Lá cờ đỏ sao vàng và dấu mốc lịch sử ở Khuổi Nặm

Từ tin báo Khởi nghĩa Nam Kỳ

Cờ đỏ sao vàng lần đầu xuất hiện trong cuộc Khởi nghĩa Nam Kỳ, nổ ra đêm 22, rạng sáng 23/11/1940. Khi ấy, lãnh tụ Nguyễn Ái Quốc đang ở Quế Lâm (Quảng Tây, Trung Quốc), chuẩn bị đường về nước. Năm 1965, cụ Đặng Văn Cáp - người được giao theo dõi tin tức qua radio để báo cáo lại với Người đã kể với nhà văn Sơn Tùng: Nghe tin khởi nghĩa, Người lặng đi, rồi hỏi trong cuộc khởi nghĩa có gì mới. Biết lần đầu tiên có cờ đỏ sao vàng, Người hỏi tiếp: “Sao mấy cánh?”, “Sao vàng ở giữa hay ở góc?”. Tin tức không nói rõ. Người bảo cụ Cáp ra phố mua một tấm vải đỏ. Từ tấm vải ấy, lá cờ đỏ sao vàng được làm ra, ngôi sao năm cánh cắt bằng giấy vàng, dán ở giữa.

Ngày 23/11/1940, lá cờ đỏ sao vàng lần đầu tiên xuất hiện trong cuộc Khởi nghĩa Nam Kỳ. Ảnh tư liệu

Tại Nậm Quang (Tĩnh Tây, Quảng Tây), sát biên giới Việt - Trung, Người mở lớp huấn luyện chính trị cho 40 thanh niên Cao Bằng, chuẩn bị cán bộ về gây dựng phong trào trong nước. Các đồng chí Phùng Chí Kiên, Phạm Văn Đồng, Võ Nguyên Giáp trực tiếp soạn tài liệu và giảng dạy. Đồng chí Võ Nguyên Giáp (bí danh Dương Hoài Nam) phụ trách lớp, được Người trao lá cờ để treo trên bàn thờ Tổ quốc trong lớp học. Trong hồi ký, Đại tướng nhớ lại lễ tốt nghiệp tổ chức giữa một khu rừng: “Lá cờ đỏ sao vàng năm cánh phấp phới bay trong gió lạnh như một ngọn lửa thiêng sưởi ấm lòng chúng tôi, khi đó còn là những người dân mất nước phải sống xa quê hương. Chúng tôi ngoảnh mặt cả về phía Nam, hoan hô tinh thần khởi nghĩa Nam Kỳ, thề sẽ thẳng tiến không lùi trên con đường cách mạng chông gai, một ngày kia sẽ đem lá cờ thiêng liêng này về nêu cao giữa thủ đô”.

Như vậy, lá cờ Người mang về nước được làm vào cuối năm 1940, ngay sau khi tin Khởi nghĩa Nam Kỳ truyền tới và đã chứng kiến lời thề của lớp cán bộ trước ngày về nước.

Lá cờ theo Người về Pác Bó

Cũng trong thời gian này, đồng chí Hoàng Văn Thụ được Trung ương cử sang Tĩnh Tây gặp lãnh tụ Nguyễn Ái Quốc, báo cáo tình hình Đảng và phong trào trong nước, việc chuẩn bị Hội nghị Trung ương lần thứ Tám, đồng thời, đề nghị Người về nước theo hướng Cao Bằng - nơi nhân dân có trình độ giác ngộ tương đối cao, cán bộ khá vững vàng. Đề nghị ấy trùng với suy tính của Người. Cao Bằng có phong trào cách mạng từ sớm, núi rừng hiểm trở, giáp biên giới nên thuận lợi liên lạc quốc tế, lại có đường xuống Lạng Sơn, Thái Nguyên để mở rộng căn cứ ra cả nước; đồng bào các dân tộc Tày, Nùng, Mông, Dao, Lô Lô... đoàn kết, một lòng đi theo Đảng.

Lá cờ đỏ sao vàng được Bác Hồ mang về từ nước ngoài được sử dụng trong Hội nghị lần thứ Tám Ban Chấp hành Trung ương Đảng vào tháng 5/1941 được trưng bày tại Nhà trưng bày Khu di tích Quốc gia đặc biệt Pác Bó, xã Trường Hà. if(window.ads_zones == undefined) window.ads_zones = []; window.ads_zones.push('29f98be71cc32cab761c14556f1466af')

Trưa 28/1/1941, tức mùng 2 Tết Tân Tỵ, Người cùng các đồng chí Phùng Chí Kiên, Lê Quảng Ba, Đặng Văn Cáp, Hoàng Văn Lộc, Đào Thế An vượt qua cột mốc 108 (nay bên cạnh là mốc quốc giới 675) về tới Pác Bó, sau 30 năm xa Tổ quốc. Hành trang của Người chỉ có một chiếc va li mây, trong đó, có chiếc máy chữ hiệu Hermes Baby, vài bộ quần áo kaki, một số tài liệu và lá cờ đỏ sao vàng. Những ngày đầu, Người ở nhà ông Lý Quốc Súng, sau đó chuyển vào hang Cốc Bó (ngày 8/2/1941) rồi ra lán Khuổi Nặm.

Lán Khuổi Nặm dựng theo kiểu nhà sàn, rộng khoảng 12 m², nằm kín đáo ở cửa rừng, bên dòng suối nhỏ. Tại căn lán này, từ ngày 10/5 - 19/5/1941, với tư cách đại diện Quốc tế Cộng sản, lãnh tụ Nguyễn Ái Quốc triệu tập và chủ trì Hội nghị lần thứ Tám Ban Chấp hành Trung ương Đảng Cộng sản Đông Dương. Dự hội nghị có các đồng chí Trường Chinh, Hoàng Văn Thụ, Hoàng Quốc Việt, Phùng Chí Kiên, Vũ Anh, Bùi San, Hồ Xuân Lưu... Lá cờ đỏ sao vàng Người mang về được treo tại lán họp đơn sơ ấy.

Hội nghị hoàn chỉnh chủ trương chuyển hướng chỉ đạo chiến lược, đặt nhiệm vụ giải phóng dân tộc lên hàng đầu, xác định chuẩn bị khởi nghĩa là nhiệm vụ trung tâm; quyết định thành lập Mặt trận Việt Nam độc lập đồng minh (gọi tắt là Việt Minh); bầu đồng chí Trường Chinh làm Tổng Bí thư. Hội nghị quyết định lấy cờ đỏ sao vàng năm cánh làm cờ của Mặt trận Việt Minh và sẽ là cờ Tổ quốc khi giành được chính quyền. Ngày 19/5/1941, Mặt trận Việt Minh ra đời.

Chương trình Việt Minh ghi rõ: “Sau khi đánh đuổi được đế quốc Pháp, Nhật, sẽ thành lập một chính phủ nhân dân của Việt Nam Dân chủ Cộng hòa lấy lá cờ đỏ ngôi sao vàng năm cánh làm lá cờ toàn quốc”. Đây được coi là văn bản đầu tiên chính thức quy định Quốc kỳ của nước Việt Nam là cờ đỏ sao vàng. Văn kiện này cũng nêu chủ trương “liên hiệp hết thảy các từng lớp nhân dân không phân biệt tôn giáo, đảng phái, xu hướng chính trị nào, giai cấp nào” để đánh Pháp, đuổi Nhật, giành độc lập. Năm cánh của ngôi sao vàng được hiểu là biểu trưng cho sự đoàn kết của sĩ, nông, công, thương, binh phù hợp với chủ trương ấy. Từ lá cờ của một cuộc khởi nghĩa ở Nam Kỳ, cờ đỏ sao vàng trở thành ngọn cờ tập hợp toàn dân tộc.

Từ lán Khuổi Nặm đến Quảng trường Ba Đình

Từ căn cứ Cao Bằng, cờ đỏ sao vàng theo phong trào Việt Minh đến với nhiều địa phương. Ngày 22/12/1944, tại khu rừng Trần Hưng Đạo, 34 chiến sĩ Đội Việt Nam Tuyên truyền Giải phóng quân tuyên thệ dưới lá cờ đỏ sao vàng. Ngày 16 và 17/8/1945, Quốc dân Đại hội họp tại Tân Trào (Tuyên Quang) quyết định Quốc kỳ nền đỏ, giữa có sao vàng năm cánh. Ngày 2/9/1945, cờ đỏ sao vàng tung bay tại Quảng trường Ba Đình khi Chủ tịch Hồ Chí Minh đọc Tuyên ngôn Độc lập, khai sinh nước Việt Nam dân chủ cộng hòa. Ngày 5/9/1945, Sắc lệnh số 5-SL ấn định Quốc kỳ; ngày 9/11/1946, Hiến pháp đầu tiên quy định tại Điều thứ 3: “Cờ của nước Việt Nam dân chủ cộng hòa nền đỏ, giữa có sao vàng năm cánh”.

Lời thề ở Nậm Quang “đem lá cờ thiêng liêng này về nêu cao giữa thủ đô” đã thành hiện thực sau chưa đầy 5 năm, bắt đầu từ những quyết sách được thông qua dưới lá cờ ấy tại lán Khuổi Nặm.

Lán Khuổi Nặm nơi từng treo lá cờ Bác mang về.

Năm 2026, đánh dấu tròn 85 năm Ngày Bác Hồ trở về Tổ quốc, 85 năm Hội nghị lần thứ Tám Ban Chấp hành Trung ương Đảng và 85 năm Ngày thành lập Mặt trận Việt Minh. Trong dòng hồi ức về những ngày tháng lịch sử ấy ở Pác Bó, câu chuyện về chiếc va li mây và lá cờ đỏ sao vàng vẫn được các thuyết minh viên kể lại cho du khách tại Nhà trưng bày Khu di tích Quốc gia đặc biệt Pác Bó, xã Trường Hà. 85 năm đã đi qua, lá cờ hôm nay vẫn hiện diện trong không gian khu di tích như một chứng tích gợi nhớ về những ngày tháng lịch sử. Mỗi câu chuyện được kể lại, mỗi hình ảnh được giới thiệu cho du khách không chỉ giúp tái hiện một chặng đường cách mạng, mà còn làm sống dậy ý nghĩa của một biểu tượng đã đồng hành cùng dân tộc qua những bước ngoặt lớn của lịch sử.

Giữa núi rừng Pác Bó, Khuổi Nặm hôm nay vẫn xanh màu cây lá. Nhưng trong ký ức lịch sử, nơi đây còn lưu giữ một màu đỏ đặc biệt - màu đỏ của lá cờ đã từ hành trang của Người từ Khuổi Nặm đi vào lịch sử và trở thành biểu tượng của một nước Việt Nam độc lập. Với Đảng bộ, chính quyền và nhân dân các dân tộc tỉnh Cao Bằng, lá cờ treo trong căn lán nhỏ năm ấy là một phần của cội nguồn cách mạng quê hương, nhắc nhở thế hệ hôm nay tiếp tục gìn giữ, phát huy truyền thống, xây dựng Cao Bằng ngày càng phát triển.