Kỷ niệm 178 năm ra đời 'Tuyên ngôn của Đảng Cộng sản' (24/2/1848 - 24/2/2026)Bước ngoặt của chủ nghĩa Mác và phong trào công nhân quốc tế

Sự ra đời của “Tuyên ngôn của Đảng Cộng sản” đánh dấu bước ngoặt căn bản của phong trào cộng sản và công nhân quốc tế, đưa giai cấp công nhân bước lên vũ đài chính trị với tư cách là một lực lượng xã hội độc lập, đấu tranh giải phóng mình, đồng thời giải phóng toàn thể nhân loại.

“Tuyên ngôn của Đảng Cộng sản” do C.Mác và Ph.Ăngghen soạn thảo.

Dấu ấn quan trọng

“Tuyên ngôn của Đảng Cộng sản” ra đời giữa lúc chủ nghĩa tư bản đã phát triển ở mức cao, giữ quyền thống trị ở châu Âu và bắt đầu bành trướng thế lực sang châu Phi, châu Á với các cuộc chinh phục bằng bạo lực. Vào thời điểm đó, “Tuyên ngôn của Đảng Cộng sản” không chỉ là bản cáo trạng đanh thép đối với chủ nghĩa tư bản, mà còn là cương lĩnh cách mạng đầu tiên của giai cấp vô sản thế giới, là ngọn đuốc soi đường cho giai cấp vô sản và các dân tộc bị áp bức vùng lên đấu tranh phá bỏ xiềng xích và mọi sự áp bức, bất công trong xã hội tư bản.

“Tuyên ngôn của Đảng Cộng sản” có giá trị rất to lớn cả về mặt lý luận và thực tiễn. Về mặt lý luận, Tuyên ngôn có nhiệm vụ thuyết trình về sự diệt vong tất yếu của chủ nghĩa tư bản; sứ mệnh lịch sử thế giới của giai cấp vô sản hiện đại; những căn cứ khách quan, nội dung khoa học và tính chất cách mạng của chủ nghĩa cộng sản. Đồng thời, nó còn có nhiệm vụ đập tan mọi câu chuyện hư truyền về “bóng ma cộng sản” mà các thế lực chính trị phản động ở châu Âu khi ấy đều hoảng sợ và tìm cách bôi nhọ, phản bác.

Về mặt thực tiễn, “Tuyên ngôn của Đảng Cộng sản” có nhiệm vụ trình bày công khai mục đích, nhiệm vụ, những biện pháp cách mạng và lập trường, chiến lược, sách lược của những người cộng sản nhằm lật đổ sự thống trị của giai cấp tư sản, thiết lập nền thống trị của giai cấp vô sản, tiến hành cải tạo xã hội tư bản và xây dựng xã hội mới văn minh, tiến bộ hơn. Đó là xã hội cộng sản chủ nghĩa.

Một trong những điểm nhấn quan trọng của “Tuyên ngôn của Đảng Cộng sản” là C.Mác và Ph.Ăngghen đã tiến hành luận chứng cho sứ mệnh lịch sử toàn thế giới của giai cấp vô sản. Trong thời đại ngày nay, với tư cách là “sản phẩm của bản thân nền đại công nghiệp”, giai cấp vô sản không chỉ trở thành “giai cấp đang nắm tương lai trong tay”, mà còn là “giai cấp thực sự cách mạng” nhất và chính nền sản xuất tư bản chủ nghĩa đã đưa họ lên địa vị đó, lên vũ đài lịch sử với tư cách lực lượng cách mạng hùng hậu và không điều hòa với toàn bộ chế độ lao động làm thuê.

Chính địa vị của người lao động làm thuê, của giai cấp bị áp bức, bóc lột nặng nề nhất trong xã hội tư bản khi đó đã biến giai cấp vô sản thành nhân tố cách mạng, thành lực lượng triệt để chống lại chủ nghĩa tư bản. Do đó, khi đánh giá về tác phẩm “Tuyên ngôn của Đảng Cộng sản”, V.I.Lênin khẳng định: “Cuốn sách nhỏ ấy có giá trị bằng hàng ngàn bộ sách, tinh thần của nó đến bây giờ vẫn cổ vũ và thúc đẩy toàn thế giới giai cấp vô sản có tổ chức và đang chiến đấu của thế giới văn minh”[1].

Như vậy, “Tuyên ngôn của Đảng Cộng sản” ra đời đã thức tỉnh công nhân và nhân dân lao động, làm cho họ ý thức được một cách nhanh chóng và sâu sắc vai trò lịch sử của mình trước giai cấp, dân tộc và nhân loại. Tính cách mạng triệt để của nó là ở chỗ, lần đầu tiên những người cộng sản - hạt nhân tiên tiến nhất của giai cấp công nhân - trịnh trọng tuyên bố trước toàn thế giới về quan điểm, mục đích, biện pháp của mình để đập tan câu chuyện hoang đường về “bóng ma cộng sản”, cùng mọi luận điệu xuyên tạc, công kích chủ nghĩa cộng sản của các thế lực phản động, cơ hội, xét lại. Từ đây, những người cộng sản và giai cấp công nhân quốc tế đã có vũ khí lý luận và cương lĩnh để hành động, để đấu tranh chống lại giai cấp tư sản không chỉ bằng bạo lực, bằng lực lượng vật chất, mà còn bằng cả lý luận phản ánh hiện thực khách quan của phong trào vô sản thế giới.

Sức sống trường tồn

Dưới ánh sáng của “Tuyên ngôn của Đảng Cộng sản”, phong trào cộng sản và công nhân quốc tế trong gần 180 năm qua đã giành được những thành tựu quan trọng, biến chủ nghĩa xã hội từ lý luận, học thuyết thành hiện thực sinh động trong cuộc sống. Những cuộc cách mạng vô sản và cách mạng giải phóng dân tộc theo quỹ đạo của cách mạng vô sản đã bùng nổ dữ dội ở nhiều nước, ở khắp các châu lục. Đó là Công xã Paris năm 1871; tiếp đến, sau Chiến tranh thế giới thứ nhất là thắng lợi vĩ đại của Cách mạng Tháng Mười Nga năm 1917, mở ra thời đại mới trong lịch sử loài người - thời đại từ chủ nghĩa tư bản lên chủ nghĩa xã hội trên phạm vi toàn thế giới. Rồi đến sau Chiến tranh thế giới thứ hai là thắng lợi của hàng loạt cuộc cách mạng xã hội kiểu mới ở cả châu Âu, châu Á và châu Mỹ Latinh. Và từ đây, chủ nghĩa xã hội trở thành một hệ thống thế giới. Đồng thời, hàng trăm quốc gia, dân tộc đã vùng lên đấu tranh chống lại chế độ áp bức, bóc lột của chủ nghĩa thực dân, đế quốc và giành được độc lập ở những mức độ khác nhau, làm sụp đổ hệ thống thuộc địa của chủ nghĩa thực dân kiểu cũ và kiểu mới. Có thể thấy rõ, lý tưởng của “Tuyên ngôn của Đảng Cộng sản” đã tác động sâu sắc đến tiến trình phát triển của cách mạng thế giới, thúc đẩy lịch sử nhân loại tiến bước theo chiều hướng khách quan là hướng đến xây dựng một xã hội công bằng, nhân đạo, phù hợp với bản chất con người.

Tuy nhiên, tiến trình phát triển của lịch sử thế giới từ đầu thế kỷ XX đến nay không hề giản đơn, bằng phẳng mà diễn ra quanh co, khi cao trào, lúc thoái trào, có lúc nơi này hoặc nơi khác cách mạng đứng trước những trở lực tưởng như không vượt qua nổi. Cùng thời đó, “Tuyên ngôn của Đảng Cộng sản” cũng đã trải qua những thử thách lớn lao trên con đường hiện thực hóa lý tưởng xã hội chủ nghĩa. Điều đó cho thấy, ở đâu và lúc nào, những luận điểm, nguyên lý cơ bản của “Tuyên ngôn của Đảng Cộng sản” được nhận thức đúng đắn và vận dụng sáng tạo, phù hợp với điều kiện khách quan, thì ở đó và lúc đó, sự nghiệp cách mạng sẽ vượt qua được những thử thách để phát triển.

Ngược lại, ở đâu và lúc nào, những luận điểm, nguyên lý của “Tuyên ngôn của Đảng Cộng sản” bị hiểu sai, vận dụng sai, hoặc nhận thức và vận dụng một cách giáo điều, máy móc thì ở đó và lúc đó, cách mạng gặp trắc trở, khó khăn, hoặc bị tổn thất, thậm chí bị thất bại. Điều này đã được chỉ dẫn trong “Lời tựa” cho bản xuất bản tiếng Đức năm 1872: “Chính ngay Tuyên ngôn cũng đã giải thích rõ rằng bất cứ ở đâu và bất cứ lúc nào, việc áp dụng những nguyên lý đó cũng phải tùy theo hoàn cảnh lịch sử đương thời, và do đấy, không nên quá câu nệ vào những biện pháp cách mạng nêu ra ở cuối chương II”[2].

Ở Việt Nam, trong quá trình lãnh đạo cách mạng Việt Nam hơn 96 năm qua, Đảng ta đã kiên định, vận dụng, phát triển sáng tạo những nguyên lý cơ bản của chủ nghĩa Mác - Lênin nói chung và “Tuyên ngôn của Đảng Cộng sản” nói riêng. Trước mỗi bước ngoặt lịch sử của cách mạng, Đảng ta luôn vững vàng bản lĩnh chính trị, kiên định giữ vững mục tiêu độc lập dân tộc gắn liền với chủ nghĩa xã hội; đồng thời kiên quyết đấu tranh với mọi biểu hiện và ảnh hưởng của chủ nghĩa giáo điều, cơ hội, xét lại để bảo vệ và phát triển chủ nghĩa Mác - Lênin, tuyệt đối trung thành với lý tưởng cộng sản chủ nghĩa, với những nguyên lý trong Tuyên ngôn. Thực tiễn phát triển đất nước qua 40 năm đổi mới với những thành tựu to lớn, có ý nghĩa lịch sử càng khẳng định giá trị lịch sử và ý nghĩa thời đại của “Tuyên ngôn của Đảng Cộng sản” với sự nghiệp cách mạng của Việt Nam.

Có thể khẳng định, dù đã gần 180 năm đi qua nhưng “Tuyên ngôn của Đảng Cộng sản” vẫn là một tác phẩm có giá trị nổi bật về mặt lý luận và có đóng góp to lớn với sự phát triển của phong trào cộng sản và công nhân quốc tế. Tác phẩm vẫn có giá trị bền vững với sự nghiệp cách mạng của các nước đi theo con đường xã hội chủ nghĩa, trong đó có Việt Nam.

----------------
[1] V.I.Lênin, Toàn tập, Nxb.Tiến bộ, Mát-xcơ-va, 1978, t.26, tr.10
[2] C.Mác và Ph.Ăngghen, Toàn tập, Nxb. Chính trị quốc gia - Sự thật, Hà Nội, 1995, t.18, tr.128

Tiến sĩ Lê Thị Chiên - Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh