Kỷ niệm Ngày Nhà giáo Việt Nam (20/11): Khi người thầy biết nói lời cảm ơn học trò
TS. Phạm Xuân Quyết từ Đại học Sunway (Malaysia) khẳng định tôn sư trọng đạo không chỉ là một chiều, mà cần có sự tôn trọng hai chiều giữa thầy và trò.

TS. Phạm Xuân Quyết trong các hoạt động tư vấn giáo dục, giảng dạy và học thuật. (Ảnh NVCC)
Trở lại Đại học Sunway (Malaysia) với vai trò giảng viên, TS. Phạm Xuân Quyết chọn không vội trao đáp án. Với anh, tôn sư trọng đạo hôm nay còn là sự tôn trọng hai chiều: thầy dám nhận sai, trò dám suy nghĩ độc lập.
Một sinh viên đứng lên, chỉ ra điều thầy vừa giảng có thể chưa chính xác. Giữa lớp học, câu hỏi ấy có thể khiến người dạy lúng túng, cũng có thể mở ra bài học quan trọng hơn kiến thức đang được trình bày. TS. Phạm Xuân Quyết, giảng viên Đại học Sunway (Malaysia), chọn cách thứ hai: cảm ơn sinh viên, cùng cả lớp kiểm tra căn cứ và sửa công khai nếu mình sai.
“Tôi không nghĩ một lời góp ý có căn cứ làm người thầy mất uy tín”, anh chia sẻ nhân Ngày Nhà giáo Việt Nam 20/11. Theo anh, nếu muốn sinh viên biết nhận và sửa lỗi, trước hết chính người thầy phải làm được. Cách nghĩ ấy gợi một cách hiểu về truyền thống tôn sư trọng đạo: kính trọng người dạy học không đồng nghĩa xem mọi lời thầy nói đều bất khả nghi vấn.
Từ học trò tìm đáp án đến người thầy đặt câu hỏi
Hai lần đoạt giải học sinh giỏi Địa lý quốc gia, Phạm Xuân Quyết từng theo học tại Đại học Sunway trong giai đoạn 2011-2014. Anh sau đó tốt nghiệp tiến sĩ tại Đại học Kinh tế TP. Hồ Chí Minh (UEH) và trở lại Sunway giảng dạy năm 2024. Hành trình từ học trò đến người thầy đưa anh về chính nơi từng học cách đặt câu hỏi.
“Khi còn học ở Sunway, có những lúc tôi chỉ muốn biết mình trả lời đúng hay sai, nhưng thầy cô lại hỏi vì sao tôi chọn cách đó. Đến khi đi dạy, tôi mới hiểu giá trị của câu hỏi ấy”, TS. Quyết nhớ lại. Có những bài học chỉ thực sự sáng rõ khi người học bước sang phía bên kia bục giảng, phải tự chịu trách nhiệm trước sự trưởng thành của người khác.
Trong giờ quản trị doanh thu khách sạn, một sinh viên có thể đề xuất giảm giá phòng để tăng lượng khách. Thay vì gật đầu hoặc bác bỏ, thầy Quyết hỏi: Nếu doanh thu tăng thêm không bù nổi chi phí phục vụ lượng khách mới, em có tiếp tục giảm giá? Khi tự tính toán lại, sinh viên phát hiện khách sạn đông hơn chưa chắc lợi nhuận nhiều hơn.
Giá trị của bài giảng khi ấy nằm ở quá trình phân tích, chứ không phải một đáp án được thầy công bố. Người học có quyền đề xuất và cũng phải tập chịu trách nhiệm trước chứng cứ. Đó là năng lực cần thiết khi rời giảng đường, nơi công việc hiếm khi đưa sẵn lựa chọn đúng - sai theo mẫu trắc nghiệm.
Tôn trọng không có nghĩa là luôn đồng ý
Hai năm liên tiếp 2025-2026, TS. Quyết nhận giải thưởng giảng dạy do sinh viên bình chọn tại Sunway. Anh đón nhận sự ghi nhận bằng lòng biết ơn, song không coi giải thưởng là dấu chấm hết cho việc học nghề, bởi ngay trong những giờ thực hành tưởng như rất đơn giản, sinh viên vẫn có thể chỉ ra những khoảng cách mà người dạy không nhận thấy.
Một lần hướng dẫn nghiệp vụ buồng phòng, anh làm mẫu cách trải ga và gấp góc giường. Nhìn từ phía người đã quen tay, thao tác dường như không khó. Nhưng đến lượt sinh viên tự làm, có bạn vẫn không biết giữ mép ga ở đâu để góc giường vừa gọn, vừa căng. Khó khăn nằm ở một động tác nhỏ mà bài giảng trọn quy trình dễ bỏ qua.
Anh không lặp lại toàn bộ phần trình diễn, thay vào đó, TS. Quyết dừng đúng điểm các em vướng, cho thử lại rồi mới góp ý. Tiêu chuẩn chất lượng và thời gian vẫn được giữ, nhưng anh không đòi người mới học phải làm nhanh ngay lần đầu tiên. Đó là sự điều chỉnh từ phía người dạy, không phải hạ thấp yêu cầu với người học.
“Với tôi, thương sinh viên đôi khi là kiên nhẫn thêm một chút để các em có cơ hội tự làm được”, anh nói. Anh xem đó cũng là cách đem tình thương nhận được từ mẹ vào lớp học. Một sự chậm lại có chủ đích đôi khi giúp sinh viên đi nhanh hơn về lâu dài, vì các em hiểu thao tác thay vì chỉ bắt chước.
Nhưng tôn trọng sinh viên không chỉ là kiên nhẫn trước lỗi thao tác. Đó còn là thái độ khi chính người thầy bị chất vấn. TS. Quyết cho biết nếu sinh viên phát hiện điểm chưa chính xác trong bài giảng, anh sẽ cùng lớp xem xét căn cứ; nếu chưa đủ dữ liệu, anh kiểm tra và trả lời sau. Anh không xem thẩm quyền của người đứng lớp là lý do để khép lại một cuộc trao đổi.
“Sinh viên tôn trọng thầy khi góp ý có căn cứ và đúng mực. Người thầy tôn trọng sinh viên khi lắng nghe nghiêm túc, kể cả lúc người cần sửa lại là mình”, anh Quyết khẳng định. Hai vế của nhận định này bổ sung nhau: người học không nhân danh phản biện để thiếu lễ độ, người dạy cũng không nhân danh truyền thống để từ chối sự thật.

TS. Phạm Xuân Quyết tư vấn cho học viên. (Ảnh NVCC)
Điều còn lại sau khi rời giảng đường
Trước câu hỏi món quà nào anh mong nhận vào ngày 20/11 từ một sinh viên đã ra trường, TS. Quyết không nói đến bó hoa hay lời khen. Anh mong một lời nhắn kể rằng sinh viên đã đủ tự tin để tự đưa ra một quyết định nghề nghiệp nhờ điều từng học trên lớp.
Anh lấy ví dụ một người học quản trị khởi nghiệp muốn mở quán cà phê. Thay vì vội ký hợp đồng thuê mặt bằng vì bạn bè khen ý tưởng hay, người ấy thử bán trong vài cuối tuần, đếm số khách thực sự quay lại, tính lợi nhuận trên từng ly rồi điều chỉnh kế hoạch trước khi đầu tư lớn. Đó là quyết định được dẫn dắt bởi quan sát thực tế và khả năng chấp nhận rủi ro.
“Tôi sẽ vui ngay cả khi sau cùng em quyết định chưa mở quán”, anh chia sẻ. Với người thầy, thành công không bắt buộc đồng nghĩa một dự án được triển khai. Thành công có thể là biết dừng đúng lúc, có dũng khí đổi hướng khi dữ liệu không ủng hộ điều mình mong muốn.
Người Việt vẫn nhắc “tôn sư trọng đạo” mỗi mùa 20/11. Truyền thống ấy bền vững bởi nó đề cao công lao truyền dạy và đạo lý biết ơn. Nhưng để không hóa thành nghi thức một chiều, sự kính trọng cần đi cùng tinh thần cầu thị, năng lực đối thoại và trách nhiệm của cả thầy lẫn trò.
Từ Ngày Hiến chương các nhà giáo đến truyền thống 20/11
Ngày 20/11 có nguồn gốc từ phong trào giáo giới quốc tế. Năm 1946, Liên hiệp Quốc tế các Công đoàn Giáo dục (FISE) ra đời; năm 1949, tổ chức này thông qua Hiến chương các nhà giáo. Công đoàn Giáo dục Việt Nam gia nhập FISE năm 1953. Ngày 20/11/1958, “Ngày Quốc tế Hiến chương các nhà giáo” được tổ chức ở miền Bắc Việt Nam.
Ngày 28/9/1982, Hội đồng Bộ trưởng ban hành Quyết định 167-HĐBT, chính thức lấy 20/11 hằng năm làm Ngày Nhà giáo Việt Nam. Từ truyền thống hiếu học và “tôn sư trọng đạo”, ngày này trở thành dịp tri ân người dạy học. Nhưng đạo lý ấy không chỉ nằm ở hoa và lời chúc mà còn ở việc tôn trọng tri thức, gìn giữ phẩm hạnh, học hỏi nghiêm túc và tạo điều kiện để thầy trò cùng trưởng thành.

