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Hồng Diên nhấn mạnh.