Ký ức cầu vồng

Các nghệ sĩ Việt Nam biểu diễn tại Lễ khai mạc Những ngày văn hóa Việt Nam tại Liên bang Nga năm 2024. Ảnh: nhandan.vn

Sách Cầu Vồng thơm tho mùi mực in trên giấy trắng dày, chữ to dễ đọc và có nhiều hình minh họa rất đẹp. 

Không hiểu sao cổ tích và những câu chuyện trẻ thơ đến từ miền bạch dương xa lắc cũng thân quen như cô Tấm, như chàng Thạch Sanh xứ mình. Tôi say mê với "Cánh buồm đỏ thắm", "Bà ngoại", "Khi bố còn thơ", "Vai người khác đóng", "Bu-ra-ti-nô và chiếc chìa khóa vàng"… 

Những nhân vật thân quen như vừa bước ra từ những trang sách, như đang vui đùa, biến hóa đâu đây. Tính nhân bản trong văn học thiếu nhi nước Nga chảy tràn qua từng con chữ, từng trang minh họa chăm chút, ưa nhìn. 

Quà của cậu còn có những tập tranh vẽ phong cảnh tuyệt đẹp được in trên giấy cứng của những danh họa Nga. Thời đó, nhà không có truyền hình. Xa lắm trong xóm mới có một chiếc ti vi trắng đen, hàng đêm phát hình duy nhất một đài Cần Thơ. Sách báo, âm nhạc đã mang thằng bé nhà quê đi khắp những miền đất xa xôi tuyết trắng, sông dài.

Tôi rất thích những bài hát Nga mà thầy tổng phụ trách Đội dạy cho trong mỗi kỳ sinh hoạt. Dưới tán phượng già râm mát, dàn đồng ca trong trẻo vang lên những bài hát quen thuộc: "Nụ cười", "Ở trường cô dạy em thế", "Cứ để cho mặt trời chiếu sáng". 

“Bay lên đón mặt trời, đại bàng con hãy vút cao, qua núi đồi hãy lướt tới bao chân mây…”. Bài hát "Đại bàng con" có lần mang về cho tôi một giải đơn ca, khúc khích niềm vui dâng thầy cô trong ngày 20 tháng 11. 

Con tàu văn hóa Nga đã có một hành trình dài – lướt qua những dòng sông băng, những rừng bạch dương heo hút, hoang vu. Nó đã leng keng ngân chuông ở một bến quê, chở thêm phù sa nuôi lớn tâm hồn tôi từ tấm bé.

Ngày ấy, tôi không biết nước Nga rộng lớn đến dường nào, chưa hình dung được những dòng sông Volga, Neva, những quảng trường cổ kính, những mùa đông tuyết phủ trắng trời. Càng không thể hiểu hết vì sao một đất nước cách quê mình nửa vòng trái đất lại có thể trở nên gần gũi đến thế.

Tôi chỉ biết yêu những nhân vật trong sách, yêu những giai điệu trong trẻo và thầm mong một lần được đặt chân đến miền đất bước ra từ những trang văn. Sau này lớn lên, tôi mới hiểu rằng, những cuốn sách Cầu Vồng không đơn thuần là món quà của một người cậu thương cháu. 

Sách còn là những sứ giả văn hóa thầm lặng. Qua văn chương, hội họa và âm nhạc, một đất nước có thể bước vào tâm hồn một đứa trẻ ở một miền quê xa xôi mà không cần bất cứ lời giới thiệu trang trọng nào. Những câu chuyện về tình yêu thương, lòng dũng cảm, sự bao dung và khát vọng sống đẹp đã tìm được tiếng nói chung giữa hai nền văn hóa tưởng chừng cách biệt.

Quan hệ Việt Nam - Liên bang Nga đi qua hơn bảy thập niên kể từ ngày hai nước thiết lập quan hệ ngoại giao năm 1950. Từ những năm tháng lịch sử nhiều thử thách, sự gắn bó giữa hai dân tộc được bồi đắp bằng tình cảm chân thành, sự sẻ chia và những dấu ấn hợp tác trên nhiều lĩnh vực. 

Không chỉ có những công trình, những dự án kinh tế, khoa học, giáo dục, còn có hàng vạn người Việt từng học tập, trưởng thành trên đất Nga; có những thế hệ trí thức mang theo ký ức về giảng đường, thầy cô và những mùa đông xứ sở bạch dương. Những con người ấy chính là những nhịp cầu sống động nối liền hai nền văn hóa.

Năm 2025, Việt Nam và Liên bang Nga kỷ niệm 75 năm thiết lập quan hệ ngoại giao. Cũng trong năm này, hai nước ký Chương trình hợp tác văn hóa giai đoạn 2025 - 2027, mở ra thêm những cơ hội giao lưu về nghệ thuật biểu diễn, điện ảnh, mỹ thuật, bảo tàng và đào tạo văn hóa nghệ thuật. 

Những Ngày Văn hóa Nga tại Việt Nam, những Ngày Văn hóa Việt Nam tại Nga, các tuần phim và hoạt động giới thiệu di sản không chỉ là những sự kiện mang tính lễ hội. Đó còn là dịp để người dân hai nước nhìn thấy nhau qua vẻ đẹp riêng của mỗi dân tộc, từ đó nhận ra những giá trị nhân văn có thể gặp gỡ và đồng điệu.

Tuyên bố chung Việt Nam - Liên bang Nga tháng 9-2026 tiếp tục nhấn mạnh vai trò của văn hóa và giao lưu nhân dân như một nhịp cầu kết nối hai dân tộc; đồng thời đề cập việc tổ chức Những ngày Văn hóa, tuần phim, mùa văn hóa Nga tại Việt Nam năm 2027 và thúc đẩy thành lập Trung tâm Văn hóa Việt Nam tại Nga. 

Đó là những định hướng đáng trân trọng, bởi tình hữu nghị muốn bền lâu không chỉ cần được gìn giữ trong ký ức lịch sử, mà còn phải được tiếp nối bằng những cuộc gặp gỡ, những sáng tạo và trải nghiệm văn hóa của các thế hệ hôm nay.

Văn hóa không có biên giới của khoảng cách địa lý. Nó đi qua những trang sách, giai điệu âm nhạc, vượt qua những mùa đông tuyết trắng, những cánh đồng nhiệt đới, để tìm đến nơi con người biết rung động trước cái đẹp và lòng nhân ái. 

Ngoại giao văn hóa, xét đến cùng, không chỉ là đưa nghệ thuật của một quốc gia đến với quốc gia khác, mà còn là tạo dựng sự thấu hiểu, tôn trọng và tình cảm chân thành giữa những con người khác ngôn ngữ, khác phong tục nhưng cùng hướng đến những giá trị tốt đẹp.

Và tôi tin, những chiếc cầu được xây bằng văn hóa, văn chương, nghệ thuật và tình người sẽ còn bền bỉ hơn mọi khoảng cách. Bởi khi một dân tộc biết yêu quý những giá trị đẹp đẽ của dân tộc khác, tình hữu nghị không còn là một khái niệm trong những văn kiện ngoại giao. Nó đã trở thành một phần ký ức, một phần tâm hồn và một di sản tinh thần được trao truyền từ thế hệ này sang thế hệ khác.