Kỳ họp thứ Hai, Quốc hội khóa XVI: Bộ Y tế đề xuất nhiều quy định mới về khám chữa bệnh, an toàn thực phẩm, hiến tạng

Cấm cơ sở bán buôn, bán lẻ trưng bày thuốc lá dưới mọi hình thức

Thực hiện Nghị quyết số 11/2026/UBTVQH16 ngày 21/7/2026 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội điều chỉnh Chương trình lập pháp năm 2026, Bộ Y tế được giao chủ trì 4 dự án Luật trình Quốc hội tại Kỳ họp thứ Hai.

Cụ thể, các dự án Luật gồm: Luật sửa đổi, bổ sung một số luật thuộc lĩnh vực y tế; Luật An toàn thực phẩm (sửa đổi); Luật Hiến, lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể người và hiến, lấy xác (sửa đổi); Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá.

Toàn cảnh phiên họp Ủy ban Thường vụ Quốc hội cho ý kiến về dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá và dự án Luật Hiến, lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể người và hiến, lấy xác (sửa đổi) ngày 21/9. Ảnh: Hồ Long

Sau hơn 15 năm thi hành, Luật An toàn thực phẩm năm 2010 đã tạo khung pháp lý quan trọng. Tuy nhiên, quy mô sản xuất, thương mại điện tử và chuỗi cung ứng toàn cầu đã thay đổi rất nhiều. Trong khi đó, tình trạng quản lý phân tán, chồng chéo giữa các bộ, ngành vẫn còn. Bối cảnh đó đặt ra yêu cầu cấp bách sửa luật.

Tư duy xuyên suốt khi xây dựng dự án Luật An toàn thực phẩm (sửa đổi) là chuyển từ "kiểm soát từng khâu riêng lẻ" sang "quản lý toàn bộ chuỗi giá trị thực phẩm" dựa trên nguy cơ, từ sản xuất ban đầu đến bàn ăn.

Điểm mới của dự thảo Luật là chuyển mạnh từ “tiền kiểm” sang “hậu kiểm”. Chỉ một số nhóm thực phẩm có nguy cơ cao mới phải đăng ký bản công bố sản phẩm: thực phẩm có khuyến cáo sức khỏe, dành cho trẻ dưới 36 tháng, người cao tuổi, phụ nữ có thai, người bệnh. Phần lớn sản phẩm còn lại công bố tiêu chuẩn và được lưu thông ngay, cơ quan quản lý hậu kiểm theo nguy cơ.

Dự thảo Luật cũng có các quy định để phân loại thực phẩm nguy cơ cao, nguy cơ thấp; bắt buộc truy xuất nguồn gốc với thực phẩm nguy cơ cao; bổ sung quy định về cơ sở giao đồ ăn trực tuyến và bếp ăn tập thể không vì mục đích kinh doanh; phân cấp tối đa cho UBND các cấp; tăng chế tài, thu hồi giấy đăng ký, gỡ hồ sơ công bố, thu hồi sản phẩm không an toàn.

Thuốc lá thế hệ mới đang lan nhanh trong giới trẻ, đặt ra yêu cầu cần hành lang pháp lý đủ mạnh để thực thi. Để luật hóa Nghị quyết số 173/2024/QH15 của Quốc hội cấm thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng từ năm 2025, và thể chế hóa yêu cầu kiểm soát các yếu tố nguy cơ tại Nghị quyết số 72-NQ/TW, việc sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá là hết sức cần thiết.

Bộ trưởng Bộ Y tế Đào Hồng Lan phát biểu. Ảnh: Hồ Long

Theo đó, dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá đã chính thức luật hóa khái niệm thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng. Đồng thời, cấm toàn bộ chuỗi sản xuất, kinh doanh, vận chuyển, tàng trữ, sử dụng các sản phẩm này, cùng túi ngậm nicotine và shisha, trừ trường hợp phục vụ nghiên cứu khoa học, kiểm nghiệm, giám định được cơ quan có thẩm quyền cho phép.

Cùng với đó, dự thảo Luật đề xuất cấm cơ sở bán buôn, bán lẻ trưng bày thuốc lá dưới mọi hình thức; định nghĩa rõ "trưng bày" và "tiếp thị trực tiếp" để dễ xử lý vi phạm. Quy định cấm bán thuốc lá cho người chưa đủ 18 tuổi cũng được đề xuất tăng cường thực thi. Không chỉ vậy, xì gà, thuốc lá sợi, thuốc lào phải công bố tiêu chuẩn sản phẩm.

Dự thảo Luật cũng bãi bỏ điều kiện kinh doanh dịch vụ cai nghiện thuốc lá, thay bằng yêu cầu tuân thủ hướng dẫn của Bộ Y tế.

Bổ sung hình thức hiến tạng sau chết tuần hoàn

Sau 20 năm thi hành, Luật Hiến, lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể người và hiến, lấy xácnăm 2006 đã giúp ghép tạng Việt Nam phát triển mạnh. Đến tháng 3/2026, cả nước thực hiện 11.187 ca ghép; số ca tăng từ 296 ca năm 2015 lên 1.368 ca năm 2025; 34 bệnh viện đủ điều kiện ghép; hơn 175.000 người đăng ký hiến sau khi chết. Tuy nhiên, 91,4% ca ghép vẫn từ người hiến còn sống, chỉ 8,6% từ người hiến chết não. Luật chưa cho phép hiến sau chết tuần hoàn, trong khi nguồn này chiếm khoảng một nửa số người hiến sau khi chết ở Hoa Kỳ, Anh, Tây Ban Nha. Người dưới 18 tuổi chưa được hiến sau khi chết; điều kiện hiến khi còn sống chưa đủ chặt để phòng mua bán tạng trá hình.

Bộ trưởng Bộ Y tế Đào Hồng Lan tặng kỷ niệm chương cho gia đình những người hiến tạng. Ảnh: Bộ Y tế

Do đó, tại lần sửa đổi này, dự thảo Luật Hiến, lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể người và hiến, lấy xác (sửa đổi) đã mở rộng phạm vi điều chỉnh sang máu, tế bào, sản phẩm tế bào, tinh trùng, noãn, phôi. Nghiêm cấm mua bán mô không tái sinh, bộ phận cơ thể người.

Đáng chú ý, dự thảo Luật mở rộng nguồn hiến: bổ sung hiến sau chết tuần hoàn; người dưới 18 tuổi được hiến sau khi chết nếu đã đăng ký hiến hoặc có nguyện vọng hiến thể hiện bằng văn bản, và được người đại diện đồng ý bằng văn bản. Cùng với đó, siết chặt hiến khi còn sống: từ đủ 18 đến dưới 25 tuổi chỉ được hiến cho thành viên gia đình; xác minh quan hệ qua Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư; phát hiện dấu hiệu mua bán phải báo ngay cơ quan công an.

Mặt khác, Hội đồng xác định chết não, chết tuần hoàn đánh giá độc lập; người điều trị, kíp ghép không được tham gia; kết luận phải được tất cả thành viên chuyên môn thống nhất.

Dự thảo Luật cũng cho phép đăng ký hiến trực tuyến, kết nối định danh điện tử; mọi ca ghép phải có mã điều phối quốc gia; trẻ em, người đã hiến và thân nhân người hiến được ưu tiên; đề xuất lấy ngày 20/5 hằng năm là Ngày hiến mô, tạng Việt Nam.

Để phòng, chống "du lịch ghép tạng", dự thảo Luật đề xuất người nước ngoài chỉ được ghép tại Việt Nam khi có cùng dòng máu về trực hệ hoặc có họ trong phạm vi ba đời với người hiến.

Về dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số luật thuộc lĩnh vực y tế, Luật này sẽ sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Trẻ em, Luật Người khuyết tật, Luật Khám bệnh, chữa bệnh, Luật Dược, Luật Người cao tuổi và Luật Bảo hiểm y tế. Dự án Luật sửa đổi đồng thời 6 luật này nhằm bảo đảm không có khoảng trống pháp luật sau sắp xếp tổ chức bộ máy; luật hóa kết quả cắt giảm, đơn giản hóa thủ tục hành chính và điều kiện đầu tư, kinh doanh; thống nhất với các luật mới được Quốc hội ban hành như Luật Giáo dục, Luật Giá, Luật Giao dịch điện tử, Luật Chuyển đổi số, Luật Thủ đô; đồng thời xử lý những vấn đề cấp bách về quản lý giá thuốc, giá dịch vụ và thiết bị y tế.

Một buổi chia sẻ về tác hại của thuốc lá điện tử và những nỗ lực để phòng chống trong học đường do Trường Đại học Y tế Công cộng phối hợp với Quỹ VinFuture tổ chức trong năm 2025. Ảnh: VFP

Do sửa đổi đồng thời 6 luật nên dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số luật thuộc lĩnh vực y tế có nhiều điểm mới đáng lưu ý. Theo đó, dự thảo Luật sắp xếp lại các hình thức tổ chức khám bệnh, chữa bệnh; đẩy mạnh phân cấp việc cấp phép danh mục kỹ thuật đặc biệt và kỹ thuật mới; bỏ quy định về phê duyệt giá cụ thể của từng đơn vị và thay bằng quy định giá chung theo cấp chuyên môn; bổ sung quy định về quản lý thiết bị y tế.

Đồng thời, đơn giản hóa các điều kiện liên quan đến sinh phẩm tham chiếu và sinh phẩm tương tự theo hướng bỏ quy định về sinh phẩm tham chiếu bắt buộc phải là sinh phẩm đã cấp phép tại Việt Nam; bỏ quy định về sinh phẩm tương tự bắt buộc phải so sánh để chứng minh là có sự tương tự về chất lượng, an toàn và hiệu quả với một sinh phẩm tham chiếu đã được cấp phép tại Việt Nam; bổ sung các quy định liên quan đến quản lý giá thuốc.

Việc sửa đổi các nội dung này, theo Bộ Y tế, nhằm vừa bảo đảm bộ máy mới vận hành thông suốt, vừa giảm thủ tục cho người dân, doanh nghiệp, đồng thời kiểm soát tốt hơn giá thuốc, giá dịch vụ khám bệnh, chữa bệnh và thiết bị y tế, giảm gánh nặng cho người bệnh và Quỹ bảo hiểm y tế.