Kỳ họp thứ 2, Quốc hội khóa XVI: Thông qua ba Luật trong lĩnh vực y tế, sức khỏe

Sáng 21/11, với 415/474 đại biểu tham gia biểu quyết tán thành, Quốc hội đã thông qua Luật Hiến, lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể người và hiến, lấy xác (sửa đổi).

Trước khi Quốc hội biểu quyết, thừa ủy quyền của Thủ tướng Chính phủ, Bộ trưởng Bộ Y tế Đào Hồng Lan báo cáo tiếp thu, giải trình, chỉnh lý dự án Luật. Theo báo cáo, dự thảo Luật được hoàn thiện theo hướng tăng cường quản lý, ngăn chặn các hành vi trục lợi, bảo đảm tính tự nguyện, minh bạch trong hoạt động hiến, lấy, ghép và bảo vệ quyền lợi của người hiến, người nhận.

Quốc hội biểu quyết thông qua Luật Hiến, lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể người và hiến, lấy xác (sửa đổi). Ảnh: Doãn Tấn/TTXVN

Quốc hội biểu quyết thông qua Luật Hiến, lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể người và hiến, lấy xác (sửa đổi). Ảnh: Doãn Tấn/TTXVN

Dự thảo Luật khẳng định không lấy bộ phận cơ thể của người dưới 18 tuổi; việc đăng ký hiến chỉ áp dụng đối với người từ đủ 18 tuổi trở lên. Đối với người hiến khi còn sống không phải là thành viên gia đình, độ tuổi được hiến được nâng từ đủ 18 tuổi lên 25 tuổi trở lên, nhằm bảo đảm người hiến có khả năng đưa ra quyết định độc lập và hạn chế nguy cơ bị chi phối bởi áp lực kinh tế, gia đình. Người từ đủ 18 tuổi đến dưới 25 tuổi chỉ được hiến cho thành viên gia đình. Người hiến cho người ngoài gia đình không được nêu đích danh, chỉ định hay lựa chọn người nhận; việc phân bổ phải thông qua cơ quan điều phối quốc gia nhằm ngăn chặn nguy cơ mua bán mô, bộ phận cơ thể người.

Người hiến phải được tư vấn độc lập về pháp luật, sức khỏe, đánh giá tâm lý, xã hội. Việc lấy bộ phận cơ thể chỉ được thực hiện khi có ý kiến đồng ý bằng văn bản của Hội đồng tư vấn lấy, ghép gồm các chuyên gia y tế, pháp luật và tâm lý, không tham gia vào quá trình lấy, ghép của trường hợp đó. Cơ quan công an, Ủy ban nhân dân và các cơ quan liên quan có trách nhiệm phối hợp xác minh quan hệ nhân thân, nơi cư trú của người hiến và người nhận; trường hợp vợ chồng phải bảo đảm thời gian kết hôn tối thiểu theo quy định.

Đối với việc hiến, lấy, ghép bộ phận cơ thể của người dưới 18 tuổi, Chính phủ cho biết đây là nội dung nhận được nhiều ý kiến tại nghị trường và trong xã hội. Trên cơ sở lắng nghe ý kiến đại biểu Quốc hội và cử tri, Chính phủ và Ủy ban Thường vụ Quốc hội thống nhất giữ như quy định hiện hành, chưa bổ sung nội dung này trong lần sửa đổi Luật.

Dự thảo tiếp tục giữ quy định về trường hợp trẻ em được hiến mô tái sinh như tế bào gốc tạo máu, tủy xương khi còn sống và chỉ cho anh, chị, em ruột khi không có người hiến trưởng thành phù hợp, nhằm bảo đảm cơ hội điều trị cho trẻ mắc bệnh máu ác tính hoặc bệnh máu bẩm sinh nặng. Việc hiến phải đáp ứng đồng thời nhiều điều kiện: có sự đồng ý của chính trẻ và văn bản đồng ý của cả cha và mẹ; trẻ và cha mẹ được tư vấn độc lập. Hội đồng tư vấn có sự tham gia của đại diện cơ quan quản lý nhà nước về trẻ em hoặc tổ chức bảo vệ quyền trẻ em. Người đứng đầu cơ sở khám bệnh, chữa bệnh đồng ý bằng văn bản. Nếu trẻ hoặc cha mẹ có biểu hiện không đồng thuận ở bất kỳ thời điểm nào, việc lấy mô phải dừng lại.

Dự thảo bổ sung các hành vi bị nghiêm cấm, nâng tổng số hành vi từ 10 theo Luật năm 2007 lên 29. Trong đó có nghiêm cấm mua bán mô, bộ phận cơ thể người, mua bán xác; quảng cáo, môi giới hiến, nhận vì mục đích thương mại; lợi dụng việc nuôi con nuôi, chăm sóc thay thế, quan hệ giám hộ hoặc quan hệ lệ thuộc để thực hiện hành vi hiến, lấy trái quy định; dụ dỗ, lừa dối, đe dọa người khác hiến; lấy mô, bộ phận cơ thể khi chưa rõ nguyên nhân tử vong hoặc có dấu hiệu bất thường, vi phạm pháp luật; đưa người Việt Nam ra nước ngoài để mua bán mô, bộ phận cơ thể người hoặc đưa người nước ngoài vào Việt Nam để ghép trái quy định.

Chính phủ nhấn mạnh, việc xác định cái chết phải tuân thủ chuẩn mực y khoa, độc lập với hoạt động hiến, ghép; cứu chữa người bệnh luôn là ưu tiên tuyệt đối của người thầy thuốc. Dự thảo Luật quy định ngay tại luật những nội dung có tính nguyên tắc về xác định chết não, chết tuần hoàn: việc xác định phải căn cứ các tiêu chuẩn chuyên môn gồm tiêu chuẩn lâm sàng, cận lâm sàng và tiêu chuẩn thời gian, có kết luận bằng văn bản của Hội đồng và được người đứng đầu cơ sở khám bệnh, chữa bệnh công bố bằng văn bản. Ngay cả khi đã có kết luận chết não, việc hiến vẫn hoàn toàn do gia đình quyết định; gia đình được tư vấn, cung cấp đầy đủ thông tin và có quyền từ chối ở bất kỳ thời điểm nào.

Để bảo đảm công bằng trong phân bổ, dự thảo quy định cơ chế điều phối thống nhất trên toàn quốc thông qua Cơ sở dữ liệu về quản lý mô, bộ phận cơ thể người thuộc Cơ sở dữ liệu quốc gia về y tế, liên thông với Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư và hệ thống định danh, xác thực điện tử.

Lần đầu tiên, các tiêu chí ưu tiên trong phân bổ được quy định ngay trong Luật, gồm mức độ cấp thiết y khoa, hiệu quả sau ghép và thời gian chờ ghép; ưu tiên trẻ em, người đã từng hiến khi cần ghép và thân nhân của người đã hiến sau khi chết; không phân biệt điều kiện kinh tế, dân tộc, tín ngưỡng, tôn giáo, giới tính, nơi cư trú. Thông tin của người đăng ký hiến, người hiến và người được ghép phải được mã hóa, bảo mật, bảo đảm ẩn danh khi công bố.

Về quyền lợi người hiến, người từ đủ 18 tuổi có quyền đăng ký hiến, thay đổi nội dung, hủy đăng ký hoặc đăng ký lại bất cứ lúc nào. Việc đăng ký hiến không đồng nghĩa với việc đương nhiên bị lấy mô, bộ phận cơ thể. Người hiến khi còn sống được chăm sóc, phục hồi sức khỏe miễn phí ngay sau khi hiến, được khám sức khỏe định kỳ miễn phí phù hợp với bộ phận đã hiến, được Nhà nước đóng bảo hiểm y tế và ưu tiên khi có nhu cầu ghép.

Đối với người hiến sau khi chết, Nhà nước bảo đảm chi phí vệ sinh, vận chuyển, tang lễ, mai táng và cấp chứng nhận đã hiến. Dự thảo quy định ngày 20/5 hằng năm là Ngày Tri ân người hiến mô, bộ phận cơ thể. Theo Chính phủ, tên gọi này thể hiện tinh thần tôn trọng, tri ân, không nhằm vận động hay tạo áp lực đối với bất kỳ ai.

Về nguồn lực, ngân sách nhà nước bảo đảm kinh phí cho hoạt động truyền thông, xây dựng cơ sở dữ liệu, đánh giá người có khả năng hiến, điều phối, bảo quản, vận chuyển, mai táng, chăm sóc người hiến và đóng bảo hiểm y tế cho người đã hiến. Cơ quan điều phối quốc gia và các cơ sở khám bệnh, chữa bệnh được thành lập quỹ theo quy định về quỹ xã hội, quỹ từ thiện để huy động thêm nguồn lực. Về quản lý nhà nước, Chính phủ thống nhất quản lý nhà nước về hiến, lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể người và hiến, lấy xác. Bộ Y tế là cơ quan đầu mối giúp Chính phủ thực hiện nhiệm vụ này.

Luật Hiến, lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể người và hiến, lấy xác (sửa đổi) gồm 7 chương, 39 điều; có hiệu lực thi hành từ ngày 1/1/2028. Riêng cơ sở dữ liệu về quản lý mô, bộ phận cơ thể người phải được hoàn thành và đưa vào vận hành trước ngày 31/12/2028.

Hình thức tổ chức khám bệnh, chữa bệnh, phù hợp với việc thay đổi sắp xếp tổ chức bộ máy

Với 473/481 đại biểu Quốc hội tham gia biểu quyết tán thành, Quốc hội thông qua Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Trẻ em, Luật Người khuyết tật, Luật Khám bệnh, chữa bệnh, Luật Dược, Luật Người cao tuổi và Luật Bảo hiểm y tế.

Trình bày Báo cáo tóm tắt về việc tiếp thu, giải trình và chỉnh lý dự thảo luật, Bộ trưởng Bộ Y tế Đào Hồng Lan cho biết, Chính phủ đã tiếp thu đầy đủ các ý kiến đóng góp của đại biểu Quốc hội. Dự thảo luật được rà soát cụ thể, giải quyết các vấn đề liên quan tới sắp xếp bộ máy, thực hiện chính quyền địa phương hai cấp, phân cấp, phân quyền, phân định thẩm quyền, đơn giản hóa thủ tục hành chính theo tinh thần Nghị quyết số 190/2025/QH15 năm 2025 của Quốc hội, bảo đảm tính thống nhất của hệ thống pháp luật.

Đối với Luật Trẻ em, dự thảo luật hoàn thiện các quy định về biện pháp quản lý sau khi bãi bỏ các điều kiện kinh doanh liên quan tới dịch vụ bảo vệ trẻ em, theo hướng giữ nguyên quy định: cơ sở dịch vụ bảo vệ trẻ em phải tuân thủ đầy đủ các quy trình, yêu cầu chuyên môn về cung cấp dịch vụ bảo vệ trẻ em và phải áp dụng các tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật có liên quan đến hoạt động của cơ sở.

Đối với Luật Khám bệnh, chữa bệnh và Luật Dược, dự thảo luật hoàn thiện quy định về biện pháp quản lý thuốc, thiết bị y tế theo hướng làm rõ nội hàm quản lý theo vòng đời sản phẩm và chuỗi cung ứng, hạn chế tình trạng mua bán lòng vòng và nâng giá thiết bị y tế; chỉnh lý việc phân loại thiết bị y tế để bảo đảm phù hợp với Luật Chất lượng sản phẩm, hàng hóa; hoàn chỉnh các quy định về quản lý giá để vừa tôn trọng quyền tự quyết định giá của doanh nghiệp theo pháp luật về giá, vừa thực hiện các biện pháp để có thông tin phục vụ hoạt động quản lý.

Riêng Luật Dược, Chính phủ đã bổ sung các quy định nhằm tăng cường quản lý giá thuốc, như quy định về thời điểm công bố giá, bổ sung phương pháp xác định giá, tạo cơ sở pháp lý cho hoạt động thanh tra, kiểm tra, xử lý vi phạm và tăng cường trách nhiệm của cơ sở kinh doanh dược, quy định về liên thông dữ liệu về dược.

Theo Bộ trưởng Đào Hồng Lan, dự thảo luật cũng hoàn chỉnh các quy định về xác định mức độ khuyết tật, thẩm quyền cho phép thực hiện kỹ thuật mới, phương pháp mới trong Luật Khám bệnh, chữa bệnh; chỉnh lý các nội dung liên quan tới Luật Người cao tuổi. Đồng thời, Chính phủ điều chỉnh một số quy định về bảo hiểm y tế để bảo đảm tính thống nhất khi sửa đổi, bổ sung các quy định về hình thức tổ chức khám bệnh, chữa bệnh, phù hợp với việc thay đổi sắp xếp tổ chức bộ máy theo mô hình chính quyền địa phương hai cấp.

Luật có hiệu lực thi hành từ ngày 1/3/2027, trừ quy định tại khoản 12 Điều 4 của Luật có hiệu lực từ ngày 1/7/2027.

Siết quản lý các sản phẩm thuốc lá, cấm bán thuốc lá trên môi trường điện tử

Quốc hội biểu quyết thông qua Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá. Ảnh: Doãn Tấn/TTXVN

Quốc hội biểu quyết thông qua Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá. Ảnh: Doãn Tấn/TTXVN

Với 465/481 đại biểu tham gia biểu quyết tán thành Quốc hội đã biểu quyết, thông qua Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá. Luật siết quản lý các sản phẩm thuốc lá, cấm bán thuốc lá trên môi trường điện tử và giữ cơ chế cấp phép, kiểm soát điểm bán đối với thuốc lá truyền thống.

Luật sửa đổi 12 trong tổng số 35 điều của Luật hiện hành, tập trung vào ba nhóm giải pháp: giảm nhu cầu sử dụng thuốc lá, kiểm soát nguồn cung và bảo đảm điều kiện thực thi. Luật quy định cấm sản xuất, kinh doanh, mua bán, tàng trữ, vận chuyển, xuất nhập khẩu và sử dụng thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng, túi ngậm nicotine, shisha và các sản phẩm thuốc lá khác thuộc diện cấm; quy định cũng bao quát sản phẩm có cấu tạo, chức năng, cách sử dụng tương tự thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng, cùng một số thiết bị, bộ phận và nguyên liệu được sử dụng cho các sản phẩm này.

Các hành vi bị nghiêm cấm còn gồm bán thuốc lá bằng máy bán hàng tự động; bán thuốc lá trên nền tảng thương mại điện tử hoặc bằng phương thức giao dịch điện tử khác, trừ giao dịch, ký kết hợp đồng giữa các tổ chức, cá nhân kinh doanh thuốc lá hợp pháp; trưng bày thuốc lá, bao bì, hình ảnh, nhãn thuốc lá tại điểm phân phối, bán buôn, bán lẻ và trên môi trường điện tử, trừ trường hợp Chính phủ quy định. Luật cũng bổ sung hành vi đe dọa, cản trở, trả thù, xúc phạm hoặc xâm hại người nhắc nhở, phản ánh, tố giác việc hút thuốc tại nơi có quy định cấm. Việc cấm trưng bày có thời gian chuyển tiếp: quy định hiện hành cho phép điểm bán trưng bày tối đa một bao, một tút hoặc một hộp của mỗi nhãn hiệu tiếp tục được áp dụng trong sáu tháng kể từ ngày Luật có hiệu lực.

Giải trình, làm rõ tại hội trường, Bộ trưởng Bộ Y tế Đào Hồng Lan cho biết, dự thảo Luật được chỉnh lý theo hướng giữ các biện pháp quản lý hiện hành, duy trì cơ chế cấp phép và kiểm soát mạng lưới, số lượng, điểm bán nhằm hạn chế khả năng tiếp cận, nhất là đối với thanh thiếu niên.

Với thuốc lá truyền thống, Luật tiếp tục coi kinh doanh sản phẩm thuốc lá, nguyên liệu thuốc lá, máy móc và thiết bị chuyên ngành thuốc lá là ngành nghề kinh doanh có điều kiện. Hoạt động mua bán, chế biến, nhập khẩu nguyên liệu và sản xuất, mua bán, nhập khẩu thuốc lá vẫn phải có giấy phép theo quy định. Sản lượng thuốc lá được phép sản xuất, nhập khẩu để tiêu thụ trong nước được công bố theo lộ trình giảm sản lượng do Chính phủ quy định.

Về cảnh báo sức khỏe trên bao bì, Luật tăng diện tích in cảnh báo và giao Chính phủ quy định lộ trình, mức tăng phù hợp từng thời kỳ.

Bộ trưởng Đào Hồng Lan cho biết, Chính phủ sẽ cụ thể hóa mức tăng trong nghị định hướng dẫn, dự kiến thực hiện từ ngày 1/7/2029. Đối với đề xuất cấm thuốc lá theo thế hệ, áp dụng với người sinh từ ngày 1/1/2010 trở về sau, Chính phủ chưa đưa nội dung này vào Luật lần này do cho rằng chính sách còn mới, chưa đủ bằng chứng thực tiễn để đánh giá toàn diện, và sẽ tiếp tục theo dõi, nghiên cứu, đánh giá để xem xét ở thời điểm phù hợp.

Luật cũng điều chỉnh việc tư vấn, cai nghiện thuốc lá theo hướng cơ quan, tổ chức, cá nhân cung cấp dịch vụ phải tuân thủ quy định chuyên môn do Bộ Y tế hướng dẫn, nhằm mở rộng khả năng tiếp cận dịch vụ, chuyển từ quản lý bằng điều kiện kinh doanh sang quản lý theo yêu cầu chuyên môn và hậu kiểm.

Luật có hiệu lực từ ngày 1/7/2027, với một số nội dung có thời điểm áp dụng riêng.

Việt Đức/TTXVN

Nguồn Tin Tức TTXVN: https://baotintuc.vn/ky-hop-thu-2-quoc-hoi-khoa-xvi-thong-qua-ba-luat-trong-linh-vuc-y-te-suc-khoe-post1404862.html