Bảo tồn văn học dân gian các dân tộc thiểu số
HNN - Với cộng đồng các dân tộc thiểu số trên địa bàn TP. Huế như Tà Ôi, Pa Cô và Cơ Tu, văn học dân gian không chỉ là hình thức sáng tạo nghệ thuật ngôn từ mà còn là “bộ nhớ văn hóa”, lưu giữ toàn bộ những tri thức được tích lũy qua nhiều thế hệ. Thế nhưng, văn học dân gian đang đối mặt nhiều thách thức khi đội ngũ nghệ nhân ngày càng lớn tuổi, việc truyền dạy bị gián đoạn.
Đồng bào Pa ko và Tà ôi phía Tây thành phố mừng tết Aza
Kho tàng văn học dân gian của các dân tộc thiểu số ở Huế không chỉ được lưu truyền bằng hình thức truyền miệng mà còn gắn liền với đời sống sinh hoạt, tín ngưỡng cộng đồng và phản ánh sinh động thế giới quan, lịch sử và khát vọng của cộng đồng.
Tuy nhiên, cùng với quá trình hiện đại hóa và thay đổi phương thức sống, các không gian truyền dạy truyền thống đang dần bị thu hẹp. Những đêm kể chuyện bên bếp lửa, những cuộc hát giao duyên, các buổi sinh hoạt cộng đồng hay nghi lễ truyền thống không còn xuất hiện với tần suất như trước. Không dừng lại ở đó, một bộ phận không nhỏ người trẻ có thể hiểu nhưng không còn sử dụng thành thạo tiếng mẹ đẻ; thậm chí có trường hợp không còn đủ năng lực tiếp nhận các tác phẩm dân gian bằng ngôn ngữ truyền thống.
Trước những nỗi lo ấy, các chuyên gia cho rằng cần có một chương trình hành động mạnh mẽ hơn để bảo tồn. Trong đó, tiếp tục điều tra điền dã, sưu tầm, ghi âm, ghi hình, phiên âm và dịch thuật các tác phẩm văn học dân gian còn lưu giữ trong cộng đồng các dân tộc Tà Ôi, Pa Cô, Cơ Tu và ưu tiên tập trung vào các loại hình có nguy cơ thất truyền cao như thần thoại, truyền thuyết dòng họ, sử thi, truyện kể dân gian, dân ca, tục ngữ, câu đố, tri thức dân gian gắn với sản xuất và đời sống.
Đối với Huế, việc bảo tồn và phát huy văn học dân gian cần được đặt trong tổng thể chiến lược phát triển thành phố trực thuộc Trung ương theo hướng “đô thị di sản, văn hóa, sinh thái, cảnh quan, thân thiện với môi trường và thông minh”. Điều đó đòi hỏi sự gắn kết chặt chẽ giữa bảo tồn di sản với phát triển kinh tế - xã hội; giữa văn hóa truyền thống với chuyển đổi số; giữa nghiên cứu khoa học với giáo dục và thực tiễn đời sống; giữa vai trò kiến tạo của Nhà nước với quyền làm chủ của cộng đồng các dân tộc thiểu số.
Tại một hội thảo diễn ra vào cuối tháng 8 về bảo tồn văn học dân gian các dân tộc thiểu số trên địa bàn TP. Huế do Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch TP. Huế tổ chức, các chuyên gia đã chỉ rõ, Nghị quyết số 80-NQ/TW của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa Việt Nam đã tạo nền tảng quan trọng để đổi mới tư duy về bảo tồn và phát huy di sản văn hóa. Tinh thần xuyên suốt của Nghị quyết là chuyển từ cách tiếp cận bảo tồn đơn thuần sang phát huy giá trị văn hóa như một nguồn lực nội sinh cho phát triển bền vững.
