Ký sự La Lay - Bài 1: Những đứa trẻ tựa cửa chờ cha mẹ

Những người bà lại quay về "làm mẹ", chăm cháu thay con đang ở nơi xa xứ. Ảnh minh họa: Ảnh: T.T

Tuổi thơ bên triền dốc mù sương

5 giờ sáng, bản Ty Nê (xã La Lay, tỉnh Quảng Trị) chìm trong màn sương se lạnh. Tiếng khóc nức nở của một đứa trẻ giật mình nhớ mẹ từ căn nhà sàn bên triền dốc xé toang không gian tĩnh mịch. Trong căn nhà ấy, không có tiếng ầu ơ của mẹ, cũng chẳng có bàn tay thô ráp của người cha ầu ơ vỗ về. Chỉ có 2 chị em tự dỗ dành nhau, co ro dưới tấm chăn mỏng trong ngôi nhà mới cất.

Ở vùng biên ải này, những cảnh ngộ như thế không còn là chuyện hiếm gặp. Người lớn rời bản, trẻ con ở lại với ông bà, nương nhờ người thân. Trong những ngôi nhà mới chưa ấm vách, những phận "cò con" bấu víu lấy nhau, đùm bọc qua ngày. Trẻ em đang lớn lên theo một cách rất riêng: tự ăn, tự mặc, tự trưởng thành và tự học cách làm người lớn khi tuổi đời còn quá đỗi non nớt.

6 giờ 30 sáng, trên mỏm đồi lộng gió ở đầu bản Ty Nê, chúng tôi bắt gặp Hồ Thị H. (13 tuổi) đứng chôn chân bên vệ cỏ. Cô bé người Pa Kô tay cầm khư khư chiếc điện thoại cũ, kiên nhẫn dò tìm từng vạch sóng di động chập chờn để ngóng một cuộc gọi từ phương Nam.

H. đang học lớp 7, là chị cả trong gia đình 4 miệng ăn. Vốn thuộc diện hộ nghèo, dù đã được Nhà nước hỗ trợ dựng xây căn nhà kiên cố nhưng đất đai canh tác hạn chế, cộng với những món nợ sản xuất khiến cái đói dai dẳng cứ bám riết lấy gia đình em. Vài năm trước, khi đứa con gái út mới tròn 5 tuổi, bố mẹ H. gạt nước mắt để lại con cho họ hàng trông nom rồi bắt xe vào tận vùng công nghiệp phía Nam làm thuê.

Ở cái tuổi "ăn chưa no, lo chưa tới", H. đã phải gánh trên vai thiên chức bất đắc dĩ của một người mẹ nhỏ: tự nhóm lửa nấu cơm, giặt giũ, kèm em học và dỗ em ngủ mỗi đêm. "Mỗi tháng ba mẹ có gửi tiền về một lần qua tài khoản của bác. Nhưng nói thật là em chỉ mong ba mẹ về thôi. Mỗi lần em em hỏi "bao giờ ba mẹ về", hai chị em lại khóc", H. nghẹn ngào cúi mặt, ngón tay mân mê vạt áo đã sờn chỉ.

 Vì cuộc sống mưu sinh nơi đất khách quê người, nhiều trẻ em ở xã La Lay phải sống trong cảnh thiếu vắng bàn tay chăm sóc của cha mẹ. Ảnh: T.T

Câu hỏi tưởng như giản đơn ấy, không phải lúc nào cha mẹ em cũng có thể trả lời. Bởi ở nơi cách bản làng hàng ngàn cây số, cha mẹ em đang quay cuồng với những kíp làm tăng ca thâu đêm trong các nhà xưởng, khu chế xuất để chắt chiu từng đồng gửi về đóng học phí, mua cho con tấm áo lành lặn hơn. Họ đi để con cái có tương lai nhưng tương lai ấy đang phải đánh đổi bằng những tháng ngày hiện tại vắng bóng tình thương.

Những khoảng trống không thể lấp đầy

Nếu nỗi buồn của 2 chị em H. bắt đầu từ những chuyến xe mưu sinh nhọc nhằn thì với em Hồ T. V. (14 tuổi) và Hồ K. M. (8 tuổi), cũng trú tại thôn Ty Nê, vết hằn tâm lý còn đến từ sự chia ly của gia đình sau những cuộc ly hương.

Mẹ của V. rời bản rồi rẽ bước sang một mái ấm mới, bỏ lại 2 con. Người cha vì gánh nặng nợ nần và áp lực mưu sinh cũng đành nuốt nước mắt gửi con lại cho người bác để vào Nam làm mướn. Ngôi nhà tường xây mới khang trang nhưng quanh năm lạnh ngắt hơi người. Người thân ở kề bên, dẫu có sẻ chia củ sắn, bát cơm cũng chẳng thể nào lấp đầy khoảng trống của một người mẹ trong mắt hai đứa trẻ đang tuổi lớn.

Còn với em Hồ K.M., từ lúc cất tiếng khóc chào đời đã chẳng biết mặt cha. Để lại con cho bà ngoại, từ ngày bước chân ra đi, mẹ M. chưa từng về thăm con, cũng chưa một lần hứa hẹn ngày đoàn tụ. Đứa trẻ lên 8 sống nép mình bên bà ngoại, chỉ biết nhìn bạn bè ríu rít nắm tay cha mẹ mỗi buổi tan trường mà lủi thủi đi bộ về nhà một mình.

3 đứa trẻ, 3 phận đời khác nhau nhưng đều chung một mẫu số: tuổi thơ thiếu vắng sự chở che thường nhật của bậc sinh thành. Đứa ở với ông bà đã qua bên kia con dốc cuộc đời, đứa nương nhờ họ hàng, đứa lớn lóng ngóng chăm đứa bé.

Không giấu được nỗi niềm trăn trở, chị Hồ Thị Thêu, Phó Chủ tịch thường trực Ủy ban MTTQ Việt Nam xã, Chủ tịch Hội LHPN xã La Lay, chia sẻ: "Người ta thường nghĩ trẻ con vùng cao chỉ cần đủ ăn, đủ mặc. Nhưng thực tế, điều các em thiếu thốn và khao khát nhất chính là cảm giác có một người thân yêu nhất ở bên để gọi, để ôm ấp, vỗ về và chia sẻ những điều thầm kín. Đặc biệt là các bé gái khi bước vào lứa tuổi dậy thì. Cơ thể thay đổi, tâm sinh lý biến chuyển, không có mẹ ở bên cạnh chỉ bảo, các em rất hoang mang, khép kín và dễ chịu nhiều thiệt thòi. Tiền bạc gửi về có thể mua được sách vở, quần áo mới nhưng không một lệnh chuyển khoản nào có thể mua được một bàn tay mẹ đặt lên trán con khi sốt nửa đêm, một lời cha nhắc nhở học bài, hay một cái ôm ấm áp trước giờ đi ngủ".

Gánh nặng thế hệ và hiểm họa rình rập vùng biên

La Lay là xã vùng cao biên giới đặc biệt khó khăn, diện tích hơn 152 km² với 5 thôn bản, nơi đồng bào dân tộc thiểu số Pa Kô - Vân Kiều chiếm trên 90% dân số. Nơi đây địa hình chia cắt, đồi dốc hiểm trở, đất sản xuất manh mún. Khi nương rẫy không còn đủ sức níu giữ nồi cơm, những cuộc rời bản trở thành lựa chọn tất yếu.

Địa bàn xã La Lay chủ yếu là đồi núi cao, bị chia cắt bởi nhiều khe suối nhỏ thuộc thượng nguồn hệ thống sông Đakrông, đời sống đồng bào dân tộc thiểu số còn nhiều khó khăn. Ảnh: Ảnh: T.T

Hậu quả của những chuyến đi xa là một thế hệ người già phải gánh vác trách nhiệm nuôi dạy thế hệ con trẻ. Những người ông, người bà tưởng chừng đã đi trọn hành trình nhọc nhằn của đời người, nay lại thêm một lần tập làm cha, làm mẹ. Nhưng thương cháu là một chuyện, theo kịp và hiểu được tâm lý của một đứa trẻ trong thời đại số lại là chuyện hoàn toàn khác.

Chiếc điện thoại thông minh gửi về từ phố thị giúp các em nhìn thấy mặt cha mẹ mỗi tối nhưng nó cũng mở ra một "thế giới phẳng" đầy rủi ro. Trẻ thiếu sự giám sát, ông bà mắt mờ chân chậm không thể kiểm soát các mối quan hệ trên không gian mạng. Tâm lý lứa tuổi dậy vốn dĩ muốn tự do, thích thể hiện, cộng thêm sự cô đơn tích tụ khiến nhiều em trở nên rụt rè, thu mình, hoặc ngược lại - dễ bị lôi kéo, sa sút học hành và nảy sinh tâm lý phản kháng.

Đặc biệt, theo các thầy cô giáo cắm bản, La Lay là địa bàn biên giới trọng điểm tiếp giáp với nước bạn Lào, địa hình rừng núi hiểm trở. Đây là môi trường mà các loại tội phạm xuyên biên giới - đặc biệt là buôn bán ma túy, buôn lậu hàng hóa - luôn tìm cách lợi dụng. Những đứa trẻ thiếu vắng sự quản lý, bảo bọc chặt chẽ của gia đình rất dễ trở thành mục tiêu bị các đối tượng xấu lôi kéo, dụ dỗ vào những con đường lầm lạc.

Bởi vậy, phía sau câu chuyện cha mẹ rời bản mưu sinh không chỉ là khoảng cách của những chuyến đi, mà còn là những khoảng trống cần được nhận diện và bù đắp trong hành trình lớn lên của trẻ. 

Tháng 8 âm lịch, những cơn lũ đầu nguồn đang cuồn cuộn đổ về sông Đakrông. Cầu cống ngập sâu, những con đường đất đỏ xuyên qua các bản làng sạt lở, cô lập từng cụm dân cư. Trong những căn nhà sàn chênh vênh nép mình dưới chân dãy Trường Sơn hùng vĩ, những đứa trẻ ở La Lay lại lặng lẽ đi qua thêm một mùa mưa bão thiếu vắng bóng hình cha mẹ. Và ở những công xưởng, khu nhà trọ chật chội nơi đất khách xa xôi, người cha, người mẹ có lẽ cũng chẳng thể yên lòng khi nghĩ về những đứa con thơ.

(Còn tiếp)