Lãi suất biến động, người vay chật vật xoay xở trả nợ

Ảnh minh họa

Áp lực từ giấc mơ an cư

Ở một khu dân cư mới tại tỉnh Bắc Ninh, căn nhà hai tầng của chị Trần Thị Nhung (37 tuổi), nhân viên kinh doanh của một công ty tại khu công nghiệp trên địa bàn, vẫn còn khá mới. Để có được căn nhà này, ngoài số tiền tích góp nhiều năm, vợ chồng chị còn vay thêm ngân hàng. Tuy nhiên, thời gian gần đây, khi lãi suất cho vay tăng, áp lực trả nợ khiến gia đình chị luôn trong trạng thái lo lắng.

Ba năm trước, khi quyết định mua nhà, chị Nhung vay ngân hàng 700 triệu đồng theo gói vay mua nhà dài hạn. Thời điểm đó, lãi suất ưu đãi khá thấp, cộng với thu nhập ổn định của hai vợ chồng, kế hoạch tài chính của gia đình được tính toán khá cẩn thận. "Lúc ký hợp đồng vay, tôi nghĩ chỉ cần chịu khó làm ăn thì hơn chục năm cũng trả xong. Có nhà rồi thì yên tâm lo cho con cái học hành", chị Nhung nhớ lại.

Tuy nhiên niềm vui an cư không kéo dài lâu. Sau thời gian ưu đãi, khoản vay chuyển sang lãi suất thả nổi. Khi thị trường tài chính biến động, lãi suất cho vay bắt đầu tăng dần, kéo theo số tiền trả nợ mỗi tháng cũng phình to.

Hiện nay, mỗi tháng gia đình chị phải trả khoảng 18 triệu đồng cho cả gốc lẫn lãi. Con số ấy trở thành áp lực lớn với gia đình. "Nhiều đêm tôi mất ngủ vì cứ mở mắt ra là nghĩ đến khoản nợ ngân hàng. Lãi suất cứ đà tăng thế này, tiền ăn, tiền học của con cái đều phải cắt xén hết mức. Tôi sợ rằng nếu lãi suất còn lên nữa, gia đình sẽ không gánh nổi và giấc mơ có nhà sẽ trở thành ác mộng nợ nần", chị Nhung chia sẻ.

Từ khi khoản vay tăng áp lực, gia đình chị buộc phải thay đổi nhiều thói quen sinh hoạt. Những khoản chi tiêu không thật sự cần thiết gần như bị cắt bỏ. Kế hoạch cho con học thêm, mua sắm đồ dùng trong nhà cũng phải trì hoãn.

Chồng chị, một công nhân kỹ thuật, thường xuyên nhận làm thêm giờ để tăng thu nhập. Tuy nhiên theo chị Nhung, mức tăng thu nhập không theo kịp tốc độ tăng chi phí sinh hoạt và lãi vay. "Tiền lương tăng rất chậm, nhưng tiền trả nợ thì tăng nhanh", chị nói.

Ảnh minh họa

Không giống chị Nhung vay để mua nhà, anh Hoàng Văn Nam (41 tuổi), sống tại Hà Nội, vay tiền ngân hàng để mua ô tô. Quyết định này được đưa ra cách đây hai năm với mục tiêu nâng cao chất lượng cuộc sống và thuận tiện hơn trong công việc.

Anh Nam làm trong lĩnh vực kinh doanh dịch vụ, thường xuyên phải di chuyển. Một chiếc ô tô, theo anh, sẽ giúp tiết kiệm thời gian và tạo hình ảnh chuyên nghiệp hơn với khách hàng. Sau khi cân nhắc, anh quyết định vay ngân hàng 400 triệu đồng trong tổng giá trị chiếc xe. Gói vay ban đầu có lãi suất ưu đãi khá hấp dẫn, nên kế hoạch tài chính của anh tương đối thoải mái.

"Tôi tính toán mỗi tháng trả nợ xong vẫn còn dư để chi tiêu sinh hoạt", anh Nam kể. Tuy nhiên, mọi thứ bắt đầu thay đổi sau khi thời gian ưu đãi kết thúc. Lãi suất chuyển sang thả nổi và tăng nhanh hơn dự tính, khiến khoản tiền trả nợ hằng tháng vượt xa kế hoạch tài chính ban đầu.

"Trước đây mỗi tháng trả nợ vẫn còn dư dả sinh hoạt. Bây giờ thì lãi suất tăng, cộng thêm chi phí xăng xe, bãi đỗ, bảo dưỡng… chiếc xe trở thành gánh nặng hơn là sự tiện nghi", anh Nam nói.

Điều khiến anh khó xử là nếu bán xe lúc này thì gần như chắc chắn sẽ chịu lỗ lớn do giá trị xe đã giảm. Thế nhưng nếu giữ lại, khoản chi phí hàng tháng vẫn tiếp tục tạo áp lực lên ngân sách gia đình. "Bán xe thì lỗ nặng mà giữ lại thì mỗi tháng giống như đang "nuôi" một con nợ lớn trong nhà", anh Nam thở dài.

Theo anh, bài học lớn nhất là đã quá tin vào mức lãi suất ban đầu mà chưa lường hết rủi ro của lãi suất thả nổi. "Lúc vay, mình chỉ nghĩ đến khoản tiền trả trong hiện tại nhưng thị trường thay đổi thì mọi tính toán ban đầu đều có thể bị đảo lộn", anh chia sẻ.

Tác động dây chuyền từ mặt bằng lãi suất

Chuyên gia kinh tế Đinh Trọng Thịnh

Theo chuyên gia kinh tế Đinh Trọng Thịnh, lãi suất cho vay thường có mối liên hệ chặt chẽ với lãi suất huy động của hệ thống ngân hàng.

Ông phân tích, khi các ngân hàng phải tăng lãi suất huy động để thu hút nguồn vốn từ thị trường, chi phí vốn đầu vào tăng lên. Điều này khiến lãi suất cho vay cũng buộc phải điều chỉnh theo để đảm bảo cân đối hoạt động của ngân hàng.

Bên cạnh đó, nhu cầu vốn của nền kinh tế trong từng giai đoạn cũng là yếu tố quan trọng. Khi nhu cầu vay vốn của doanh nghiệp và người dân tăng lên, trong khi nguồn vốn không dồi dào, mặt bằng lãi suất thường có xu hướng tăng. "Lãi suất cho vay tăng là một diễn biến có thể dự báo trong bối cảnh nhu cầu vốn của nền kinh tế tăng cao và chi phí huy động vốn của ngân hàng tăng lên", ông nhận định.

Điều đáng chú ý là tác động của lãi suất không chỉ dừng lại ở một nhóm khách hàng cụ thể mà lan tỏa đến toàn bộ nền kinh tế. Khi lãi suất tăng, chi phí vay vốn của doanh nghiệp cũng tăng, từ đó ảnh hưởng đến hoạt động sản xuất kinh doanh, đầu tư và tiêu dùng. Với người dân, đặc biệt là những người vay mua nhà hoặc vay tiêu dùng dài hạn, áp lực trả nợ sẽ tăng lên đáng kể.

Người vay cần chủ động quản trị rủi ro

Chuyên gia kinh tế Đinh Trọng Thịnh nói rằng, trong bối cảnh lãi suất có thể biến động, người vay vốn cần chủ động tính toán khả năng tài chính trước khi quyết định vay. Một trong những nguyên tắc quan trọng là đảm bảo khoản vay nằm trong giới hạn an toàn so với thu nhập.

Nếu tỷ lệ tiền trả nợ hàng tháng chiếm quá lớn trong tổng thu nhập của gia đình, rủi ro tài chính sẽ rất cao khi lãi suất tăng hoặc thu nhập giảm. "Người vay cần tính toán kỹ khả năng thanh khoản của mình, đảm bảo rằng ngay cả khi lãi suất tăng thì vẫn có thể duy trì việc trả nợ trong một giới hạn an toàn", ông khuyến nghị.

Ngoài ra, người vay cũng nên dự phòng một quỹ tài chính để phòng ngừa các biến động bất ngờ. Đây có thể là khoản tiết kiệm đủ để chi trả từ vài tháng đến một năm tiền vay, giúp gia đình có "vùng đệm" khi gặp khó khăn.

Đối với các khoản vay dài hạn, việc theo dõi sát sao biến động lãi suất và trao đổi thường xuyên với ngân hàng cũng là điều cần thiết. Trong một số trường hợp, người vay có thể thương lượng lại điều kiện vay hoặc tìm phương án tái cấu trúc khoản nợ.

Trong bối cảnh đó, bài toán quản lý tài chính cá nhân ngày càng trở nên quan trọng. Không chỉ là quyết định vay hay không vay, mà còn là việc lựa chọn thời điểm vay, loại lãi suất và mức vay phù hợp với khả năng chi trả.

Với nhiều gia đình, giấc mơ an cư hay mong muốn nâng cao chất lượng cuộc sống vẫn là động lực lớn để họ tiếp cận tín dụng. Nhưng để giấc mơ ấy không trở thành gánh nặng, mỗi quyết định tài chính đều cần được cân nhắc kỹ lưỡng, trong một bối cảnh thị trường luôn tiềm ẩn những biến động khó lường.

Trường Lê