Kỷ niệm 111 năm Ngày sinh Tổng Bí thư Nguyễn Văn Linh (01/7/1915 - 01/7/2026): Một nhà Cách mạng lỗi lạc, người mở đường cho công cuộc Đổi mới của đất nước

Riêng tôi, cho đến nay, vẫn quen gọi anh bằng cái tên cố định: "anh Mười". Từ trong những năm cuối của cuộc kháng chiến chống Pháp, tôi được biết anh Mười lúc đang làm thư ký cho anh Lê Đức Thọ - nguyên Ủy viên Thường vụ Trung ương Đảng, Bí thư Trung ương Cục Miền Nam. Sau ngày Miền Nam giải phóng, đất nước thống nhất, tôi được tiếp cận nhiều hơn với anh Mười trong những tháng năm giúp việc cho các anh Hoàng Quốc Việt và Võ Văn Kiệt. Tôi cũng đã được dịp đi theo anh Mười thăm một số đơn vị sản xuất - kinh doanh và dự hội nghị. Có một sự việc khó quên là, từ ngày 12 đến ngày 14/12/1978, tôi đã được cùng anh tham dự hội nghị quan trọng của Liên hiệp Công đoàn ở 11 tỉnh Đồng bằng Sông Cửu Long tổ chức tại thành phố Mỹ Tho. Sau cuộc họp, tôi đã soạn thảo cho anh một bài viết dài hơn 10.000 từ về đề tài "Phong trào công nhân, viên chức và hoạt động công đoàn phục vụ nông nghiệp". Bài viết đó đã được đăng liên tiếp trên hai số báo Nhân dân.

Theo tôi, hình ảnh của anh Mười sẽ mãi mãi rực sáng trên những trang sử của Đảng bộ của thành phố chúng ta vì những lẽ sau đây:

Một là, anh là người làm Bí thư, như chúng ta đã biết, trong thời kỳ tiền khởi nghĩa cũng như trải qua hai cuộc kháng chiến trường kỳ, ngoại trừ đồng chí Võ Văn Kiệt, không có đồng chí nào làm Bí thư Thành ủy Sài Gòn - Chợ Lớn và Bí thư tỉnh Gia Định quá 3 năm - kể cả những nhân vật nổi tiếng như: Châu Văn Liêm, Võ Văn Tần, Nguyễn Thị Minh Khai, Nguyễn Văn Kỉnh, Trần Quốc Thảo...

Tổng Bí thư Nguyễn Văn Linh là người khởi xướng công cuộc Đổi mới của đất nước tại Đại hội VI năm 1986

Hai là, anh Mười đã làm Bí thư xuyên suốt các giai đoạn lịch sử thăng trầm của đất nước và của Đảng bộ Thành phố. Trong thời kỳ tiền khởi nghĩa, anh có chân trong Bộ Tham mưu chiến đấu nổi tiếng dưới sự lãnh đạo của nữ đồng chí Bí thư huyền thoại Nguyễn Thị Minh Khai. Trong 9 năm kháng chiến chống Pháp, anh đã làm Bí thư Thành ủy, rồi Bí thư Đặc khu ủy Sài Gòn - Chợ Lớn. Trải qua 20 năm chống Mỹ, anh lần lượt đảm nhiệm các chức vụ: Bí thư Khu ủy Sài Gòn - Chợ Lớn, Bí thư Khu ủy Sài Gòn - Gia Định, Bí thư Đảng ủy Khu trọng điểm Sài Gòn - Gia Định, Bí thư Thành ủy Sài Gòn - Gia Định. Từ cuối năm 1975 đến những năm đầu của thập niên 1980, anh đã hai lần làm Bí thư Thành ủy TP.Hồ Chí Minh.

Ba là, với ý chí Cách mạng tiến công và bằng năng lực trí tuệ mẫn cảm về chính trị, anh Mười đã lãnh đạo Đảng bộ và Nhân dân TP.Hồ Chí Minh dũng cảm tiến hành những cuộc bứt phá ngoạn mục, phát kiến ra những mô hình đầy sức thuyết phục để loại bỏ tư duy lý luận lỗi thời và đoạn tuyệt với cơ chế quản lý kinh tế - xã hội theo kiểu cũ, nhằm đưa đất nước và Thành phố không ngừng tiến bước trên con đường đổi mới.

Chính vì lẽ ấy, anh Mười được Đại hội đại biểu toàn quốc của Đảng tín nhiệm bầu vào Ban Chấp hành Trung ương và được Trung ương nhất trí bầu làm Tổng Bí thư của Đảng trong một thời kỳ lịch sử biến động và đầy ấn tượng.

Nghiên cứu thân thế, cuộc đời và sự nghiệp của anh Mười, chúng ta đã phát hiện hiện tượng "phát sáng" của anh từ trong lứa tuổi thanh xuân. Thật vậy, anh là một chiến sĩ Cộng sản trẻ tuổi nhất bước lên vũ đài chính trị trong giai đoạn Cách mạng thoái trào. Anh đã bị bắt, bị kết án tù khổ sai chung thân và bị đày ra Côn Đảo trong độ tuổi vị thành niên. So với các anh Lý Tự Trọng và Lê Văn Lương, anh Mười còn kém hơn họ từ hai đến ba tuổi. Điều đó, há chẳng phải là "hiện tượng Nguyễn Văn Linh" hay sao?

Tổng Bí thư Nguyễn Văn Linh với các đại biểu dự Đại hội Đảng lần thứ VI - Đại hội Đổi mới của Việt Nam, diễn ra tại Hà Nội, từ ngày 15-18/12/1986

Nghiên cứu về "hiện tượng Nguyễn Văn Linh", chúng ta còn thấy không phải đợi đến thời điểm đầu thập niên 1980, anh Mười mới tung ra những quả đấm thép để tấn công vào cơ chế quan liêu - hành chính - bao cấp. Thật ra, anh đã tiến hành thực nghiệm để tổ chức thực hiện việc này trong những năm cuối của thập niên 70, khi đang giữ chức Chủ tịch Tổng Công đoàn Việt Nam. Dưới sự chỉ đạo của anh, một phong trào đổi mới tư duy chính trị và lý luận, đổi mới phương thức hoạt động của tổ chức Công đoàn đã được dấy lên sôi nổi, đưa tổ chức Công đoàn trở về với phương châm hoạt động truyền thống của Lênin. Công đoàn chẳng những là trường học giáo dục chủ nghĩa xã hội, chủ nghĩa Cộng sản, giáo dục quản lý kinh tế, quản lý xã hội cho giai cấp công nhân, mà còn cả cho giai cấp nông dân. Chính anh Mười là nhà lãnh đạo có công đầu trong việc tháo gỡ để cho cán bộ và Nhân dân không còn hiểu tổ chức Công đoàn bằng khái niệm thô thiển: Công đoàn là tổ chức của những người bưng mâm, trải chiếu và chuyên lo các việc tương cà, mắm, muối, cơm, áo, gạo, tiền...

Xuất phát trên cơ sở của khái niệm đã được đổi mới đó, lần đầu tiên trên đất nước ta, tổ chức Công đoàn huyện đã ra đời, nối liền nhịp cầu, thắt chặt sự liên minh, liên kết giữa giai cấp công nhân và giai cấp nông dân, giữa công nghiệp và nông nghiệp, giữa thành thị và nông thôn. Và cũng từ đó, lần đầu tiên tổ chức Công đoàn và phong trào công nhân viên chức phục vụ cho nông nghiệp được khởi xướng, góp phần thúc đẩy sự tăng trưởng sản xuất và làm sống động nền kinh tế.

Tổng Bí thư Nguyễn Văn Linh về thăm và nói chuyện với bà con nông dân HTX Tùng Phong, huyện Đức Thọ, Hà Tĩnh, tháng 5/1990

Anh Mười không những vận dụng tư duy đổi mới trong thời kỳ quá độ xây dựng chủ nghĩa xã hội, anh còn quan tâm vận dụng nó cả trong giai đoạn Cách mạng dân tộc dân chủ trước đây. Những năm 1950 - 1951, khi đang làm Bí thư Đặc khu ủy Sài Gòn - Chợ Lớn, anh Mười đã kiên quyết đổi mới quan điểm nhận thức cũ và tư duy lý luận quân sự theo kiểu cũ, chạy theo khuynh hướng tư tưởng lệch lạc của chủ nghĩa giáo điều, chủ quan, duy ý chí, muốn từ bỏ trận địa chiến tranh du kích, nôn nóng muốn đốt cháy giai đoạn tiến hành chính quy hóa quân đội để "ăn to, đánh lớn", để "Tổng phản công" tác chiến theo cách đánh của giải phóng quân Trung Quốc trong thời kỳ Nam hạ vào những năm cuối thập niên 40. Do tác hại của khuynh hướng tư tưởng lệch lạc này, đã làm cho chúng ta bị hở sườn và làm rỗng chỗ đứng chân, tạo điều kiện cho quân viễn chinh Pháp có cơ hội để luồn sâu giáng cho Đặc khu Sài Gòn - Chợ Lớn những đòn sấm sét, gây thiệt hại lớn cho phong trào Cách mạng cả trong nội thị và ở vùng ven đô.

Cuối cùng, tôi muốn nói đến tính nhất quán trong tư duy đổi mới của anh Mười. Không phải ngẫu nhiên, trong dịp kỷ niệm 10 năm Ngày giải phóng Miền Nam vào mùa xuân năm 1985, trong cùng một lúc, anh Mười đã cho ra mắt độc giả hai quyển sách quý: "Thành phố Hồ Chí Minh 10 năm" và "Công tác tư tưởng và văn hóa ở thành phố Hồ Chí Minh".

Bằng nhan đề của hai quyển sách ấy, tự thân nó đã giới thiệu quan điểm đổi mới toàn diện của anh Mười đã được quán triệt tổ chức thực hiện cả trên hai lĩnh vực xây dựng cơ sở hạ tầng và kiến trúc thượng tầng của chủ nghĩa xã hội. Rất đáng tiếc, trong nhiều năm qua, chúng ta chưa có những công trình nghiên cứu nghiêm túc để phổ cập trong đảng viên, cán bộ và Nhân dân những điều tâm huyết của anh Mười trong việc xây dựng con người mới, xã hội mới, nền văn hóa mới và kiến trúc thượng tầng mới nhằm thực hiện lời huấn thị quý báu của Bác Hồ: "Không thể xây dựng được chủ nghĩa xã hội, nếu không có những con người xã hội chủ nghĩa".